I SA/Kr 771/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Bogusław Wolas Sędziowie: WSA Paweł Dąbek (spr.) WSA Jarosław Wiśniewski Protokolant: st.sekr.sąd. Anna Boczkowska po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 października 2017 r. sprawy ze skargi D. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 12 czerwca 2017 r., nr: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. na rzecz skarżącego koszty postępowania w kwocie 100 zł (sto złotych). Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2017 r., znak [...], wydanym na podstawie art. 64e § 1 w zw. z art. 17 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r., poz. 599 ze zm.) odmówił umorzenia wobec D. B. (dalej: skarżący) kosztów egzekucyjnych, powstałych w toku postępowania egzekucyjnego, prowadzonego w oparciu o tytuł wykonawczy nr [...] z dnia 13 lipca 2016r., obejmującego wartość przepadku korzyści majątkowej wg wyroku Sądu Rejonowego w Z., sygn. akt II K [...] z dnia 3 marca 2016 r. W uzasadnieniu wskazano, że w toku postępowania egzekucyjnego dokonano zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego oraz ze środków pieniężnych, stanowiących dowód rzeczowy. Czynności spowodowały powstanie kosztów egzekucyjnych w kwocie 1.920 zł. Skarżący we wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych wskazywał na niedawne ukończenie studiów, podjęcie pracy oraz posiadanie na utrzymaniu dwójki dzieci, co miało stanowić znaczące obciążenie dla jego gospodarstwa domowego. Organ omówił przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych, wynikające z art. 64e § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i zaznaczył, że naliczone koszty zostały już uregulowane. Wskazał, że okoliczności podniesione przez skarżącego nie są argumentem dla uznania, że zapłata tych kosztów miała znaczący wpływ na pogorszenie warunków w gospodarstwie domowym. Zauważył nadto, że sąd karny uchylił wobec skarżącego zabezpieczenie majątkowe oraz zarządził zwrot pieniędzy w znacznej wysokości, co ma istotny i pozytywny wpływ na sytuację materialną i finansową zobowiązanego. Skarżący nie zgodził się z powyższym rozstrzygnięciem i wniósł w terminie zażalenie. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. postanowieniem z dnia 12 czerwca 2017 r. znak [...], wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 105 oraz art. 144 k.p.a. oraz art. 17 i art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji uchylił w całości postanowienie organu pierwszej instancji i umorzył postępowanie w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych jako bezprzedmiotowe. Organ odwoławczy wskazał, że umorzenie może dotyczyć jedynie kosztów, które nie zostały jeszcze uregulowane, a więc są organowi należne. Wyegzekwowanie bądź uregulowanie w innej formie kosztów powoduje, że obowiązek ich uiszczenia wygasa. Koszty tracą więc cechę "przypadających" organowi egzekucyjnymi, stając się uzyskanymi z tego tytułu "środkami pieniężnymi: organu lub innego uprawnionego podmiotu, zatem nie mogą stanowić przedmiotu ulgi". Orzeczenie o umorzeniu już uiszczonych kosztów byłoby więc rozpatrzeniem wniosku o zwrot kosztów egzekucji, a takiej możliwości ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewiduje. Skarżący wniósł w terminie skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Podniósł, że to sąd karny przetrzymał jego pieniądze, mimo że skarżący kilkakrotnie zwracał się o zaliczenie ich na poczet grzywny. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity : Dz. U. z 2017r., poz. 1369 ze zm. – dalej p.p.s.a.), uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji lub postanowienia wskazane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a., natomiast w myśl art. 151 p.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi, sąd ją oddala. Ocenę zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia należy rozpocząć od wskazania, że zgodnie z art. 105 § 1 K.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Przepis ten na mocy art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r. poz. 1201 ze zm., dalej: u.p.e.a.) stosuje się odpowiednio do postępowania egzekucyjnego w administracji. W uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 9 listopada 1995 r., sygn. akt III ARN 50/95, (OSNAPiUS 1996, nr 11, poz. 150), sformułowano tezę, że ze względu na ustrojową zasadę prawa strony do merytorycznego rozpatrzenia jej żądania w postępowaniu administracyjnym i prawa do rozstrzygnięcia sprawy decyzją, art. 105 § 1, przewidujący tzw. obiektywną bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, nie może być interpretowany rozszerzająco. Powyższy przepis ma bowiem zastosowanie tylko w tych sytuacjach, gdy w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego brak sprawy administracyjnej mogącej być przedmiotem postępowania. Dodatkowo, w wyroku Sądu najwyższego z dnia 20 stycznia 2011 r., sygn. akt III SK 20/10, LEX nr 794506 stwierdzono, że: (...) postępowanie administracyjne, inaczej niż postępowanie cywilne, staje się bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 K.p.a. tylko wtedy, gdy brak jest sprawy