I SA/Kr 862/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 7 sierpnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W.S. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W.S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 30 marca 2012 r. Nr: [...] w przedmiocie obciążenia dłużnika zajętej wierzytelności kwotą wynikającą z zajęcia p o s t a n a w i a oddalić wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek W.S. o przyznanie prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie go od kosztów sądowych w sprawie skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 30 marca 2012 r. w przedmiocie obciążenia dłużnika zajętej wierzytelności kwotą wynikającą z zajęcia. We wniosku skarżący oświadczył, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Źródłem jego utrzymania jest prowadzona działalność gospodarcza, która przynosi dochody w wysokości 860 zł miesięcznie. Skarżący nie dysponuje żadnym majątkiem nieruchomym. Posiada zasoby pieniężne w wysokości 1.700 zł. Ma udział w wysokości ½ w samochodzie dostawczym M., rok produkcji 2001. Uzasadniając wniosek o prawo pomocy skarżący podniósł, iż mimo osiąganego dochodu nie jest on w stanie ponieść kosztów wpisu sadowego bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie oraz swojej rodziny. W.S. utrzymuje żonę oraz dwójkę pełnoletnich synów, którzy z powodu niekorzystnej sytuacji panującej na rynku pracy potrzebują wsparcia finansowego. Skarżący ponosi miesięcznie następujące koszty związane z utrzymaniem siebie i małżonki: rachunki za wodę, prąd i gaz ok. 350-400 zł, wyżywienie 750 zł, artykuły chemiczne i higieniczne ok. 50 zł, zakup lekarstw i innych środków medycznych ok. 30 zł, koszty telekomunikacyjne ok. 170 zł. Przeciwko skarżącemu toczy się szereg postępowań egzekucyjnych, prowadzonych w celu wyegzekwowania znacznych wierzytelności, zdecydowanie przekraczających jego możliwości. Oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, dlatego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, został on wezwany do uzupełnienia wniosku poprzez oświadczenie gdzie skarżący zamieszkuje, czyją własność stanowi ta nieruchomość, kto ponosi koszty jej utrzymania i jaka jest wysokość tych kosztów, oświadczenie, czy skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, czy też wspólnie z innymi osobami (m.in. małżonka, dzieci) – w przypadku, gdyby we wspólnym gospodarstwie domowym pozostawały również inne osoby – należało wykazać te osoby podając datę ich urodzenia, stopień pokrewieństwa oraz wskazując ich stan majątkowy oraz źródło i wysokość uzyskiwanych przez nie miesięcznych dochodów brutto, wyjaśnienie czy małżonka skarżącego oraz jego synowie są zarejestrowani jako osoby bezrobotne - jeśli tak, należało potwierdzić ten fakt zaświadczeniem właściwego urzędu pracy, przedłożenie odpisu zeznania podatkowego o dochodach osiągniętych przez skarżącego oraz jego żonę w roku 2011, udokumentowanie wysokości dochodów uzyskiwanych przez skarżącego z prowadzonej działalności gospodarczej za ostatnie trzy miesiące, a także udokumentowanie aktualnymi rachunkami / fakturami wysokości wydatków związanych z utrzymaniem (opłaty za czynsz, prąd, gaz, wodę, wywóz śmieci, telefon, itp.). Odnosząc się do wezwania W.S. oświadczył, że mieszka pod adresem os. H.. Mieszkanie, w którym zamieszkuje nie stanowi jego własności, gdyż nie zostało jeszcze przeprowadzone postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku po rodzicach. Miesięczny koszt utrzymania stanowi kwota 500 zł i jest pokrywana przez skarżącego. Wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, żona i synowie nie pozostają ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym. Małżonka i synowie nie są zarejestrowani jako osoby bezrobotne. Z małżonką skarżący ma zawartą umowę o rozdzielności majątkowej małżeńskiej, nie ma zatem możliwości przedstawienia jej deklaracji podatkowej. Do pisma skarżący załączył kopie następujących dokumentów: dwóch faktur za gaz za marzec 2012 roku i maj 2012 roku opiewających na kwoty 233,09 zł, trzech odcinków płatności za energię elektryczną za miesiąc luty 2012 na kwotę 270,58 zł, za marzec 2012 roku na kwotę 270,58 zł i za maj 2012 roku na kwotę 180,31 zł, dwóch odcinków płatności na rzecz UPC Polska Sp. z o.o. na kwoty 177,05 zł oraz trzech deklaracji VAT-7 za miesiące marzec, kwiecień i maj 2012 roku. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, którego domaga się skarżący, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: p.p.s.a.) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie kwalifikowanego pełnomocnika z urzędu, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zatem to skarżący ubiegając się o udzielenie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi, winien był przekonać sąd, że jego sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie tych kosztów we własnym zakresie bez uszczerbku utrzymaniu siebie i rodziny. Zdaniem orzekającego skarżący nie wykazał, iż w stosunku do jej osoby zachodzą przesłanki, od których zależy przyznanie prawa pomocy. Dane zawarte w złożonym przez niego oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie mają cechy "dokładności", o której mowa w art. 252 § 1 p.p.s.a., a wezwanie do uzupełnienia danych zostało przez skarżącego wykonane w ograniczonym zakresie. Stosownie do treści art. 255 p.p.s.a. strona obowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości. Wezwanie skierowane do skarżącego o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń oraz nadesłanie dokumentów źródłowych oznaczało, że dane, którymi dysponował orzekający nie wystarczyły do wolnej od wątpliwości oceny jego sytuacji majątkowej, a tym samym nie umożliwiły uwzględnienia wniosku. Wątpliwości budziła przede wszystkim wysokość wykazanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy dochodów skarżącego z tytułu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Skarżący podał, iż jego miesięczne dochody w tego tytułu wynoszą 860 zł, podczas gdy deklarowane przez niego miesięczne wydatki wynoszą około 1.400 zł. Jak wynika z przesłanych deklaracji dla podatku od towarów u usług VAT-7 w miesiącu kwietniu 2012 roku prowadzona przez skarżącego dostawa towarów oraz świadczenie usług na terytorium kraju przyjęła wartość 60.508 zł, a w miesiącu marcu 2012 roku 4.472 zł. Są to wartości znacznie odbiegające od uprzednio deklarowanych. Orzekający nie ma możliwości zweryfikowania wysokości dochodów osiągniętych przez skarżącego w skali całego roku 2011, ponieważ, pomimo wyraźnego wezwania, skarżący nie przesłał odpisu tego dokumentu. Odnosząc się do wezwania o wykazanie dochodów małżonki skarżący odpowiedział, że z żoną nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego, a ponadto ma z nią zawartą umowę o rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Orzekający pragnie podkreślić, że z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy nie ma znaczenia okoliczność, że skarżący zawarł umowę wyłączającą wspólność majątkową w jego małżeństwie. W postanowieniu z dnia 6 października 2004 roku sygn. akt GZ 71/04 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż przy badaniu przesłanek z art. 246 par. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś do ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). Dlatego też oceniając sytuację majątkową skarżącego należało wziąć pod uwagę również dochody uzyskiwane przez jego żonę. Skarżący uniemożliwił jednak ocenę sytuacji materialnej jego żony, gdyż nie przedstawił dokumentów źródłowych dotyczących jej majątku oraz uzyskiwanych dochodów. Oświadczenie skarżącego, iż zamieszkuje sam pod adresem os. H. nie znajduje potwierdzenia w przesłanych przez niego dokumentach dotyczących ponoszonych kosztów utrzymania. Wszystkie przesłane rachunki dotyczą bowiem lokalu mieszkalnego przy ul. B. w K. Należy także zauważyć, że ten adres zamieszkania (ul. B.) skarżący wskazał także w skardze, we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w dokumentach dotyczących prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Mając na uwadze okoliczności niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż skarżący nie uwiarygodnił w sposób wystarczający, że wypełnia przesłanki wymienione w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., warunkujące przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, mimo że to jego obciążał ciężar dowodu w tej kwestii. Złożone przez skarżącego oświadczenie co do stanu majątkowego jest niepełne i pełne wewnętrznych sprzeczności. Orzekający nie miał zatem możliwości dokonania rzetelnej oceny, czy skarżący jest w stanie ponieść koszty wpisu sądowego bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270).