I SA/Kr 962/16

|Sygn. akt I SA/Kr 962/16 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 stycznia 2017 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Paweł Dąbek (spr.), Sędzia: WSA Stanisław Grzeszek, Sędzia: WSA Wiesław Kuśnierz, Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Boczkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 stycznia 2017 r., sprawy ze skargi T. W., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, z dnia 6 czerwca 2016 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy częściowego umorzenia zaległości podatkowej z tytułu podatku od nieruchomości i podatku rolnego za 2008 i 2011r., oraz I i II raty za 2012r., , , - skargę oddala -, Decyzją z dnia 6 czerwca 2016r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze– działając na podstawie art. 67a § 1 pkt 3, art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. – Ordynacja podatkowa utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia 21 grudnia 2015r. znak [...], którą odmówiono T. W.(dalej: skarżąca) częściowego umorzenia zaległości podatkowej z tytułu łącznego zobowiązania pieniężnego w podatku od nieruchomości i w podatku rolnym za 2008 i 2011r. w łącznej kwocie należności głównej 602 zł oraz należnych odsetek za zwłokę w wysokości 88 zł oraz częściowego umorzenia zaległości podatkowej z tytułu łącznego zobowiązania pieniężnego w podatku od nieruchomości i podatku rolnym za 2008r., 2011r., 2012r. (I i II rata) w łącznej kwocie należności głównej 3.445,10 zł oraz należnych odsetek za zwłokę wg stanu na dzień ostatniej wpłaty, tj. 20 listopada 2014r., w wysokości 530 zł, w tym w podatku od nieruchomości w kwocie 3.413 zł, w podarku rolnym w kwocie 31,80 zł. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że w sprawie zostało przyjęte, iż zaistniała przesłanka ważnego interesu podatnika. Jednakże po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, stwierdzono brak możliwości zastosowania wnioskowanej ulgi. W zakresie ustalonego stanu faktycznego organ wskazał, że na rzecz skarżącej zasądzono kwotę 348.937,50 zł, tytułem dopłaty za dział spadku oraz kwotę 15.000 zł tytułem zwrotu pobranych pożytków. Skarżąca prowadzi wraz z pełnoletnią córką dwuosobowe gospodarstwo domowe. Jest właścicielką gospodarstwa rolnego położonego w miejscowości P., gmina H.które uprawia wyłącznie na swoje potrzeby. Na dochód rodziny składa się emerytura skarżącej w wysokości 1.529,58 zł oraz renta jej córki w kwocie 954,69zł. Stałe koszty utrzymania domu obejmują opłaty za energię elektryczną w wysokości 300 zł oraz koszt zakupu opału na zimę (kwota około 4.500 – 5.000 zł rocznie). Skarżąca na leki przeznacza około 200 zł miesięcznie. Córka skarżącej studiuje i wydatki z tym związane wynoszą około 900 zł miesięcznie. Skarżąca posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, obowiązujące do dnia 31 grudnia 2016r. Może jednak podjąć zatrudnienie, ale wymaga odpowiedniego przystosowania stanowiska pracy. W toku postępowania podatkowego skarżąca uregulowała zaległość za rok 2008 (część raty II i III) i za rok 2011 (część raty III). Ponadto Kolegium wskazało, że skarżącej udzielona już została w 2013r. ulga w zapłacie tego podatku w postaci rozłożenia na 16 miesięcznych rat zaległości podatkowej. Skarżąca nie przestrzegała jednak harmonogramu spłat, czego efektem było częściowe ich wygaszenie. W ocenie Kolegium pomoc udzielana podatnikom nie może mieć charakteru ciągłego. Istotnym dla podjętego rozstrzygnięcia była również okoliczność, że skarżąca opłaca wszelkie należności podatkowe wobec gminy H.W ocenie Kolegium za przyznaniem ulgi nie może przemawiać trudna sytuacja materialna skarżącej, gdyż w takim wypadku, każdej osobie znajdującej się w takiej sytuacji, ulga by przysługiwała. Za przyznaniem wnioskowanej ulgi nie może również przemawiać konieczność spłacenia innych obciążeń finansowych. Podatnik nie może bowiem liczyć, że regulując na bieżąco zobowiązania wobec innych podmiotów z pominięciem spłaty należności podatkowych uzyska ulgę podatkową. W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję, skarżąca w pierwszej kolejności wskazała, że sprawa dotyczy niezapłaconego podatku przez B. W., który w okresie objętym obowiązkiem podatkowym, zamieszkiwał na terenie nieruchomości od której podatek był należny i prowadził tam działalność