I SA/Kr 785/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Dąbek po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku: "I" Sp. z o.o. w K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skarg na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 10 marca 2011 r., nr [...] oraz [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za lata 2004 i 2005 na skutek sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 13 marca 2012 r., sygn. akt I SA/Kr 785/11 p o s t a n a w i a : oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na zły stan finansowy, brak wystarczających środków finansowych koniecznych do uiszczenia należnych opłat sądowych. Wskazała, iż w związku z faktem, że decyzją Urzędu Kontroli Skarbowej, a następnie Izby Skarbowej firma została obciążona zobowiązaniem podatkowym za rok 2004 kwotą 13 799 zł i rok 2005 kwotą 59 900 zł, co przy kapitale spółki w kwocie 50 000 zł spowodowało, iż firma zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej. Dodała również, że aktualnie aktywa Spółki to gotówka w kasie w kwocie 2 792,60 zł i banku 812,81 zł oraz środki trwałe w postaci lokali użytkowych w podziemiach budynków mieszkalnych, które mogą okazać się trudno zbywalne. Postanowieniem z dnia 13 marca 2012 r. Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia stwierdził, że z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi działalność w zakresie robót ogólno budowlanych. Z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika z kolei, iż wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi 50 000,00zł, natomiast wartość środków trwałych wnioskodawcy określono na kwotę 42 444,18 zł. Wykazano również, iż w ostatnim roku obrotowym działalność spółki przyniosła stratę w wysokości 18 724,81 zł. Spółka posiada rachunek bankowy, na którym zgromadzone są środki w wysokości 812,81 zł. Następnie zostało stwierdzone, że przyznanie prawa pomocy wnioskodawcy może nastąpić, jeśli wykaże on, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania Użyte w art. 246 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w sprawie jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób fizycznych czy prawnych, toczących spory sądowe w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą. Działalność gospodarcza wiąże się bowiem, ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – także sądowych. W ocenie orzekającego, skarżąca nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie posiada środków finansowych na pokrycie wymaganych obecnie kosztów sądowych. Nadal prowadzi ona zarejestrowaną działalność gospodarczą pomimo, iż aktualnie – jak oświadcza, ze względu na zobowiązania podatkowe - nie podejmuje nowych działań. Spółka funkcjonuje w obrocie, nie została postawiona w stan likwidacji ani upadłości. Posiada środki pieniężne zarówno na rachunku bankowym jak i w kasie w formie gotówki, w kwotach przewyższających wymagany na obecnym etapie postępowania wpis sądowy należny od skargi kasacyjnej. A zatem skarżąca ma możliwość pokrycia bieżących należności sądowych z posiadanych środków finansowych. Skoro skarżąca Spółka jest przedsiębiorcą i prowadzi działalność gospodarczą, istnieje domniemanie faktyczne, że działalność ta nadal jest opłacalna. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby likwidacja działalności lub upadłość przedsiębiorcy, gdyż celem działalności gospodarczej jest generowanie zysku. Skoro przedsiębiorca prowadzi działalność, to uzyskuje przychody, a więc zasadniczo może z nich pokryć koszty sądowe, a jeśli faktycznie jej nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i nie wniósł o ogłoszenie upadłości, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów. Sam fakt wykazania przez stronę strat z lat ubiegłych podlegających odliczeniu w wysokości 18 724,81 zł nie oznacza jednoznacznie, iż nie posiada ona środków do pokrycia sądowych należności. Wykazana przez skarżącą strata nie oznacza bowiem, i nie jest wystarczającą podstawą do uznania, iż nastąpił ciągły brak środków finansowych uniemożliwiający poniesienie kosztów sądowych w sprawie. Strata jest bowiem wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami i nie jest