I SA/Kr 968/07

WyrokWSA w Krakowie2008-02-12

Skład orzekający: Anna Znamiec, Bogusław Wolas, Ewa Długosz – Ślusarczyk

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy organy podatkowe mogą samodzielnie ocenić skutki podatkowe umowy dzierżawy, uznając ją za pozorną, nawet jeśli zdarzenia miały miejsce przed wejściem w życie przepisów regulujących klauzulę obejścia prawa podatkowego?
Ratio decidendi
Organy podatkowe mają prawo oceniać skutki podatkowe czynności cywilnoprawnych, nawet jeśli zdarzenia miały miejsce przed wprowadzeniem przepisów dotyczących klauzuli obejścia prawa podatkowego. Ocena ta mieści się w ramach swobodnej oceny dowodów i nie wymaga stwierdzenia nieważności czynności cywilnoprawnej, a jedynie jej skuteczności na gruncie prawa podatkowego. W sytuacji braku wątpliwości co do rzeczywistego charakteru transakcji, organ nie ma obowiązku występowania do sądu powszechnego o ustalenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła decyzji Dyrektora Izby Skarbowej określających skarżącemu P. P. zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług za 2002 rok. Organy uznały, że umowa dzierżawy stacji paliw zawarta przez skarżącego z R. S. miała charakter pozorny, a skarżący faktycznie czerpał zyski z działalności stacji. Skarżący kwestionował możliwość stosowania przepisów dotyczących obejścia prawa do zdarzeń z 2002 roku oraz zarzucał organom naruszenie zasad oceny dowodów.
Rozstrzygnięcie
Sąd oddalił skargi.

Pełny tekst orzeczenia

Sygn. akt I SA/Kr 968/07 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 12 lutego 2008r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Anna Znamiec, Sędziowie: WSA Bogusław Wolas, WSA Ewa Długosz – Ślusarczyk (spr), Protokolant: Anna Boczkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lutego 2008r., spraw ze skarg P. P., na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia [...] nr [...], w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2002 r., - skargi oddala - Sygn. I S.A./Kr 968/07 UZASADNIENIE Dwunastoma decyzjami z dnia [...]Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej określił skarżącemu P. P. zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2002 roku w następujących kwotach : za miesiąc styczeń 75.000 zł , luty – 105.307 zł , marzec 106.595 zł , kwiecień – 120.151 zł , maj – 120.089 zł , czerwiec – 130.284 zł , lipiec – 143.873 zł , sierpień 123.092 zł , wrzesień – 120.266 zł , październik – 114.921 zł , listopad - 95.872 zł , grudzień – 99.755 zł. Decyzje te wydane zostały w wyniku postępowania kontrolnego , które dało podstawę do poczynienia następujących ustaleń : Umową z dnia [...] grudnia 2001 r. skarżący w ramach działalności firmy M. P. P. wydzierżawił R. S. na okres od 31 .12. 2001 do 31 . 12. 2002 r. stację paliw zlokalizowaną przy ulicy J. [...]w K. , będącą jego własnością. Działalność R. S. jako dzierżawcy stacji miała charakter formalny , gdyż faktycznie skarżący poprzez wystawienie faktury dzierżawy opiewającej na odpowiednio duże kwoty , czerpał zyski z działalności gospodarczej wymienionej stacji paliw działającej pod szyldem Firmy [...]R.S. Zebrany materiał dowodowy , a w szczególności protokół przesłuchania strony – R. S. z postępowania kontrolnego nr[...], protokół przesłuchania świadka P.P. z dnia[...].02. 2006 r. z tego postępowania kontrolnego , protokół przesłuchania strony K. S. z dnia[...].05. 