I SA/Kr 79/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym : Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Jakimowicz po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J.F. od postanowienia referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 17 kwietnia 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 79/13 oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 21 listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń 1999 r. postanawia: 1. zwolnić skarżącego z ½ części wpisu sądowego, 2. w pozostałym zakresie oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 28 grudnia 2012 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynęła za pośrednictwem organu skarga J.F. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 21 listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń 1999 r. Do przedmiotowej skargi załączony został wniosek o udzielenie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Jak wynika z jego treści oraz ze złożonych do akt sprawy dokumentów skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z teściami S. i F. M. i zamieszkuje w drewnianym domu z 1900 roku bez bieżącej wody, stanowiącym własność teścia wnioskodawcy. Skarżący oświadczył, że jego żona wraz z córką przebywają w lokalu w K., które to mieszkanie jest własnością małżonki J.F.. Małżonkowie pozostają w separacji faktycznej. Skarżący nie pracuje, nie poszukuje pracy, albowiem nie chce, by wynagrodzenie zajął komornik. W związku z tym wydatki związane z bieżącymi potrzebami w całości pokrywane są przez teściów wnioskodawcy, którzy ponoszą koszty opłat za dom, wyżywienie zapewnia szwagier A.M. a w odzież zaopatruje skarżącego rodzeństwo. J. F. podał, że nie posiada żadnych oszczędności, nieruchomości, ani cennego majątku ruchomego. Średnie miesięczne dochody teściów wynoszą 2.800 zł, z czego na opłaty związane z utrzymaniem domu wydatkują ok. 750 zł łącznie (posiadają bowiem również mieszkanie w A.), na którą to okoliczność przedłożono stosowne rachunki. Skarżący oszacował nadto, ze kwota związana z jego wyżywieniem, zakupem środków czystości i ubrań wynosi ok. 200 zł miesięcznie. Ponadto wnioskodawca oświadczył, że nie posiada żadnych innych dochodów, ale i obciążeń, które miałyby wpływ na jego sytuację finansową. Postanowieniem z dnia 17 kwietnia 2013 r. referendarz sądowy tut. Sądu odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od powyższego rozstrzygnięcia skarżący złożył w terminie sprzeciw. Postanowieniem tut. Sądu z dnia 13 września 2013 r. oddalono wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Powyższe postanowienie zostało uchylone postanowieniem NSA z dnia 26 listopada 2013 r., sygn. akt I FZ 444/13, a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania WSA w Krakowie. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia NSA wskazał, że podnoszona przez skarżącego okoliczność wydania w stosunku do jego osoby dwóch sprzecznych ze sobą rozstrzygnięć w zakresie przyznania prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie, jednakże uznał, iż kwota wolnych środków 2.050 zł pozostająca do dyspozycji trzyosobowej rodziny po uregulowaniu zadeklarowanych wydatków nie koreluje z wysokością wpisu (skarżący określił bowiem wartość przedmiotu zaskarżenia na kwotę 340.226 zł). Ponadto wskazał, że powołując się na obowiązek określony w art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego Sąd nie wzywał o ujawnienie sytuacji majątkowej współmałżonki skarżącego. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z treścią art. 260 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z art. 246 § 1 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) wynika natomiast, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy, jakkolwiek ma gwarantować realizację prawa strony do sądu, to jednak stanowi wyłom od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP). W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 (niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od wyżej określonego konstytucyjnego obowiązku. