I SA/Kr 882/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Jakimowicz po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M.K. od postanowienia referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 17 listopada 2016 r. oddalającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 6 czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2016 r. postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W dniu 22 lipca 2016 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynęła za pośrednictwem organu skarga M.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 6 czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2016 r. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od przedmiotowej skargi w kwocie 200 zł skarżący M.K. złożył wniosek o zwolnienie go od kosztów sądowych w zakresie obowiązku uiszczenia tej opłaty ze względu na bardzo złą sytuację zdrowotną, a co za tym idzie finansową. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną i dwójką dzieci (ur. w 2004 r. i 1999 r.). Oświadczył, że nie dysponuje żadnym majątkiem nieruchomym, oszczędnościami, ani cennymi przedmiotami o wartości powyżej 5.000 zł. Skarżący wskazał na swoją niedyspozycję zdrowotną powstałą po przebytym urazie wielonarządowym i przeprowadzonej operacji przeszczepu układu kostnego. Obecnie przebywa on na zasiłku chorobowym ZUS i nie posiada innych źródeł dochodu. Do wniosku skarżący załączył kopie trzech potwierdzeń wypłaty zasiłku chorobowego za okresy: od 19 stycznia do 10 lutego 2016 r. w kwocie 1.041,06zł, od 1 do 9 marca 2016 r. w kwocie 283,73 zł i za okres od 17 marca do 12 kwietnia 2016 r. w kwocie 850,20 zł. Odnosząc się do wezwania referendarza skarżący oświadczył, że lokal mieszkalny, w którym zamieszkuje stanowi własność PPHU P. Sp. z o.o., A. Sp. z o.o. oraz D.P.. Żona wnioskodawcy nie posiada majątku (nieruchomości, oszczędności ani przedmiotów wartościowych). Jest ona osobą bezrobotną, co zostało potwierdzone kopią decyzji Prezydenta Miasta K. Skarżący wyjaśnił, że ani on, ani jego żona nie posiadają udziałów (akcji) w spółkach prawa handlowego. M.K. pełni funkcję prokurenta w dwóch podmiotach prawa handlowego (B Sp. z o.o. i O Sp. z o.o.), jednakże z tego tytułu nie osiąga żadnych korzyści majątkowych/finansowych. Skarżący, ani jego żona nie posiadają rachunków bankowych, ani pojazdów samochodowych. Wnioskodawca nie posiada potwierdzenia wysokości pobieranego zasiłku ZUS za sierpień i wrzesień 2016 r., bowiem do dnia 7 listopada 2016 r. ZUS nie wypłacił przedmiotowego zasiłku. Wydatki rodziny przedstawiają się następująco: media (czynsz, gaz, prąd, woda, odpady) 385 zł, wyżywienie, ubranie 700 zł, leczenie 320 zł. Wnioskodawca nie posiada rachunków dokumentujących ponoszone wydatki. Z załączonych kopii zeznań podatkowych PIT-37 wynika, że w roku 2015 M.K. osiągnął przychód w wysokości 17.270,06 zł, a przychód jego żony, D.K. w roku 2013 wyniósł 10.500 zł. Postanowieniem z dnia 17 listopada 2016 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów, gdyż w jego ocenie wnioskodawca nie przedstawił w sposób rzetelny i niebudzący wątpliwości swojej sytuacji materialnej. W pierwszej kolejności skarżący podał nieprawdziwe dane, że ani on, ani jego żona nie posiadają udziałów (akcji) w spółkach prawa handlowego, podczas, gdy z informacji ujawnionych w Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego (stan na 17 listopada 2016 r.) wynika, że M.K. posiada 100 udziałów o łącznej wartości 50.000 zł w Przedsiębiorstwie Produkcyjno – Handlowo – Usługowym "P" Sp. z o.o. w Kr. W spółce tej jego żona D. K. pełni funkcję prezesa zarządu. Ponadto nieprawdziwe jest również oświadczenie o nieposiadaniu przez D.K. żadnego majątku, gdyż z przedłożonego wyciągu z księgi wieczystej [...] wynika, że jest ona współwłaścicielką nieruchomości gruntowej o powierzchni 0,0429 ha położonej w K. Niewyjaśniona pozostała kwestia aktualnej wysokości zasiłku ZUS, który - według oświadczenia skarżącego - stanowi jedyne źródło utrzymania rodziny wnioskodawcy. Przedłożone wraz z wnioskiem potwierdzenia wypłaty tego świadczenia dotyczą pierwszego kwartału bieżącego roku, a wezwanie do udokumentowania wysokości świadczenia ZUS za miesiące sierpień i wrzesień 2016 r. nie zostało przez stronę wykonane. Twierdzenia skarżącego, że zasiłek chorobowy za ten okres nie został jeszcze wypłacony wydają się mało wiarygodne, skoro we wniosku z dnia 28 września 2016 r. M.K. podał wysokość tego świadczenia w kwocie 1.900 zł. Referendarz wskazał też, że pomimo wyraźnego wezwania wnioskodawca nie udokumentował także wysokości wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem rodziny, ani wydatków ponoszonych na leczenie. Nie przedłożył też zeznania podatkowego D.K. za 2015 r. Od powyższego postanowienia wnioskodawca złożył sprzeciw, w którym podtrzymał swoją argumentację wskazując, że na skutek przebytego wypadku przebywa na zwolnieniu lekarskim i nie posiada innych źródeł dochodów ani środków finansowych, które pozwalałyby mu na pokrycie wpisu. Zdaniem wnioskodawcy przedłożył on wszelkie żądane przez sąd dokumenty. Zaznaczył też, że w innym postępowaniu został zwolniony od ponoszenia kosztów sądowych. W jego opinii orzeczenie referendarza naruszyło jego prawo do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. W myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm.) rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu i rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest ponoszenie kosztów postępowania związanych z udziałem w postępowaniu przez stronę. Uwarunkowanie dostępu do sądu od ponoszenia opłat sądowych nie stanowi pozbawienia tego prawa, o ile opłaty te nie są nadmierne, a strona ma możliwość uzyskania zwolnienia z nich z uwagi na swoją sytuację finansową i sytuacja ta zostanie dogłębnie oceniona w postępowaniu dotyczącym zwolnienia od opłat (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 grudnia 2003 r., 47375/99 w sprawie Pogorzelec przeciwko Polsce) – tak: postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2015 r., sygn. akt II FZ 1948/14. Z art. 246 § 1 tej ustawy wynika natomiast, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy, jakkolwiek ma gwarantować realizację prawa strony do sądu, to jednak stanowi wyłom od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP). W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od wyżej określonego konstytucyjnego obowiązku. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tych też względów w orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04). Z reguły podnosi się, że zwolnienie od kosztów sądowych możliwe jest wyjątkowo, w przypadku osób bezrobotnych, bez majątku, żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt II FZ 545/09). W świetle powyższego referendarz zasadnie uznał, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. W niniejszej sprawie szczególnie podkreślić należy, że z treści art. 246 § 1 cytowanej ustawy wynika, że to na podmiocie ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek wykazania, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd, korzystając z uprawnień, zakreślonych przez art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, może - jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości- wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jednakże na tym możliwości orzekającego w zakresie badania stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych strony się kończą i bez współpracy ze strony osoby, ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, ustalenie czy rzeczywiście nie może ona ponieść kosztów związanych ze sprawą, nie jest możliwe. Zatem w zakresie ustalenia, czy w danej sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy osoba wnioskująca winna współpracować z sądem administracyjnym, jeżeli nie poprzez wskazanie wszelkich okoliczności istotnych dla oceny jej stanu majątkowego, to przynajmniej realizując wszelkie wezwania sądu o uzupełnienie brakujących danych i dokumentów. W wypadku braku pełnej współpracy wnioskodawcy, skutki nie wykazania okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia o prawie pomocy będą obciążać właśnie jego. Odnosząc powyższe do realiów rozpatrywanego wniosku, zdaniem Sądu skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki przyznania mu prawa pomocy. Mimo wezwania nie wyjaśnił wątpliwości dotyczących jego stanu majątkowego: nie udokumentował aktualnej wysokości zasiłku, nie przedłożył zeznania podatkowego żony za 2015 r. ani też rachunków na potwierdzenie ponoszonych kosztów koniecznego utrzymania siebie i rodziny, w tym kosztów leczenia. Ponadto skarżący podał nieprawdę co do swojego stanu posiadania, twierdząc, że nie posiada udziałów w spółkach handlowych, podczas gdy dane Krajowego Rejestru Sądowego mówią, że jest posiadaczem 100 udziałów w spółce "P", w której również jego żona, zgodnie z KRS, pełni funkcje prezesa zarządu. Tym samym podważył wiarygodność swojego oświadczenia majątkowego, sprawiając, że referendarz nie był w stanie oprzeć na nim swoich ustaleń, a w sprzeciwie podtrzymał nieprawdziwe informacje. Należy ponadto zaznaczyć, że jest to już kolejny wniosek skarżącego w przedmiocie przyznania mu prawa pomocy. Także poprzednio, pomimo wezwań, skarżący przedstawiał jedynie część dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 11 lipca 2016 r., sygn. akt II FZ 328/13 oddalił zażalenie skarżącego na postanowienie tutejszego Sądu z dnia 8 kwietnia 2016 r., I SA/Kr 858/15 odmawiające mu przyznania prawa pomocy. W powołanym orzeczeniu Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że informacje przedstawione przez skarżącego były niewystarczające do wydania korzystanego dla niego rozstrzygnięcia - skarżący nie przedstawił bowiem całościowego obrazu swojej sytuacji finansowej. Tym samym pozbawił Sąd możliwości wnikliwej i szczegółowej oceny swojej sytuacji materialnej. Reasumując Sąd stwierdza, że przedstawione przez skarżącego informacje nie pozwoliły na pełne zobrazowanie jego sytuacji materialnej, a w konsekwencji dokonanie oceny zasadności wniosku o udzielenie prawa pomocy. W konsekwencji należało przyjąć, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych we własnym zakresie. W związku z tym jego wniosek należało oddalić na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.