2006 z postępowania kontrolnego [...] , włączone do akt niniejszej sprawy oraz protokoły przesłuchań tych osób dokonanych w ramach toczącego się postępowania potwierdzają , że to skarżący był beneficjentem zysków uzyskiwanych przez stację paliw w 2002 r. W szczególności R. S. zeznał , że w 2002 r. zatrudniony był na stacji jako sprzedawca , dzierżawcą był jedynie formalnie , gdyż faktycznie firmą zarządzał skarżący , natomiast kierownikiem stacji był K. S. , który na podstawie notarialnego upoważnienia podpisywał wszystkie potrzebne firmie dokumenty. W/w nie widział żadnych faktur zakupowych, nie orientował się u jakich dostawców były dokonywane zakupy paliw, nie brał żadnego udziału w zarządzaniu stacją , nie orientował się w jej dochodach. Jego rola sprowadzała się do założenia rachunku bankowego firmy i upoważnienia K. S. do prowadzenia całości spraw założonej Firmy [...] R. S. Jako dzierżawca osiągał takie dochody jak sprzedawca plus dodatkowo 100 zł miesięcznie. W poprzednich latach dzierżawa stacji wyglądała podobnie jak w jego przypadku. Formalny charakter dzierżawy potwierdził K. S. zeznając jako świadek , który nadto podał że skarżący zainwestował swoje pieniądze w budowę stacji , zakup towaru , który był cały czas jego własnością. Skarżący był zainteresowany osiągnięciem maksymalnych zysków , podejmował decyzje w wypadku większych inwestycji , czy remontów stacji. Te fakty znalazły potwierdzenie w zeznaniach skarżącego z dnia 27.02. 2006 r. i wyjaśnieniach z dnia 10.07.2006 r. Okoliczność ,że właścicielem paliwa i towarów na stacji nie był R. S. i K. S. potwierdza też zdaniem organu fakt , że na początku dzierżawy została wystawiona faktura przez poprzedniego dzierżawcę na paliwo i towary znajdujące się na stacji w dniu rozpoczęcia dzierżawy , która nie została zapłacona przez R. S. , choć została ujęta w ewidencji. W toku postępowania kontrolnego ustalono , że stacja paliw od początku swego funkcjonowania t.j. lat 90 – tych była wydzierżawiana co roku innemu dzierżawcy, najczęściej jej pracownikom , K. S. przez ten cały czas był pełnomocnikiem skarżącego , kierownikiem stacji i prowadził jej księgowość, a w 2001 roku był formalnym jej dzierżawcą. K. S. przez te wszystkie lata otrzymywał miesięcznie wynagrodzenie w wysokości stanowiącej równowartość 1000 dolarów USA. Również treść umowy dzierżawy zawartej pomiędzy skarżącym a R. S. , w szczególności wysokość czynszu dzierżawnego wskazuje , że umowa ta miała wyłącznie na celu zapewnienie czerpania zysków przez podatnika. Dochód dzierżawcy w 2002 roku wynosił zawsze tyle samo , niezależnie od obrotu i dochodu uzyskanego w danym miesiącu. Umowa ta była sformalizowaniem sposobu przekazywania podatnikowi zysku wypracowanego przez stację paliw , a nie umową dzierżawy o której mowa w art. 693 – 709 k.c. Dlatego czynsz dzierżawy określony w fakturach za 2002 rok nie może za takowy być uznany. Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej stwierdził , że w świetle art. 2 ustawy o podatku od towarów i usług z dnia czynności przekazania zysku nie podlegają opodatkowaniu , zatem kwoty wynikające z powyższych faktur wykazane przez skarżącego w deklaracjach VAT – 7 za 2002 rok , nie stanowiły podatku należnego w rozumieniu przepisów tej ustawy. W dniu [...] sierpnia 2006 r. K. S. złożył pismo prostujące jego zeznania w ten między innymi sposób , że z własnych środków obrotowych wygenerowanych przez stację w ramach prowadzonej działalności zajmował się sprawami związanymi z funkcjonowaniem stacji , skarżący nie interesował się sprawami stacji poza rozliczeniem zysku, gdyż przeważająca jego część stanowiła należny mu czynsz dzierżawny. Również skarżący w dniu [...] sierpnia 2006 r. pisemnie oświadczył , że nie podejmował