administracyjnej, która może być załatwiona decyzją, nie zaś wtedy, gdy wydanie decyzji staje się zbędne. W przedmiotowej sprawie okoliczności faktyczne istotne dla rozpoznawanej sprawy nie budzą wątpliwości. Skarżący wystąpił do organu egzekucyjnego o umorzenie kosztów egzekucyjnych. Organ odwoławczy stwierdził natomiast, że koszty egzekucyjne zostały ostatecznie wyegzekwowane przed datą założenia wniosku, to zaś skutkuje bezprzedmiotowością postępowania w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych. Wskazać należy, że przepis art. 64e § 1 u.p.e.a. przewiduje, iż organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne. Koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli: 1) stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej; 2) za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny; 3) ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne (§ 2). Przepisy art. 64e § 3, 4, 4a nie mają znaczenia dla sprawy. Z treści analizowanego przepisu wynika, że istnieje kilka niezależnych przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych. Nie ma jednak racji organ odwoławczy twierdząc, że warunkiem koniecznym prowadzenia postępowania w przedmiocie umorzenia jest stan, w którym koszty te nie zostały, przed złożeniem przez zobowiązanego stosownego wniosku wyegzekwowane. Stwierdzona nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku, ale nie kosztów egzekucyjnych, stanowi przesłankę umorzenia kosztów a nie warunek prowadzenia postępowania w sprawie umorzenia. Należy także zauważyć, że ustawodawca nie uzależnił dopuszczalności umorzenia kosztów egzekucyjnych od rodzaju czy też skuteczności zastosowanego środka egzekucyjnego. Zatem granice przedmiotowe postępowania wyznaczają koszty egzekucyjne powstałe w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym oraz ustawowo określone przesłanki umorzenia tychże kosztów. Ustawodawca milczy jednak co do okoliczności, czy koszty egzekucyjne zostały zaspokojone przed złożeniem wniosku o ich umorzenie. Powyższe stanowisko wyrażone zostało między innymi w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lipca 2016 r., sygn. akt II FSK 1746/14 oraz z dnia 22 maja 2015r., sygn. akt II FSK 1178/13 – orzeczenia.nsa.gov.pl) Ponadto orzecznictwie wskazuje się – na przykładzie egzekucji z rachunku bankowego – że przyjęcie, jakoby wyegzekwowanie kosztów egzekucji miałoby czynić bezprzedmiotowym rozpatrzenie wniosku o ich umorzenie oznaczałoby wyłączenie z możliwości skorzystania z instytucji umorzenia kosztów egzekucyjnych zasadniczo tych zobowiązanych, wobec których zastosowano egzekucję z rachunków bankowych i którzy posiadali na tych rachunkach kwotę dostateczną dla zaspokojenia w całości prowadzonej egzekucji (por. powołane wyżej orzeczenia NSA). Pogląd ten jednak nie znajduje wystarczającego uzasadnienia w treści przepisu art. 64a § 1 i 2 u.p.e.a., i w zasadzie równości (art. 32 Konstytucji RP). W ocenie Sądu w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę powyższe uwagi należy w pełni rozciągnąć na sytuację, gdy koszty egzekucyjne zostały zaspokojone w inny sposób, w tym poprzez wpłatę przez zobowiązanego oraz w części przez sąd. We wskazanych wyżej orzeczeniach słusznie dostrzeżono też, że pogląd zaprezentowany przez organ odwoławczy co do wykładni art. 64a § 1 i 2 u.p.e.a nie da się również pogodzić z zasadą demokratycznego państwa prawa i wywodzonej z niej zasady zaufania obywateli do państwa i stanowionego przezeń prawa (art. 2 Konstytucji RP). Także w niniejszej sprawie sytuacja prawna zobowiązanego, który koszty uregulował nie rożni się zasadniczo od sytuacji zobowiązanych, względem których zastosowane środki egzekucyjne okazały się nieskuteczne: ze względu na prowadzone w stosunku do niego postępowanie egzekucyjne został obciążony jego kosztami. Uregulowanie kosztów egzekucji nie oznacza bowiem automatycznie braku spełnienia przesłanek umożliwiających zastosowanie umorzenia. Należy też przyjąć, że art. 64e § 1 i 2 u.p.e.a. stanowi wyczerpujące i kompletne unormowanie w zakresie umorzenia kosztów egzekucyjnych, a u.p.e.a. nie odsyła do odpowiedniego stosowanie w zakresie umorzenia kosztów egzekucyjnych do przepisów Ordynacji podatkowej czy też do przepisów ustawy o finansach publicznych. Rozważania na temat wygaśnięcia zobowiązań, które zostały zapłacone, więc nie można umorzyć czegoś, co już nie istnieje, jest nieuprawnione. W niniejszej sprawie brak zatem było podstaw do umorzenia postępowania w przedmiocie wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych. W sprawie organ administracyjny powinien bowiem wydać merytoryczne postanowienie - stosując przepis art. 64e § 1 i 2 u.p.e.a. Rozpatrzenie, czy w sprawie zachodzą przesłanki umorzenia kosztów, wymienione w art. 64e § 2 u.p.e.a. będzie rzeczą organu odwoławczego w ponownie prowadzonym postępowaniu. Sąd mając na uwadze powyższe, orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku, uchylając zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a., zasądzając na rzecz skarżącego od organu administracji kwotę poniesionych kosztów sądowych, tj. wpisu od skargi w wysokości 100 zł.