tożsama z brakiem środków finansowych. Ponadto skarżąca posiada znacznej wartości środki trwałe o wartości – jak podano – 42 444,18 zł. Strona wykazuje także kapitał zakładowy ( 50 000,00 zł ). Tymczasem w orzecznictwie sądowym utrwalone jest stanowisko, iż posiadanie przez wnioskodawcę majątku trwałego o znacznej wartości w zasadzie wyłącza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych ( m.in. post. NSA z 12.01.2005 sygn akt FZ 415/04, z dnia 8.11.2004r. sygn akt FZ 465/04, z dnia 15.04.2004r. sygn akt FZ 9/04 ). Zgodnie z poglądem wyrażonym przez Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 19.11.2004r. sygn akt FZ 463/04 ( niepubl. ) podmiot dysponujący wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie spełnia przesłanek udzielenia mu prawa pomocy zawartych w art. 246 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Pogląd ten pozostaje aktualny również w niniejszej sprawie. Natomiast nawet ewentualne zajęcia komornicze dokonane na majątku skarżącego nie pozbawiają go prawa własności, a jedynie czasowo ograniczają możliwość rozporządzenia majątkiem. Tym bardziej nie ma znaczenia argument strony o prawdopodobnej trudnej zbywalności tegoż majątku. Referendarz wskazał następnie, że skarżąca na bieżąco prowadząca działalność winna zatem poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów nie tylko bieżącej działalności ale również i prowadzonego postępowania sądowego. Skoro bowiem dostępność do sądu wymaga posiadania środków finansowych (art. 199 cyt. ustawy nakłada na strony obowiązek ponoszenia kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie - co jest regułą), posiadanie przez wnioskodawcę tych środków staje się istotnym składnikiem działalności gospodarczej. Oznacza to, iż w procedurze planowania wydatków związanych z działalnością gospodarczą podmioty prowadzące te działalność, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinny uwzględniać także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu. Planowanie zaś wydatków bez uwzględnienia tej zasady jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, a strona która preferencyjnie traktuje inne zobowiązania, wyzbywając się tym samym środków na poniesienie kosztów sądowych, nie może skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. Jak wskazano – posiadany majątek oraz ujawnione środki pieniężne w gotówce i na rachunku bankowym wskazują, iż wnioskodawca dysponuje środkami finansowymi, i realnie posiada je w wysokości znacznie przewyższającej wysokość wymaganych obecnie należności sądowych. Referendarz podkreślił również, że wyłożenie kosztów przez skarżącą może okazać się tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi , zgodnie z art. 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. W podsumowaniu zostało stwierdzone, iż dokonana analiza sytuacji finansowej Spółki nie pozwala na stwierdzenie, iż środki, jakimi dysponuje nie pozwalają na poniesienie opłat związanych z jej uczestnictwem w procesie w formie wpisu należnego od złożonej skargi kasacyjnej. W sprzeciwie od powyższego orzeczenia skarżąca wskazała, że Referendarz w sposób nieuzasadniony przyjął, iż posiada ona majątek trwały o znacznej wartości, pozwalający jej na uiszczenie opłaty, podczas, gdy majątek trwały jest majątkiem niezbywalnym i nieobciążanym. Ponadto majątek skarżącej jest niskiej wartości. W tym zakresie powołała się na definicję "majątku (mienia) znacznej wartości" określoną w kodeksie karnym i kodeksie karnym skarbowym. Skarżąca nie prowadzi już obecnie działalności gospodarczej i nie ma majątku, który mógłby zostać zbyty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej: p.p.s.a.), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek w postaci możliwości przyznania stronie skarżącej prawa pomocy. Art. 245 § 1 p.p.s.a. stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie całkowitym następuje, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym wówczas, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W rozpoznawanej sprawie wniesiono o zwolnienie od kosztów sądowych, co byłoby równoznaczne z przyznaniem skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym. Sąd jednak