kluczowych decyzji w sprawie stacji, miał tylko wgląd do dokumentacji dlatego , że wysokość czynszu dzierżawnego była uzależniona od zysku stacji. Organ oceniając treść tych pism stwierdził , że nie zmieniają one przedstawionego wyżej obrazu działalności stacji paliw i stosunku łączącego skarżącego z R. S. i K. S., którego twierdzenia w zakresie środków na zakup paliwa uznał za niewiarygodne. Za niewiarygodne uznano też pisemne wyjaśnienia podatnika , które są sprzeczne z wcześniejszymi jego zeznaniami i zeznaniami K. S. i R. S. złożonymi pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania. Zdaniem organu zebrany materiał dowodowy nie budził wątpliwości co do nie istnienia umowy dzierżawy stacji benzynowej pomiędzy skarżącym a R. S. , stąd też nie uwzględniono wniosku skarżącego o wystąpienie przez organ na podstawie art. 199 a par. 3 Ordynacji podatkowej do sądu powszechnego z powództwem o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego. Wbrew zarzutom skarżącego Dyrektor UKS podniósł , że nie dopatruje się w działaniach podatnika " obejścia prawa" w celu uniknięcia opodatkowania. Zakwestionowanie umów dzierżawy nie oznacza zarzutu świadomego , intencjonalnego dokonania pozornych czynności prawnych /umów dzierżawy/ by ukryć inne czynności prawne / przekazywanie dochodów stacji / w celu uzyskania korzyści o charakterze podatkowym. Konsekwencją powyższych ustaleń jest , że transakcje sprzedaży dokonywane w 2002 r. przez formalnego dzierżawcę , mimo potwierdzenia ich wystawionymi fakturami VAT nie są transakcjami sprzedaży w rozumieniu przepisu art. 535 k.c. R. S. nie dokonywał sprzedaży na własny rachunek , nie spełniał jednego z kryteriów pozwalających na uznanie go za podatnika VAT w rozumieniu art. 5 ust. 1 pkt. 1 ustawy VAT. Podatnikiem podatku VAT z tytułu sprzedaży paliwa i pozostałych towarów był skarżący , albowiem sprzedaż opodatkowana dotyczyła jego towarów i była dokonywana na jego rachunek. Zatem kwota podatku należnego wynikająca z faktur sprzedaży wystawionych przez R. S. w deklaracjach VAT –7 za 2002 rok winna być wykazana przez skarżącego. Jednocześnie stwierdzono , że faktury dokumentujące nabycie towarów i usług dokonywane przez formalnego dzierżawcę , nie mogą być podstawą obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego wykazanego na tych fakturach , gdyż skarżący nie figuruje na tych fakturach jako nabywca. Zgodnie bowiem z art. 19 ust. 1 i 2 ustawy VAT prawo to jest ściśle powiązane z posiadaniem przez podatnika faktur stwierdzających nabycie towarów i usług. W konsekwencji zapisy dokonywane w księgach podatkowych skarżącego uznano na podstawie art. 193 par 2 Ordynacji podatkowej za nierzetelne w zakresie : nie ujęcia w ewidencjach wartości sprzedaży oraz podatku należnego wynikającego z faktur za dzierżawę stacji paliw oraz braku ujęcia w tych ewidencjach zapisów dotyczących wartości zakupu i sprzedaży oraz podatku należnego i naliczonego dotyczącego sprzedaży paliw i innych towarów i usług dokonanych w związku z działalnością stacji paliw. Na podstawie art. 23 par. 2 ordynacji odstąpiono od określenia podstawy opodatkowania w drodze szacowania ponieważ dane wynikające z ksiąg podatkowych uzupełnione dowodami uzyskanymi w toku postępowania pozwoliły na określenie podstawy opodatkowania. W decyzjach przedstawiono prawidłowe rozliczenie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2002 roku. Od decyzji Dyrektora UKS skarżący wniósł odwołanie zarzucając : Obrazę przepisu art. 199 a Ordynacji poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie , skoro dzierżawa udokumentowana była pisemnie, zakwestionowanie jej istnienia wymaga wystąpienia z powództwem do sądu powszechnego w trybie par 3 tego przepisu , Obrazę art. 199 a Ordynacji w zw. z art. 2 i 88 pkt 1 Konstytucji RP przez wyrażenie błędnego poglądu, że " instytucja obejścia " prawa uregulowana w tym przepisie , która weszła w życie 1 .09. 