I SA/Kr 793/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Piotr Głowacki Sędziowie: WSA Inga Gołowska (spr.) WSA Jarosław Wiśniewski po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi D. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego skargę oddala. I. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] czerwca 2020r. nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. po rozpoznaniu zażalenia D. K. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. z dnia 27 lutego 2020r. nr [...] odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego, działając na podstawie art. 138§1 pkt 1 oraz art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U z 2020r. poz. 256 ze zm. dalej-K.p.a.) w zw z art. 17, art. 18, art. 59§1 pkt 2, §3, §4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U z 2019r. poz. 1438 ze zm. dalej-u.p.e.a.)-utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowienie wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Jak wynika z zaskarżonego postanowienia i akt administracyjnych sprawy, Naczelnik Urzędu Skarbowego w M. jako organ egzekucyjny prowadzi postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanego D. K. na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 20 kwietnia 2018r. nr [...] wystawionego przez wierzyciel Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. obejmującego należność pieniężną z tytułu odsetek od niezapłaconych zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych za 2013r. Organ ten w dniu 24 kwietnia 2018r. nadał tytułowi wykonawczemu klauzulę o skierowaniu tytułu do egzekucji administracyjnej i w dniu 26 kwietnia 2018r. doręczył zobowiązanemu w/w tytuł wykonawczy. Pismem z dnia 30 kwietnia 2018r. sprawę przekazano organowi właściwemu tj. do Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. celem dalszego prowadzenia sprawy z uwagi na miejsce zamieszkania zobowiązanego (D. , ul. [...]). Naczelnik Urzędu Skarbowego w M., zawiadomienie z 3 grudnia 2019r. nr [...] dokonał zajęcia nieruchomości zobowiązanego w D.. Zajęcie doręczono zobowiązanemu w dniu 23 grudnia 2019r. Zobowiązany w piśmie z dnia 30 grudnia 2019r. zakwestionował to zajęcie z uwagi na przedawnienie należności objętych tytułem wykonawczym a uzupełniającym piśmie z dnia 7 stycznia 2020r. wskazał, że zgodnie z art. 54§1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa, nie można egzekwować naliczonych odsetek za zwłokę i nie można naliczać kosztów egzekucyjnych skoro nie zostały ściągnięte. Pisma zobowiązanego zostały rozpoznane jako: wniosek o umorzenie postępowań egzekucyjnych, wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego w części dotyczącej odsetek za zwłokę w tytule wykonawczym nr [...], wniosek o wstrzymanie egzekucji i wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] dot. odsetek od niezapłaconych zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych za 2013r. (przedmiot sprawy). Naczelnik Urzędu Skarbowego w M. postanowieniem z dnia 27 lutego 2020r. nr [...] odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego, postanowienie doręczono zobowiązanemu dniu 19 marca 2020r. W zażaleniu na powyższe postanowienie, skarżący przywołał treść art.70§1 O.p. wskazał, że przepis ten dotyczy także odsetek. Odsetki od niezapłaconych w terminie zaliczek PIT za okres I-XI 2013r. przedawniły się z końcem 2018r. Organ z tego powodu powinien na podstawie art. 59§1 pkt 2 u.p.e.a. umorzyć postępowanie egzekucyjne. Zdaniem zobowiązanego nie doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia na podstawie art. 70§2 pkt 2 O.p. mimo złożenia skargi do Sądu, bowiem skarga na decyzję została odrzucona. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. w pisemnych motywach rozstrzygnięcia przywołał treść art. 59§1 u.p.e.a. Wystąpienie którejkolwiek sytuacji wymienionej w pkt 1-10 w czasie trwającego postępowania egzekucyjnego powoduje konieczność umorzenia postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny prowadzący egzekucję zobligowany jest do umorzenia postępowania w sytuacji gdy wystąpi przynajmniej jedna z przesłanek. Nie można mówić o uznaniowości w tym zakresie. Zobowiązany sformułował zarzut przedawnienia zatem organ przeanalizował przesłankę umorzenia z art. 59§1 pkt 2 u.p.e.a. Zauważono także, iż przyczyny umorzenia są w znacznej części również podstawami zgłoszonych zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie art. 33 u.p.e.a. W związku z częściowym ,,dublowaniem" się podstaw do wniesienia zarzutów i wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego, zwraca się uwagę, że co prawda żądanie (wniosek) umorzenia postępowania egzekucyjnego może być wniesiony przez zobowiązanego w każdym czasie w toku postępowania egzekucyjnego, to jednak nie można skutecznie występować po upływie terminu do wniesienia zarzutów z art. 33§1 pkt 1 u.p.e.a. Organ egzekucyjny wystąpił do wierzyciela z zapytaniem czy odsetki od niezapłaconych zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych za 2013r. określone w tytule wykonawczym są nadal wykonalne. Nie nastąpiło przedawnienie. Zaległości z tytułu odsetek od niezapłaconych zaliczek, objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia 20 kwietnia 2018r. dla którego podstawę prawną stanowi decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 27 lutego 2018r. nr [...], są nadal wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Bieg terminu przedawnienia tych należności został zawieszony na podstawie art. 70§6 pkt 2 i art. 70§7 pkt 2 O.p. od dnia 4 kwietnia 2018r. do dnia 25 lutego 2019r. Organ egzekucyjny w trakcie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego zastosował w dniu 3 grudnia 2019r. środek egzekucyjny w postaci zajęcia prawa użytkowania wieczystego gruntu o którym podatnik został powiadomiony w dniu 23 grudnia 2019r. który to środek przerwał bieg terminu przedawnienia (art. 70§4 O.p.). Tym samym zaskarżone postanowienie nie naruszało prawa. II. W skardze do Sądu na ostateczne w administracyjnym toku instancji postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. wniósł zobowiązany domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości z wyjątkiem odsetek za zwłokę od zapłaconej w zaniżonej wysokości zaliczki w PIT za miesiąc grudzień 2013r. wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia z poprzedzającym postanowieniem organu egzekucyjnego I instancji. Jednocześnie wniesiono o zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. Uzasadniając skargę jej autor powołał się na uchwałę 7 sędziów NSA z dnia 7 grudnia 2009r. sygn. akt: II FPS 5/09. 5-letni termin przedawnienia liczony od 2013r. upłynął z końcem 2018r. Bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu na podstawie art. 70§6 pkt 2 i §7 pkt 2 O.p. w okresie od dnia 4 kwietnia 2018r. do dnia 25 lutego 2019r. Zdaniem skarżącego do dnia 26 listopada 2019r. upłynęło łącznie 365 dni zatem wygasły sporne odsetki za zwłokę za wyjątkiem grudnia 2013r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. III. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Stosownie do art. 3§1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U z 2019r. poz. 2325 ze zm. dalej-p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Przepis art. 3§2 pkt 3 p.p.s.a. stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134§1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Na podstawie art. 135 p.p.s.a. Sąd, podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145§1 pkt. 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145§1 pkt. 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145§1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145§1 pkt. 2 p.p.s.a.). Sąd wydał wyrok na podstawie akt sprawy na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym (art. 133§1 w zw. z art. 119 pkt 3 i art. 120 p.p.s.a). Zgodnie z art. 119 pkt 3 oraz art. 120 p.p.s.a., jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Sąd był uprawniony do oceny działań organu w toku postępowania administracyjnego do dnia wniesienia skargi, ale z uwzględnieniem stanu sprawy na dzień orzekania. W przypadku tego rodzaju skarg, skierowanie ich do rozpoznania w powyższym trybie nie jest uzależnione od wniosku strony. Rozpoznając sprawę w tak określonych granicach Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji z dnia 17 czerwca 1966r. (w brzmieniu obowiązującym w niniejszej sprawie czyli na dzień 15 czerwca 2020r.) zawiera zespół norm określających postępowanie egzekucyjne i środki przymusu stosowane w celu doprowadzenia do wykonania przez zobowiązanego jego obowiązku o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym. Postępowanie egzekucyjne to cały zespół czynności organów egzekucyjnych i innych podmiotów tego postępowania, podejmowanych w celu wykonania obowiązków wynikających z aktów poddanych egzekucji administracyjnej. Z chwilą wszczęcia postępowania egzekucyjnego pomiędzy podmiotami tego postępowania powstaje stosunek procesowy, w ramach którego organ orzeka o uprawnieniach i obowiązkach wierzyciela i zobowiązanego (wyrok NSA z dnia 12 stycznia 1999r., sygn. akt: III SA 4503/97, ONSA 2000/1/20). Zainicjowanie postępowania egzekucyjnego następuje w okolicznościach wskazanych w art. 6§1 u.p.e.a. Przepis ten stanowi, że w razie uchylania się zobowiązanego od wykonywania obowiązku, wierzyciel powinien podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych. Uregulowanie to nie pozostawia zatem organowi wyboru, nakładając na niego prawny obowiązek podjęcia odpowiednich działań w celu wszczęcia egzekucji, w przypadku zaistnienia przesłanek wskazanych w tym przepisie. Organ przystępuje do czynności mających na celu przymusowe wykonanie obowiązku ciążącego na zobowiązanym w każdym przypadku, gdy obowiązek jest wymagalny, a zobowiązany powstrzymuje się od jego wykonania (wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 24 listopada 2010r., sygn. akt: I SA/Bd 880/10-dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl dalej-CBOSA). Niewykonanie wymagalnego obowiązku nakłada zatem na wierzyciela obowiązek zainicjowania działań zmierzających do jego wyegzekwowania. W przypadku obowiązku o charakterze pieniężnym, niewywiązanie się z niego przez dłużnika oznacza brak dokonania płatności w terminie (wyrok NSA z dnia 19 listopada 2010r., sygn. akt: II FSK 1957/10-CBOSA). Istotą umorzenia postępowania egzekucyjnego jest przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Instytucja ta ma na celu zakończenie tego postępowania, najczęściej z przyczyn natury formalnej, gdy w danej konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. Przesłanki obligatoryjnego umorzenia postępowania zostały enumeratywnie wymienione w art. 59§1 pkt 1-10 u.p.e.a., co oznacza, iż w przypadku wystąpienia, którejkolwiek z przesłanek wskazanych w powołanym przepis organ egzekucyjny jest zobowiązany do umorzenia prowadzonego postępowania. Zgodnie ze wskazanym w podstawie rozstrzygnięcia przez organ przepisem art. 59§1 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne umarza się: 1. jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania, 2. jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał, 3. jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisów prawa, 4. gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego, 5. jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny, 6. w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego, 7. jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo że obowiązek taki ciążył na wierzycielu, 8. jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia żądania, 9. na żądanie wierzyciela, 10. w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. W myśl art. 59§2 u.p.e.a., umorzenie może nastąpić w przypadkach stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Skarżący domagał się umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59§1 pkt 2 u.p.e.a. twierdząc, że zobowiązania objęte tytułami wykonawczymi wygasły wskutek przedawnienia. Wprawdzie organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania dopuszczalności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, nie jest on jednak zwolniony od badania dopuszczalności prowadzenia egzekucji administracyjnej w ogóle. Stanowiący podstawę materialnoprawną wydania zaskarżonego w niniejszej sprawie postanowienia art. 59§1 pkt 2 u.p.e.a. wymienia cztery odrębne przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego, których wspólną cechą jest szeroko pojęte nieistnienie obowiązku, który ma stanowić przedmiot egzekucji administracyjnej. Jedną z przyczyn umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie powołanego wyżej przepisu stanowi upływ terminu przedawnienia należności, który to termin, w zależności od charakteru egzekwowanej należności, jest uregulowany w odrębnych aktach prawnych. W rozpoznawanej sprawie zobowiązany nie zapłacił zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych za 2013r. Tytuł wykonawczy z dnia 20 kwietnia 2018r. nr [...] obejmował należność pieniężną z tytułu odsetek od niezapłaconych zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych za 2013r. W związku z tym, że skarżący nie uiścił należności, organ był uprawniony przyjąć, że uchyla się od obowiązku i wszcząć postępowanie egzekucyjne. Podatek niezapłacony w terminie staje się zaległością podatkową, a powstanie zaległości podatkowej powoduje możliwość wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Zgodnie jednak z treścią przepisu art. 70§1 O.p. zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Upływ terminu przedawnienia powoduje, że zobowiązanie podatkowe wygasa, w związku z czym nie można skutecznie domagać się od podatnika zachowania wynikającego z treści stosunku zobowiązaniowego, w tym zapłaty podatku, a postępowanie w sprawie określenia zobowiązania podatkowego (art. 21§3 O.p.) byłoby bezprzedmiotowe. W myśl art. 70§4 O.p. bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Po przerwaniu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny. Z przepisu tego jednoznacznie wynika, że warunkami koniecznymi, a jednocześnie wystarczającymi do przerwania biegu terminu przedawnienia na podstawie art. 70§4 O.p. są: zastosowanie środka egzekucyjnego i zawiadomienie o tym fakcie podatnika, przy czym obie te czynności powinny nastąpić przed upływem terminu przedawnienia zobowiązania. Przez zastosowanie środka egzekucyjnego należy rozumieć, w świetle art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a., egzekucję z pieniędzy, z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego, ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej, z rachunków bankowych, z innych wierzytelności pieniężnych, z praw z instrumentów finansowych zapisanych na rachunku papierów wartościowych lub innym rachunku, oraz z wierzytelności z rachunku pieniężnego służącego do obsługi takich rachunków, z papierów wartościowych niezapisanych na rachunku papierów wartościowych, z weksla, z autorskich praw majątkowych i praw pokrewnych oraz z praw własności przemysłowej, z udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, z pozostałych praw majątkowych, z ruchomości oraz z nieruchomości. W uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 czerwca 2013r., sygn. akt: I FPS 6/12, stwierdzono, że zastosowanie środka egzekucyjnego przerywa bieg terminu przedawnienia na podstawie art. 70§4 O.p. w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 września 2005r., gdy zawiadomienie podatnika o jego zastosowaniu nastąpi przed upływem terminu przedawnienia. W uzasadnieniu tej uchwały wskazano, że za zdarzenie powodujące przerwanie biegu terminu przedawnienia uznać należy bowiem wyłącznie zastosowanie środka egzekucyjnego. Jednocześnie wyjaśniono, że zastosowanie środka egzekucyjnego tylko wtedy wywoła skutek w postaci przerwania biegu terminu przedawnienia, gdy zawiadomienie o jego zastosowaniu nastąpi przed upływem terminu przedawnienia. Zawiadomienie o zastosowaniu środka egzekucyjnego, jako odrębna czynność, sama przez się nie przerywa więc biegu terminu przedawnienia, lecz stanowi dodatkowy i konieczny zarazem warunek, który musi się ziścić w odpowiednim czasie (przed upływem terminu przedawnienia), aby właśnie zastosowanie środka egzekucyjnego mogło być uznane za zdarzenie przerywające bieg tego terminu. Dokonując kontroli sądowej zaskarżonego postanowienia należy podkreślić, że skarga D. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 27 lutego 2018r. nr [...] została wniesiona do WSA w Krakowie, jednakże Sąd postanowieniem z dnia 13 grudnia 2018r. sygn. akt: I SA/Kr 481/18 odrzucił powyższą skargę a postanowienie Sądu stało się prawomocne. W związku z tym bieg terminu przedawnienia został zawieszony na czas od dnia 4 kwietnia 2018r. do 25 lutego 2019r. tj. na 328 dni. Po okresie zawieszenia bieg on na nowo a to oznacza, że organ w dniu 3 grudnia 2019r. zastosował środek egzekucyjny czyli w 281 dniu a więc przed upływem okresu przedawnienia. W tych okolicznościach stanowisko Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, że dochodzone należności są wciąż wymagalne i nie uległy przedawnieniu, jest w pełni uzasadnione. Jak podkreślono w zaskarżonym postanowieniu (a ustaleń takich dokonano z urzędu, niezależnie od treści zarzutów strony), brak jest też podstawy do uwzględnienia wniosku strony na innej z podstaw wskazanych w art. 59§1 i §2 u.p.e.a. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 119 pkt 3 i art. 120 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.