I SA/Kr 927/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 20 października 2011r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.L.-W. o ustanowienie adwokata, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 16.03.2010r., nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od przychodu uzyskanego ze sprzedaży nieruchomości, postanawia: oddalić wniosek Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek M. L. – W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej , z dnia 16.03.2010r., nr [...], w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od przychodu uzyskanego ze sprzedaży nieruchomości. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym , majątku i dochodach" oraz akt sprawy M. L. – W. ur. w 1953r. samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Otrzymuje rentę w kwocie 644,64 zł. miesięcznie , netto, a z tytułu najmu dwóch lokali uzyskuje łącznie kwotę 3348 zł. (1893 zł. + 1455 zł. ) . Jej miesięczne koszty utrzymania wynoszą natomiast ok. 609 zł. M. L. – W. jest właścicielką domu o pow. 108,75 m2 położonego w M. (obciążonego hipotekami na łączną kwotę 133 800 zł. ) - w stosunku do którego toczy się postępowanie egzekucyjne, nieruchomości rolnej o pow. 0,14 ha (obciążonej hipotekami na łączną kwotę 90 000 zł. ) oraz dwóch lokali użytkowych; przy ul. S. o pow. 37,43 m2 i przy ul. B. o pow. 29,94 m2. (obciążonych hipotekami na łączną kwotę 172 900 zł.). Lokale wynajmowane są przez stronę skarżąca a pieniądze przeznacza ona na pokrycie rat kredytowych (płaconych do Eurobanku S.A, Kredyt Banku S.A. i Multibanku S.A.) oraz podatku od nieruchomości . Strona skarżąca wydaje na ten cel 3 515,57 zł. miesięcznie. Wnioskodawczyni nie posiada oszczędności ani przedmiotów o wartości pow. 3000 euro. Podnosi iż , od wydania ostatniego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jej sytuacja zmieniła się w ten sposób, iż w lipcu 2010r. łączne koszty związane ze spłatą kredytów, należności komorniczych, przewyższyły łączne przychody z tytułu renty oraz najmu lokali i pozostała bez środków do życia. Zdaniem orzekającego wniosek strony skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 20 września 2002r. Nr 153, poz. 1270 z p. zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa , z których pokrywa się wszelkie wydatki związane z postępowaniem sądowym w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych i ustanowienia dla niego fachowego pełnomocnika (por. postan. SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postan. NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. akt FZ 478/04) Przedmiotowa kwestia była już rozpatrywana przez WSA w Krakowie i NSA. Referendarz sądowy WSA w Krakowie postanowieniem z dnia 14.09.2010r. zwolnił stronę skarżącą od kosztów sadowych i oddalił wniosek o ustanowienie pełnomocnika. W wyniku sprzeciwu, WSA w Krakowie postanowieniem z dnia 30.05.2010r. oddalił wniosek o przyznanie M. L. – W. prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Następnie NSA dnia 10.08.2010r. oddalił zażalenie na to postanowienie. Obecny wniosek o ustanowienie adwokata stwarza więc sytuację w której, rozpatrywać należy przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym oraz ewentualne zmiany istotnych okoliczności sprawy i ich charakter. Podniesione przez stronę skarżącą okoliczności, postępowania egzekucyjnego prowadzonego w stosunku do nieruchomości położonej w M. oraz zajęcia rachunków, nie uzasadniają jednakże przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika - co byłoby równoznaczne z faktycznym przyznaniem stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Przy badaniu bowiem zasadność przyznania prawa pomocy Sąd kieruję się ustawowymi kryteriami o charakterze stricte finansowym. Stąd też nie każda trudna sytuacja strony skarżącej jest automatycznie powodem przyznania prawa pomocy zwłaszcza w zakresie całkowitym. Każdy przypadek rozpatrywany jest indywidualnie i w oparciu o konkretnie zaistniały majątkowy stan faktyczny. Często tworzy się więc swoistego rodzaju "gradacja poziomu’ trudnej sytuacji majątkowej czy finansowej, która nie jest jednak dowolna. Jest ona w każdym konkretnym przypadku oceniana w oparciu o zobiektywizowane kryteria. Niekoniecznie więc ocena określonych warunków przez stronę skarżącą jest zgodna z obrazem obiektywnej kwalifikacji tych okoliczności z punktu widzenia jej zdolności płatniczych. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona skarżąca będąca osobą fizyczną powinna więc partycypować w kosztach postępowania , jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. (por. postanowienie NSA z dnia 22.12.2004r., sygn. akt. OZ 862/04) M.L.-W. zostało już przyznane prawo w zakresie częściowym poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych, które obowiązuje w trakcie całego postępowania sądowoadministracyjnego. Ustanowienie natomiast dodatkowo pełnomocnika (czyli w konsekwencji przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) wychodziło by poza ustawowe ramy art. art. 246§1 w/w ustawy. Nie można bowiem przyjąć , iż osoba , która ma stały miesięczny dochód, dom, nieruchomość rolną i dwa lokale użytkowe w centrum Krakowa, które wynajmuje, jest osobą ubogą, pozbawioną środków do życia, zwłaszcza w przypadku kiedy cały czas spłaca raty kredytów w wysokości 3 515,57 zł., miesięcznie. Trzeba w tym miejscu podkreślić, iż po pierwsze posiadanie majątku , szczególnie nieruchomości w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 08.11.2004r. , sygn. FZ 465/04, postanowienie NSA z dnia 19.11.2004r., sygn. FZ 463/04, postanowienie NSA z dnia 12.01.2005r. , sygn. FZ 415/04, postanowienie NSA z dnia 28.06.2005r. , sygn. II GZ 56/05). Tezę tą należy zwłaszcza odnieść do sytuacji kiedy nie wszystkie nieruchomości posiadane przez stronę skarżąca służą zaspokajaniu jej potrzeb mieszkaniowych, tak jak to ma miejsce w rozpatrywanej sprawie. Po drugie natomiast zwrócić należy uwagę, że prywatne zobowiązania finansowe nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi (por. postanowienie NSA z dnia 07.10.2005r. sygn. akt II FZ 624/05, postanowienie NSA z dnia 16.07.2010r. sygn. akt I OZ 535/10, postanowienie NSA z dnia 07.10.2010r. sygn. akt I OZ 749/10). Stąd też , nie zawsze trudna sytuacja życiowa może być utożsamiana z trudną sytuacją majątkową , która determinuje zdolność płatniczą strony lub jej brak. Nie można bowiem dopuszczać aby Skarb Państwa w ramach instytucji prawa pomocy finansował w całości i niejako aprobował strategie finansowe obywateli oparte na ryzyku a podejmowane bez wyraźnego zabezpieczenia finansowego. Byłoby to działanie sprzeczne z interesem społecznym. Funkcja państwa sprowadzona zostałaby w takim wypadku do roli kredytodawcy nie "pomocnika w wyjątkowych przypadkach" tak jak przewiduje to ustawodawca w obowiązującej regulacji. Odnosząc się z kolei do faktu, iż niniejsze postępowanie zostało wszczęte na skutek ponownie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika zauważyć wypada , że w/w ustawa dopuszcza możliwość wielokrotnego składania wniosku o przyznanie prawa pomocy przez stronę. Zgodnie natomiast z art. 165 w/w ustawy postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Odmienna ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy przy rozpatrywaniu kolejnego wniosku jest jednakże możliwa wyłącznie po zmianie istotnych okoliczności mających wpływ na tę ocenę. Podane przez stronę skarżącą "nowe " okoliczności dotyczące postępowania egzekucyjnego nie wpłynęły , zdaniem orzecznika na pogorszenie jej sytuacji majątkowej w stopniu uzasadniającym przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez ustanowienie adwokata. Stąd też, biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 244§1 , art.245§1-3, art. 246§1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 258 § 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 20 września 2002r. Nr 153, poz .1270 z p. zm.) orzeczono jak w sentencji.