2005 r. z- pominięciem zasady lex retro non agit , stosowana może być do zdarzeń , które miały miejsce w 2002 roku, Obrazę przepisów art. 187 i 191 Ordynacji w zw. z art. 58 i 83 k.c. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i ustalenie pozorności umowy dzierżawy, a w konsekwencji że : skarżący prowadził stację benzynową i dokonywał obrotu paliwami na własny rachunek , faktury dotyczące obrotu paliwami wystawione przez dzierżawcę nie miały charakteru pozorności , skarżącemu zaś jako prowadzącemu stację nie przysługuje prawo do obniżenia podatku należnego o kwotę podatku naliczonego, Obrazę art. 113 w zw. z art. 133 Ordynacji poprzez nieustalenie odpowiedzialności solidarnej R. S. i uniemożliwienie mu udziału w sprawie w charakterze strony i uniemożliwienie zaliczenia skarżącemu na poczet zobowiązania podatkowego określonego w zaskarżonych decyzjach podatków uiszczonych przez R. S.. Decyzjami z dnia [...]Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone decyzje podzielając ustalenia organu I instancji zwłaszcza co do tego , że omawiana wyżej umowa dzierżawy na 2002 rok została zawarta dla pozoru i związanych z tym konsekwencji podatkowych dla skarżącego przyjętych przez Dyrektora UKS Wystawione dla Firmy [...]R.S. faktury tytułem umowy dzierżawy nie dokumentują świadczenia usług podlegających opodatkowaniu z art. 2 ustawy VAT , wykazane w nich kwoty nie są czynszem dzierżawnym. Czynności faktyczne dokonane między skarżącym a R. S. t.j. przekazanie zysku nie mieszczą się w katalogu zdarzeń podlegających opodatkowaniu zawartym w w/w art. 2 VAT , wykazany w fakturach podatek VAT , nie jest podatkiem należnym , zatem o te kwoty została pomniejszona kwota należnego podatku VAT – skarżącego. Organ odwoławczy stwierdził , iż w oparciu o art. 113 Ordynacji skarżącego należy uznać za osobę firmowaną i tym samym za podatnika na podstawie art. 7 Ordynacji. Podano , iż również kolejny dzierżawca stacji w 2003 r. A. S. nie zapłacił faktury z dnia [...] XII 2002 r za sprzedaż zapasów towarów znajdujących się na stacji na koniec 2002 r i firmował działalność skarżącego w 2003 r. Odnosząc się do zarzutu skarżącego wiążącego się z naruszeniem art. 199a Ordynacji Podatkowej , poprzez nie wystąpienie do sądu powszechnego ze stosownym powództwem oraz w związku z zarzutem iż przepis ten nie ma zastosowania do stanów prawnych sprzed daty jego wejścia w życie tj. 1.09. 2005 r. Dyrektor Izby Skarbowej podniósł , że Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 14 czerwca 2006 r. K 53/05 stwierdził , iż organy podatkowe i kontroli skarbowej mogą co do zasady samodzielnie ustalać istnienie lub nieistnienie stosunku prawnego lub prawa . Obowiązek wystąpienia do sądu powstaje dopiero wtedy , gdy zgromadzony materiał dowodowy nasuwa wątpliwości co do istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa. W niniejszej sprawie K. S. i R. S. złożyli spójne zeznania , organ nie ma wątpliwości , że osoby te firmowały działalność skarżącego , nie było zatem konieczności występowania do sądu z powyższym powództwem . Zgodnie z powołanym wyrokiem TK - art. 199 a par. 3 Ordynacji jest przepisem proceduralnym a więc stosuje się go do postępowań podatkowych prowadzonych przez