gospodarczą. Skarżąca zauważyła w związku z tym, że podatek powinien zapłacić B. W., zaś ona powinna być z tego obowiązku zwolniona. Ponieważ skarżąca obawiała się postępowania komorniczego, "chociaż nie miała z czego", postanowiła zapłacić podatek w części, który odpowiadał jej udziałowi w nieruchomości. Nie myślała jednak, że "przyjdzie jej zapłacić wszystko za wszystkich". W odpowiedzi na skargę, Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. W piśmie z dnia 28 listopada 2016r. (data wpływu do Sądu) skarżąca uzupełniła skargę poprzez zarzucenie zaskarżonej decyzji naruszenia art. 67a § 1 oraz 210 § 1 Ordynacji podatkowej i wniosła w związku z tym o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu pisma zarzucono, że organ w ramach przyznanego mu uznania dał prymat interesowi publicznemu, zamiast podjąć rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia skarżącej zaległości podatkowej. Zwrócono przy tym uwagę, że skarżąca uregulowała zaległość w około 85% wpłacając kwotę 3.500 zł z 4.047,10 zł zaległości, czyli starała się wywiązywać ze swoich obowiązków publicznoprawnych. Tym samym nie można mówić o naruszaniu przez nią interesu publicznego. Organ wydając zaskarżone rozstrzygnięcia oraz organ I instancji wypaczyły instytucję przyznania podatnikowi ulgi. Skarżąca znalazła się bowiem w sytuacji, która bezwzględnie wymaga przyznania pomocy państwa w postaci umorzenia zaległości. Skarżąca zwróciła także uwagę, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji, jak również decyzji ją poprzedzającej, jest lapidarne i nie pozwala na określenie, jakimi przesłankami kierowały się organy odmawiając skarżącej zastosowania ulgi. Na pewno jednak przekroczyły one granice uznania administracyjnego i swojego rozstrzygnięcie nie uzasadniły należycie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. W rozpatrywanej sprawie decyzje organów obydwu instancji wydane zostały w oparciu o przepis art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2015 r., poz. 613 z późn. zm.). Stosownie do tego przepisu organ podatkowy w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może na wniosek podatnika umorzyć w całości lub części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. W powołanym przepisie ustawodawca przewidział wyjątek od obowiązującej w polskim prawie zasady obowiązkowego płacenia podatków, realizowany poprzez dopuszczenie możliwości udzielenia pomocy publicznej w postaci m. inn. umorzenia odsetek za zwłokę od zaległości podatkowej. Umorzenie to może nastąpić w razie zaistnienia ściśle określonych przesłanek, tj. ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego. Każdy z tych warunków samodzielnie, jak również oba łącznie mogą stanowić podstawę umorzenia odsetek od zaległości podatkowej. W niniejszej sprawie organy stwierdziły, że zaistniała przesłanka ważnego interesu podatnika. Rozważały one wobec powyższego możliwość przyznania skarżącej ulgi w postaci umorzenia zaległości podatkowych. Z tego też powodu, Sąd nie bada, czy organy prawidłowo odkodowały pojęcia ważny interes podatnika oraz interes publiczny, gdyż w przypadku uznania przez organ, że choć jedna z tych przesłanej zachodzi, może on przystąpić do rozważenia, czy istnieje możliwość przyznania ulgi. Rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych, po stwierdzeniu, że zachodzi jedna z przesłanek o których była mowa powyżej, podejmowane jest w ramach tzw. uznania administracyjnego, które polega na przyznaniu organom podatkowym możności dokonania wyboru między dwoma równowartościowymi rozwiązaniami. Zakres uznania administracyjnego nie jest jednak uprawnieniem nieograniczonym, jak słusznie zauważyła to skarżąca, a dowolność w rozpoznawaniu wniosków o umorzenie zaległości podatkowych jest niedopuszczalna. W doktrynie oraz utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie budzi wątpliwości, że ocena, czy przesłanki umorzenia istnieją w konkretnej sprawie, może być dokonana tylko po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie całego materiału dowodowego oraz dokładne wyjaśnienie okoliczności faktycznych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 lutego 2002 roku, sygn. akt III SA 2302/00). Obowiązki te bezpośrednio wynikają z treści art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 O.p. Po uwzględnieniu