I SA/Kr 843/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 16 października 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.B. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, doradcy podatkowego w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 27.04.2012r., nr [...], w przedmiocie podatku od spadków i darowizn, postanawia: 1. zwolnić stronę skarżącą od kosztów sądowych 2. w pozostałym zakresie wniosek oddalić Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek A.B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, doradcy podatkowego, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 27.04.2012r., nr [...], w przedmiocie podatku od spadków i darowizn, Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym , majątku i dochodach" , nadesłanych dokumentów i akt sprawy A.B. ur. w 1952r. prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną E. K. – B. ur. w 1944r. Kobieta jest chora na padaczkę, przeszła wylew i jest sparaliżowana, wymaga stałej opieki. Na rzecz małżonków ustanowiona została dożywotnia służebność osobista polegająca na prawie korzystania z całego budynku mieszkalnego oraz całych zabudowań gospodarczych w J. oznaczonych numerem [...]. A. B. otrzymuje rentę w wysokości 546,76 zł., miesięcznie , netto a E.K. – B. otrzymuje rentę w wysokości 426,57 zł., miesięcznie, netto. Miesięczne koszty utrzymania rodziny obejmują: wydatki na żywność – ok. 400 zł., wydatki na lekarstwa żony – ok. 250 zł., koszty pampersów – 116,40 zł., opłatę za energię elektryczną – ok. 53,98 zł., opłatę za gaz – ok. 60 zł., opłatę za telefon – ok. 25 zł. Ponadto raz do roku kupowane są dwie tony węgla na opał za cenę ok. 1 600 zł. Strona skarżąca nie posiada nieruchomości, oszczędności ani przedmiotów o wartości pow. 3000 euro. Żona wnioskodawcy jest natomiast właścicielką nieruchomości położonej w J. składającej się z trzech działek nr [...], 2619,3781 o łącznej pow. 0,0805 ha objętej księgą wieczystą nr [...] (por. http://ekw.ms.gov.pl/). Zdaniem orzekającego wniosek strony skarżącej zasługuje tylko w części na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz. 270) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje osobie fizycznej , gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Należy podkreślić więc, iż przyznanie prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów sądowych oraz kosztów wynagrodzenia pełnomocnika bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Oznacza to , że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia ). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania , jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. (por. postanowienia NSA z dnia 22.12.2004r. sygn. akt OZ 862/04). W rozpatrywanym przypadku sytuacja majątkowa A.B. jest trudna ale nie aż tak wyjątkowa aby spełniała przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zarówno on sam jak i jego żona otrzymują stały miesięczny dochód w postaci świadczeń rentowych. Ustanowiona na ich rzecz dożywotnia służebność osobista zapewnia im zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych. Niezależnie od tego E. K. – B. jest właścicielką nieruchomości gruntowej położonej w J. Przyznanie więc wnioskodawcy, w takich okolicznościach, prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika byłoby niezasadne. Z drugiej jednak strony wziąć trzeba pod uwagę fakt , iż otrzymywane przez małżonków renty w znacznej części wydatkowane są na bieżące potrzeby. Stąd też orzekający stanął na stanowisku, iż przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie strony skarżącej od kosztów sądowych ale oddalenie wniosku w zakresie przyznania pełnomocnika - będzie rozstrzygnięciem adekwatnym do jej sytuacji majątkowej. Nie pozbawi ono strony skarżącej zupełnie pomocy Państwa ale i nie obciąży jej w pełni kosztami związanymi z procesem, co mogłoby spowodować pogorszenie warunków bytowych. Preferencja wybory podyktowana została natomiast faktem , iż na obecnym etapie postępowania to uiszczenie wpisu od skargi jest czynnikiem blokującym możliwość dalszego rozpoznania skargi a tym samym skontrolowanie pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, co jest celem postępowania sądowoadministracyjnego. Warto też zaznaczyć, iż z uwagi na treść art. 134 i art. 140 § 1 w/w ustawy nie zachodzi obawa, że strona skarżąca bez udziału profesjonalnego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w postępowaniu. Zgodnie bowiem z art. 134 § 1 i § 2 sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, nie może też wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Z kolei z art. 140 § 1 wynika, że stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący zobowiązany jest udzielić wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego (por. też postanowienie NSA z dnia 27.05.2008r. , sygn. I FZ 154/08, postanowienie NSA z dnia 13.05.2010r., sygn. akt II FZ 185/10 ) Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 244§1, art.245§1-3, art. 246§1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 258 § 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz. 270) orzeczono jak w sentencji.