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tych też względów w orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, niepubl.). Z reguły podnosi się, że zwolnienie od kosztów sądowych możliwe jest zatem wyjątkowo, w przypadku osób bezrobotnych, bez majątku, żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt II FZ 545/09, niepubl.). Ponadto zaznaczyć należy, że z treści art. 246 § 1 cytowanej ustawy wynika, że to na podmiocie ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek wykazania, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z akt sprawy wprawdzie wynika, że skarżący nie ma żadnego majątku nieruchomego, oszczędności, czy cennych ruchomości i nie uzyskuje żadnych dochodów pozostając od kilku lat na wyłącznym utrzymaniu rodziny, tj. teściów, u których zamieszkuje, szwagra i siostry. Jest to jednak celowy zabieg wnioskodawcy i jego całkowicie przemyślany i wykalkulowany wybór. Jak bowiem wskazał w piśmie z dnia 24 lipca 2013 r. będącym odpowiedzią na wątpliwości Sądu, nie rejestruje się jako bezrobotny, ani nie poszukuje i nie podejmuje pracy, gdyż pragnie uniknąć ewentualnych zajęć komorniczych wynagrodzenia, które uzyskałby z tytułu zatrudnienia. Taka postawa i argumentacja skarżącego nie może zostać zaakceptowana, zwłaszcza że w przypadku jakiejkolwiek egzekucji organy egzekucyjne nie są władne do zajęcia całości wynagrodzenia dłużnika. Wnioskodawca nie wykazał, by był osobą schorowaną, wiekową, a tym samym niezdolną do zatrudnienia, dlatego fakt, iż w żaden sposób nie stara się o poprawę swojej sytuacji materialnej musi świadczyć na jego niekorzyść. W tej sytuacji nie powinien oczekiwać, że jego bierna, celowo obrana postawa będzie premiowana przez Sąd, a wszelkie koszty niniejszego postepowania przerzucone na innych podatników. J.F. podał nadto, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z teściami, których miesięczny dochód plasuje się na poziomie 2.800 zł. Tymczasem deklarowane wydatki wynoszą ok. 750 zł miesięcznie, co powoduje, że do dyspozycji trzyosobowej rodziny pozostaje jeszcze 2.050 zł. Nawet przy przyjęciu, że dodatkowo ponoszone są koszty zakupu wyżywienia dla S. i F. M. (skarżącego żywi bowiem szwagier), ewentualnych leków, środków czystości, czy odzieży dla nich (skarżącego ubiera siostra), to i tak w ocenie Sądu z kwoty tej da się wygospodarować pewną pulę wolnych środków, które pozwoliłyby na zapłatę kosztów sądowych. Sąd zatem uznał, że z uwagi na wysokość ewentualnego wpisu od skargi wynoszącego 1 procent wartości przedmiotu zaskarżenia, którą skarżący określił na kwotę 340.226 zł, wnioskodawca nie będzie miał możliwości uiszczenia go w pełnej wysokości. Jednakże przy pozostającej do dyspozycji rodziny wskazanej wyżej kwocie wolnych środków wynoszącej 2.050 zł, uiszczenie go w ½ części nie obciąży znacząco budżetu domowego. Z pola widzenia nie może nadto umknąć fakt, że ani skarżący, ani jego teściowie nie korzystają z instytucjonalnej pomocy społecznej, nie sygnalizują problemów z zapłatą bieżących zobowiązań, a wnioskodawca nie wykazał żadnych obciążeń mających wpływ na jego sytuację materialną. Ponadto J.F., wg swojego oświadczenia, pozostaje w faktycznej separacji, co jednak nie zwalnia małżonków od obowiązku udzielania sobie wzajemnej pomocy. Sąd wykonując wskazania NSA zwrócił się do skarżącego o udzielenie informacji odnośnie do sytuacji majątkowej małżonki J.F., stosownych danych wnioskodawca jednak nie przedłożył, pomimo tego, że to na nim ciąży obowiązek wskazania wszelkich okoliczności mogących mieć wpływ na jego sytuację rodzinną, zdrowotną i materialną. Zatem, zdaniem orzekającego w niniejszej sprawie Sądu skarżący J.F. nie wykazał, aby spełnił przesłanki konieczne dla całkowitego zwolnienia go od kosztów sądowych. W opinii Sądu jednak wystarczające dla zapewnienia skarżącemu prawa do sądu jest przyznanie prawa pomocy w części, tj. zwolnienie z połowy wpisu w niniejszej sprawie. Końcowo należy zaznaczyć, że argumentacja skarżącego odwołująca się do faktu wydania w stosunku do jego osoby dwóch sprzecznych ze sobą rozstrzygnięć w zakresie przyznania prawa pomocy nie zyskała aprobaty Naczelnego Sądu Administracyjnego. W tym miejscu jednak warto wspomnieć, że poprzednie postanowienie w tej materii zapadło kilka lat temu, zatem nie może przesądzać o rozstrzygnięciu w niniejszej sprawie i o konieczności ponownego zwolnienia wnioskodawcy z kosztów sądowych w pełnym zakresie, również z uwagi na postawę wnioskodawcy ocenioną wyżej. Z uwagi na to, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie działając na podstawie przepisu art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) orzekł, jak na wstępie.