całokształtu materiału dowodowego i po wyjaśnieniu wszystkich okoliczności faktycznych organ winien zatem jednoznacznie stwierdzić, czy zachodzą przesłanki uprawniające go do zastosowania ulgi. W niniejszej sprawie brak jest sporu co do prawidłowości ustaleń faktycznych organów. Wobec powyższego Sąd uznał, że organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy. Artykuł 67a § 1 O.p. nie określa przy tym kryteriów wyboru rozwiązania decyzyjnego, w przypadku ziszczenia się którejkolwiek z przesłanek umorzenia zaległości podatkowej. Użyte w tym przepisie określenie "może" oznacza, że to organ samodzielnie dokonuje wyboru alternatywnego rozwiązania, co jednakowoż nie świadczy, że dysponuje w tym zakresie zupełną dowolnością. Organu podatkowego nie może w tym zakresie zastąpić sąd administracyjny. W judykaturze w zasadzie jednolicie uznaje się, że sądowa kontrola decyzji uznaniowej obejmuje samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, ale nie rozstrzygnięcie, będące wynikiem dokonania określonego wyboru (por. wyroki NSA: z dnia 11 września 2015 r., sygn. akt II FSK 1821/13; z dnia 15 lipca 2008 r., sygn. akt II FSK 660/07; z dnia 10 stycznia 2012 r., sygn. akt II FSK 671/11; z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 1496/10; orzeczenia.nsa.gov.pl). Z drugiej strony zauważa się, że przyznanie organowi dyskrecjonalnych uprawnień nie oznacza zupełnej dowolności w podejmowaniu decyzji w ramach uznania administracyjnego. W tym kontekście podkreślić należy więc, że sąd administracyjny nie może zobowiązać organu podatkowego do wydania decyzji o umorzeniu bądź odmowie umorzenia zaległości podatkowej (w przypadku stwierdzenia istnienia co najmniej jednej z przesłanek). Nie może też oceniać kryteriów przyjętych przez organ, a uzasadniających wybór opcji decyzyjnej. Poza zakresem sprawowanej przez sądy administracyjne kontroli administracji publicznej nie mogą jednakowoż pozostawać przypadki korzystania przez organy z przyznanej im kompetencji w sposób woluntarystyczny, zupełnie nieracjonalny lub sprzeczny z podstawowymi zasadami konstytucyjnymi. Kontrola ta winna obejmować sposoby ustalania treści ogólnych pojęć prawnych i zwrotów nieostrych oraz innych środków techniki prawodawczej, a także celowość ich zastosowania. Sąd podczas kontroli zgodności z prawem zaskarżonych rozstrzygnięć organów podatkowych ma obowiązek zbadać poprawność rozumienia tych zwrotów i sens ich zastosowania w danym stanie faktycznym. Można zatem mówić, że są pewne granice uznania administracyjnego, w obrębie których może poruszać się organ podatkowy podejmując decyzję w następstwie wystąpienia przesłanki "ważnego interesu podatnika" lub "interesu publicznego", o których mowa w art. 67a § 1 O.p. Przekroczenie tych granic ma m.in. miejsce wówczas, gdy wybór alternatywy decyzyjnej dokonany został: (-) z rażącym naruszeniem zasady sprawiedliwości; (-) wskutek uwzględnienia kryteriów oczywiście nieistotnych (bagatelnych) lub nieracjonalnych; (-) na podstawie fałszywych przesłanek (argumentów, które są nieprawdziwe). Wyłączenie z zakresu kontroli sądowoadministracyjnej decyzji uznaniowych obarczonych takimi wadami stanowiłoby realne ograniczenie drogi sądowej, która umożliwiać ma przecież również podatnikom dochodzenie naruszonych w sposób oczywisty praw (art. 77 ust. 2 Konstytucji RP). Sąd dokonując oceny zaskarżonej decyzji w omówionym wyżej zakresie, czyli zbadaniu, czy organ nie przekroczył granic uznania odmawiając przyznania skarżącej ulgi, nie stwierdził aby naruszała ona prawo w stopniu uzasadniającym jej wzruszenie, czy też organ wyszedł poza granice przyznanego mu uznania administracyjnego i można mówić o dowolności rozstrzygnięcia. W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, na co zwróciły uwagę organy administracyjne przy ustalaniu stanu faktycznego, że na rzecz skarżącej zasądzone zostały znaczne kwoty pieniężne z tytułu działu spadku, podziału majątku wspólnego i zniesienia współwłasności. Zasądzone kwoty wielokrotnie przekraczają kwotę zaległości podatkowej. Wprawdzie z ustalonego stanu faktycznego nie wynika, aby zasądzone kwoty zostały skarżącej zapłacone, zaś sama skarżąca nie wypowiada się na ten temat. Niemniej jednak, nawet jeżeli skarżąca nie uzyskała zasądzonych kwot, istnieje potencjalna możliwość ich uzyskania przez