I SA/Kr 773/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2011r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R.D. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego , z dnia 04.03.2011r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu grzywny, postanawia: 1. zwolnić stronę skarżącą z wpisu od skargi 2. w pozostałym zakresie wniosek oddalić Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek R.D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, z dnia 04.03.2011r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu grzywny. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym , majątku i dochodach" oraz nadesłanych dokumentów RD.. ur. w 1960r. samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Od roku 1992 ma złamany kręgosłup a w 2008r. uległ wypadkowi i ma niesprawną lewą rękę. Wnioskodawca zajmuje się badaniem rynku i opinii publicznej. Działalność ta w roku 2010r. przyniosła mu stratę w wysokości 10 716,13 zł. przy przychodzie na poziomie 20 524,03 zł. Obecnie uzyskuje z tego tytułu ok. 1000 zł. miesięcznie. Koszty jego miesięcznego utrzymania obejmują: - wydatki na wyżywienie ok. 700 zł., opłatę za energię elektryczną ok. 172 zł. - 319 zł., opłatę za telefon ok. 130 zł. , wydatki na drewno ok. 100 zł. W stosunku do R.D. prowadzone są cztery postępowania egzekucyjne a łączna kwota jego zadłużenia z tytułu zaciągniętych kredytów wynosi 150 000 zł. Jest on dłużnikiem : Santander Consumer Banku S.A. we W. (który wystosował już w stosunku do niego bankowy tytuł egzekucyjny), BRE Banku S.A. , Banku BPH S.A. , AIG Banku S.A., PKO BP, Sygma Banku S.A., Banku Pocztowego S.A., Eurobanku S.A. Wnioskodawca płaci po 10 zł. każdemu z banków i prosi o zawarcie ugód. Z jednym z banków ugoda została już zawarta. R.D. jest też zadłużony na rzecz Szpitala Specjalistycznego w K. sp. z o.o. , który wezwał go do zapłaty kwoty 2 414,82 zł. Strona skarżąca nie posiada oszczędności, jest właścicielem dwuizbowego domu o pow. 60 m2, w którym przecieka sufit, nieruchomości rolnej o pow. 2,042 ha. oraz samochodu osobowego marki Dacia rok. prod 2006 - kupionego na kredyt. Wnioskodawca podnosi , iż w 2009r. i 2010r. jego gospodarstwo ucierpiało na skutek powodzi. Zdaniem orzekającego wniosek strony skarżącej zasługuje tylko w części na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 20 września 2002r. Nr 153, poz. 1270 z p. zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Należy podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów związanych z procesem bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Przy czym przez uszczerbek ten należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z dnia 22.03.2005r. , sygn. akt. FZ 794/04 ). Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa , z których pokrywa się koszty sądowe i koszty wynagrodzenia pełnomocnika w razie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym (por. postan. SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postan. NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. akt FZ 478/04) Przyznanie prawa pomocy powinno mieć więc charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona skarżąca będąca osobą fizyczną powinna więc partycypować w kosztach postępowania , jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. (por. postanowienie NSA z dnia 22.12.2004r. , sygn. akt. OZ 862/04 ). Sytuacja strony skarżącej nie ma natomiast znamion takiej wyjątkowości, która predestynowała by ją do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. R.D. prowadzi działalność gospodarczą i uzyskuje z tego tytułu dochód. Jest właścicielem domu i nieruchomości rolnej. Stara się też spłacać zaciągnięte kredyty. W świetle natomiast ugruntowanej linii orzeczniczej sądów administracyjnych, prywatne zobowiązania finansowe nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi (por. postanowienie NSA z dnia 07.10.2005r. sygn. akt II FZ 624/05, . postanowienie NSA z dnia 16.07.2010r. sygn. akt I OZ 535/10, . postanowienie NSA z dnia 07.10.2010r. sygn. akt I OZ 749/10). Stąd też w powyższych okolicznościach przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata byłoby niezasadne. Z drugiej jednak strony orzecznik w ocenie zdolności płatniczych wnioskodawcy wziął pod uwagę fakt, iż posiadany dom zaspokaja jego potrzeby mieszkaniowe i nie jest w dobrym stanie technicznym (dach przecieka), uzyskiwany przez R. D. dochód jest natomiast porównywalny z kosztami utrzymania a raty płacone obecnie bankom wynoszą 10 zł. Koszty sądowe, z kolei, na obecnym etapie postępowania, stanowią dość znaczną kwotę (wpis od skargi – 500 zł. ) w stosunku do jego miesięcznych dochodów. Biorąc więc powyższe pod uwagę orzekający stanął na stanowisku, iż zwolnienie R.D. z wpisu od skargi a oddalenie wniosku w pozostałej części w tym i w zakresie ustanowienia adwokata jest rozstrzygnięciem w pełni odpowiadającym jego możliwościom finansowym. Nie pozbawia ono strony skarżącej zupełnie pomocy Państwa ale i nie obciąża jej w pełni kosztami związanymi z procesem, co mogłoby spowodować pogorszenie jej warunków bytowych. Preferencja wybory podyktowana została natomiast faktem , iż na obecnym etapie postępowania to uiszczenie wpisu od skargi jest czynnikiem blokującym możliwość dalszego rozpoznania skargi a tym samym skorzystania z przysługującego stronie "prawa do sądu" i sądowej kontroli legalności zaskarżonego aktu administracyjnego. W związku z tym , na podstawie art. 244§1 , art.245§2 i §3, art. 246§1 pkt 2) w zw. z art. 258 § 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 20 września 2002r. Nr 153, poz .1270 z p. zm. ) orzeczono jak w sentencji.