rozpoznając żądanie skarżącego uznał, że nie zasługuje ono na uwzględnienie. Zauważyć należy, że mający zastosowanie w przedmiotowej sprawie wyżej cyt. art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nakłada na osobę prawną ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek uprawdopodobnienia przesłanek w tym przepisie określonych. Z omawianej regulacji wynika bowiem wprost, że prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, "gdy osoba ta wykaże", że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy argumentacja służąca uprawdopodobnieniu, że spółka nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych, musi być dokładna i wyczerpująca. Skoro podstawą ustaleń faktycznych, pozwalających na podjęcie rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy są zawsze okoliczności wskazane przez wnioskodawcę, to powinna być to informacja kompletna, pozwalająca na zobrazowanie realnej sytuacji majątkowej i finansowej strony. Nadto wskazać należy, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych. Dla oceny istnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. ma znaczenie nie tylko sytuacja finansowa spółki na dzień wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, czy nawet skargi do sądu, ale także sytuacja spółki we wcześniejszym okresie i na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy (zob. postanowienie NSA z 15 września 2011 r., sygn. akt I FZ 245/11, LEX nr 898872). W realiach niniejszej sprawy skarżąca wskazała, że nie prowadzi już działalności gospodarczej i nie ma majątku, który mogłaby spieniężyć. W ocenie Sądu twierdzenia te nie zostały poparte żadnymi przekonywującymi faktami. W szczególności skarżąca nie wskazała, co miałoby spowodować podjęcie decyzji w postaci zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej i tym samym brak osiągania dochodów. Wskazywanie na działania organów podatkowych, nakładających obowiązek zapłaty należności, w wysokości podanej przez skarżącą, w odniesieniu do wysokości majątku spółki, nie wiarygodne. Ponadto logiczną konsekwencją podjęcia decyzji o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej powinno być działanie bezpośrednio prowadzące do zakończenia funkcjonowania skarżącej. Tymczasem z twierdzeń skarżącej nie wynika, aby podjęła ona decyzję o swojej likwidacji. Należy zatem stwierdzić, że nadal kontynuuje swoją działalność gospodarczą i jest obecna w obrocie prawnym (jest więc gotowa nadal ponosić ryzyko gospodarcze, w tym ryzyko sporów prawnych). W orzecznictwie zaś słusznie przyjmuje się, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, iż utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (zob. postanowienie NSA z 15 września 2011 r., sygn. akt I FZ 244/11, LEX nr 898871). Należy przy tym wskazać, iż osoba prawna ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest wykazać, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (zob. postanowienie NSA z 28 września 2011 r., sygn. akt I FZ 267/11, LEX nr 948891). W niniejszej sprawie skarżąca w żaden sposób nie uprawdopodobniła, iż poszukuje źródeł finansowania kosztów sądowych w sposób inny niż poprzez ubieganie się o przyznanie prawa pomocy. Takie zachowanie skarżącej nie może prowadzić do zwolnienia jej od kosztów sądowych. Sama skarżąca wszczynając spór na drodze sądowej, powinna była liczyć się z koniecznością wnoszenia środków odwoławczych, czyli powinna już wcześniej zapewnić sobie na ten cel odpowiednie środki finansowe. Słusznie zauważone zostało w orzeczeniu Referendarza, iż na dzień złożenia wniosku o zastosowanie prawa pomocy, skarżąca posiadała środki pieniężne zarówno na rachunku bankowym, jak i w kasie, w kwotach przewyższających wymagany wpis od skargi kasacyjnej. Skarżąca nie wyjaśniła w żaden sposób, dlaczego nie zdecydowała się wydatkowych środków pozostających w jej dyspozycji na należny wpis sądowy. Nie można przy tym uprzywilejowywać strony, która posiadając środki finansowe na uiszczenie wpisu sądowego, nie wykorzystuje tej możliwości, lecz składa wniosek o zwolnienie jej od kosztów sądowych. Wobec powyższego, na zasadzie art. 243 § 1, art. 246 § 2 i art. 260 p.p.s.a., postanowiono, jak w sentencji