skarżącą. Postanowienie zasądzające spłatę i odszkodowanie na rzecz skarżącej, wydane zostało w 2012r. Skarżąca nie wykazała przy tym, że kwoty te nie zostały na jej rzecz zapłacone, jak również nie wykazała, że próbowała uzyskać ich zapłatę w drodze egzekucji komorniczej. Przyjąć należy, że jeżeli skarżąca nie otrzymała zasądzonych kwot, jak również nie próbowała ich uzyskać na drodze egzekucyjnej, to nie podejmuje ona działań zmierzających do uzyskania znacznych kwot, których uzyskanie pozwoliłoby jej między innymi na spłatę zaległości podatkowej. Potencjalna możliwość uzyskania środków pieniężnych, które pozwoliłyby na zapłatę zaległości podatkowej i bierność w tym zakresie skarżącej, przemawia w ocenie Sądu przeciwko umorzeniu zaległości podatkowej. Słusznie zatem organy poczyniły ustalenia w tym kierunku. Inna sytuacja miałaby miejsce, gdyby skarżąca próbowała uzyskać należności w drodze egzekucji sądowej i komornik stwierdziłby bezskuteczność egzekucji. Skarżąca nie wykazała jednak, aby jakiekolwiek próby podejmowała. Słusznie wskazano w zaskarżonej decyzji, że skarżąca uiszcza inne należności, w tym należności na rzecz innej gminy, przy braku chęci spłaty zaległości podatkowej będącej przedmiotem niniejszego postępowania. Zauważyć można ze stanowiska skarżącej, zaprezentowanego w szczególności w skardze oraz wniosku o przyznanie prawa pomocy, że skarżąca podzieliła swoje zobowiązania na "sprawiedliwe" oraz "niesprawiedliwe", zaś za te ostatnie uznaje zaległość podatkową o umorzenie której wniosła. Te pierwsze spłaca, zaś co do drugich podjęła decyzję, że spłacać nie będzie, a zwróci się o ich umorzenie. Słusznie organ wskazał, że taki sposób postępowania nie zasługuje na aprobatę i przemawia przeciwko umorzeniu zaległości. Na marginesie należy zaznaczyć, że z treści skargi, którą skarżąca sporządziła samodzielnie wynika, że powodem dla którego wniosła o umorzenie zaległości, jest nie tyle jej sytuacja materialna i osobista, lecz poczucie, że inni współwłaściciele powinni zapłacić swoją część. Skarżąca uważa, że niesprawiedliwym jest, że to ona, choć nie korzystała z nieruchomości w okresie za który naliczony został podatek, będzie go opłacać. Wprost użyła stwierdzenia, że płaci podatek za inną osobę. Poza tym skarżąca wyraziła wolę zapłaty podatku w wysokości odpowiadającej wysokości jej udziału, jeżeli nie musiałaby spłacać pozostałej części. Trudno wobec powyższego przyjąć, że to sytuacja materialna w której się znalazła, uniemożliwia jej zapłatę podatku. Nie może przy tym w ocenie Sądu stanowić przesłanki do umorzenia zaległości fakt, że skarżąca spłaciła prawie całość zaległości. Obowiązkiem skarżącej była zapłata całości tej należności i jedynie w uzasadnionym przypadku, mogłaby od tego obowiązku zostać zwolniona. Tymczasem jak wynika ze stanowiska zaprezentowanego przez skarżącą, nie zamierza płacić pozostałej części, gdyż uważa, że powinny to zrobić inne osoby, które za zapłatę tej należności ponoszą solidarną odpowiedzialność. Kolejnym argumentem organu o odmowie umorzenia zaległości, był fakt, że skarżącej udzielono już ulgi w zapłacie zaległości w postaci jej rozłożenia na raty, lecz skarżąca z tego układu ratalnego się nie wywiązała. Słusznie organ zauważył, że takie działanie, nie może przemawiać za udzieleniem kolejnej ulgi. Organ podkreślił, że sytuacja materialna skarżącej od czasu udzielenia ulgi nie zmieniła się, a pomimo tego skarżąca zaprzestała spłaty. W ocenie Sądu wiąże się to z przyjętym przez skarżącą stanowiskiem, że nie będzie spłacać zaległości podatkowej, skoro uiściła już część, która odpowiada jej udziałowi i dalszą część powinni zapłacić pozostali solidarnie zobowiązani podatnicy. Nie można zatem stwierdzić, że to sytuacja materialna skłoniła skarżącą do zaprzestania regulowania należności wynikających z rozłożenia na raty zaległości podatkowej. Podsumowując należy stwierdzić, że organ przytoczył logiczne, choć w sposób ogólnikowy, argumenty przemawiające za odmową zastosowania wobec skarżącej ulgi. W ocenie Sądu nie przekroczył on tym granic uznania administracyjnego, które zostało przedstawione we wcześniejszej części uzasadnienia. Z tych też powodów skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2016r., poz. 718 ze zm. – dalej: p.p.s.a.). Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji.