I SA/Kr 796/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Dąbek po rozpoznaniu w dniu 9 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi M.J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 13 marca 2015 r. nr [...] do [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od stycznia do grudnia 2007 r., postanawia: zwolnić skarżącego od kosztów sądowych. M.J. (dalej: skarżący) wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 13 marca 2015 r. nr [...] do [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od stycznia do grudnia 2007 r. Skarżący złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych. We wniosku skarżący oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i nieletnią córką. Wspólny miesięczny dochód wynosi 1.000 zł i składa się na niego wynagrodzenie skarżącego z umowy zlecenie w wysokości 100 zł oraz wynagrodzenie za pracę żony skarżącego w wymiarze ½ etatu w wysokości 900 zł. Według oświadczenia skarżący nie posiada żadnego majątku nieruchomego ani cennych rzeczy ruchomych. Na uzasadnienie wniosku skarżący podał, iż znajduje się w bardzo ciężkiej sytuacji finansowej. Prowadzone są przeciwko niemu bardzo uciążliwe w skutkach postępowania egzekucyjne, w których dochodzone zobowiązania sięgają około 100.000 zł. Skarżący nie posiada żadnego majątku, który mógłby zbyć aby zaspokoić jakiekolwiek roszczenia. Jedynym źródłem utrzymania skarżącego jest praca na umowę zlecenie oraz wynagrodzenie za pracę żony. Jednak między małżonkami panuje rozdzielność majątkowa i to na żonie spoczywa utrzymanie córki. Skarżący według oświadczenia nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący określił miesięczny koszt utrzymania rodziny na kwotę około 700 zł plus wyżywienie i ubrania. Brakująca cześć kwoty pokrywają obecnie rodzice. Do września 2014 r. skarżący pracował, natomiast obecnie poszukuje pracy. Wezwany do przedstawienia dodatkowych informacji, skarżący wyjaśnił, że zamieszkuje obecnie w mieszkaniu córki. Miesięczny koszt wydatków na żywność i leki to kwota około 400-500 zł. Pomocy finansowej udzielają skarżącemu i jego rodzinie, rodzice. Nie posiada on rachunku bankowego. Żona skarżącego ze względu na panującą między małżonkami rozdzielność majątkową nie zgodziła się na przekazanie wyciągów bankowych. Przekazała jedynie PIT-37 za rok 2014. Skarżący nie posiada żadnego majątku nieruchomego. Córka jest właścicielem mieszkania. Żona otrzymała w spadku nieruchomość zabudowaną w Białym Kościele, ale nie ma ona urządzonej księgi wieczystej. Nie udało się tez na razie odnaleźć żadnych dokumentów potwierdzających prawa własności spadkodawcy do tej nieruchomości. Skarżący nie jest właścicielem pojazdu mechanicznego. Jego żona jest właścicielem samochodu marki Peugeot 5008 wyprodukowanego w 2010 r., na zakup którego zaciągnęła kredyt. Skarżący nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Prowadzone są w stosunku do niego liczne postępowania egzekucyjne. Do pisma skarżący dołączył kopie następujących dokumentów: umowę majątkowa małżeńską w formie aktu notarialnego z dnia 27 lutego 2009 r. zawartą między skarżącym a jego żoną; oświadczenie skarżącego; umowę darowizny z dnia 28 maja 2012 r. oraz wydruk trzech pierwszych działów KW, potwierdzających, że właścicielem mieszkania przy ul. R. jest córka skarżącego; decyzje z dnia 3 stycznia 2015 r. w sprawie podatku od nieruchomości; fakturę VAT w sprawie opłat za energię elektryczną (118,25 zł), zawiadomienie wspólnoty mieszkaniowej o wysokości zaliczek miesięcznych (475,93 zł), wezwanie do zapłaty skierowane przez wspólnotę mieszkaniową na kwotę 3.713,38 zł dot. zaległości w opłatach za mieszkanie, umowę zlecenie z dnia 1 grudnia 2014 r. z dnia 16 czerwca 2015 r., zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego skarżącego i wkładu oszczędnościowego z dnia 27 kwietnia 2015 r. na kwotę 490.461,64 zł, zeznanie podatkowe PIT- 37 skarżącego i jego żony. Postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2015 r. Referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. Pismem z dnia 11 września 2015 r. skarżący złożył sprzeciw od orzeczenia Referendarza sądowego. Dołączył do niego zaświadczenie o zarobkach żony skarżącego (840 zł netto miesięcznie). W uzasadnieniu wyjaśniono, że rodzina skarżącego uzyskuje minimalne dochody, które w całości przeznaczane są na niezbędne potrzeby związane z codziennym utrzymaniem. Z tego względu skarżący nie mógł poczynić żadnych oszczędności na pokrycie ewentualnych kosztów sądowych. Autor sprzeciwu zauważył, że w postępowaniach egzekucyjnych dochodzi się od skarżącego kwoty blisko 500.000 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy wskazać, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP i dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Chodzi tu o takie sytuacje, w których zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2014 r., sygn. akt II OZ 561/14; LEX nr 1470078). Prawo pomocy może dotyczyć zatem wyłącznie osób na tyle ubogich, iż ich rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienie NSA z dnia 10 września 2013 r., sygn. akt II OZ 725/13; LEX nr 1437287). Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy w pierwszej kolejności uznać, że skarżący w wystarczający sposób przedstawił własną sytuację finansową i majątkową. Wynika z niej, że trzyosobowa rodzina skarżącego utrzymuje się z miesięcznych dochodów na poziomie ok. 1.000 zł, które i tak nie wystarczają na poniesienie niezbędnych wydatków. Skarżący korzysta przy tym okresowo z pomocy swojej rodziny. Trudną sytuację finansową rodziny skarżącego potęguje fakt, że prowadzone są przeciwko niemu liczne postępowania egzekucyjne, w których dochodzona kwota dochodząca do 500.000 zł. To zaś oznacza, że skarżący nawet uzyskując wyższe dochody, nie będzie ich mógł w zasadzie przeznaczyć na bieżące utrzymanie, ani tym bardziej na pokrycie niezbędnych kosztów postępowania sądowego – środki te zostałyby bowiem zajęte na poczet innych zaległości skarżącego względem Skarbu Państwa. Należy zatem stwierdzić, że skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wobec powyższego, Sąd postanowił przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym, zwalniając go od kosztów sądowych w oparciu o art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a.