organy podatkowe po tej dacie ,nawet jeżeli zobowiązanie podatkowe , którego tyczy te postępowanie wystąpiło w okresie wcześniejszym. Organy nie zarzucają podatnikowi obejścia prawa a skoro czynność pozorna nie wywołuje skutków prawnych , nie może prowadzić do obejścia prawa Za niezasadny uznały zarzut naruszenia art. 113 w zw. z art. 133 Ordynacji , gdyż określenie solidarnej odpowiedzialności firmującemu za zobowiązania firmanta dokonywane jest w postępowaniu dotyczącym odpowiedzialności osoby trzeciej. Nie daje to firmującemu uprawnienia do występowania jako strona w postępowaniu dotyczącym ustalenia zobowiązań podatkowych firmowanego. O odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej stosownie do art. 108 par. 1 Ordynacji organ orzeka w drodze decyzji , zaś postępowanie te nie może być wszczęte przed dniem doręczenia decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego / par. 2 pkt. 2 lit. a /. Tak więc warunkiem możliwości wszczęcia postępowania o odpowiedzialności podatkowej R. S. , było wydanie zaskarżonych decyzji określających skarżącemu postępowanie podatkowe. Powyższe decyzje zostały zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z zarzutami identycznymi jak w odwołaniach od decyzji organu I instancji . W skardze zawarto wniosek o dopuszczenie dowodu z decyzji Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...]sygn.[...]– na okoliczność , że decyzja ta uznaje K. S. , dzierżawcę stacji paliw należącej do podatnika , za prowadzącego działalność gospodarczą na własny rachunek , a w konsekwencji że zarzut skargi o przekroczeniu granic swobodnej oceny dowodów jest zasadny. Skarżący w oparciu o powyższe domaga się uchylenia w całości zaskarżonych decyzji. W uzasadnieniu skarg skarżący P. P. podnosi , że do końca 2002 roku Ordynacja podatkowa nie zawierała żadnej regulacji upoważniającej expressis verbis organ podatkowy do ustalania , że podatnik " obszedł prawo " a zatem zawarł umowę pozorną , bądź nieważną , której wyłącznym celem było uniknięcie opodatkowania. Ustawa nie zawierała też żadnych kryteriów pozorności lub nieważności stosunku prawnego lub prawa Potwierdza to wyrok NSA z dnia 24 XI. 2003 r. sygn. 3/03 i wyrok WSA w Warszawie z 30. o5. 2005 III SA/Wa 1/05. Od 1 stycznia 2003 r. ustawodawca dodał do ustawy Ordynacja podatkowa , przepisy art. 24 a i 24 b , lecz Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 11 maja 2004 roku w sprawie sygn. K 4/03 stwierdził , że art. 24 b par. 1 jest niezgodny z Konstytucją . Następnie przepis ten wraz z par. 2 oraz przepisem art. 24 a został uchylony. Obowiązujący od 1.09. 2005 r. przepis art. 199 a Ordynacji zdaniem skarżącego – tylko w par. 3 ma charakter procesowy , lecz to nie daje podstawy , do wnioskowania , jak to czynią organy – o procesowym charakterze klauzuli ‘ obejścia prawa podatkowego ". Ta klauzula – rozumiana jako pozorność uregulowana przepisem art. 199 par. 1 i 2 Ordynacji w zw. z art. 83 k.c. – ma charakter materialno-prawny i nie może być sprzecznie z zasadą lex retro non agit stosowana do zdarzeń , które miały miejsce w 2002 roku. W konsekwencji zakwestionowanie w zaskarżonych decyzjach czynności prawne skarżącego , które miały miejsce w 2002 roku , pozbawione było podstawy prawnej i naruszało normy konstytucyjne art. 2 i 88 pkt. 1. Dalej skarżący podnosi , że zgodnie z art. 199 a Ordynacji niewątpliwie wynika , że organ podatkowy władny jest samodzielnie ustalać istnienie lub nie istnienie stosunku prawnego lub prawa w braku jakichkolwiek wątpliwości i rozbieżności dowodowych , w szczególności gdy ustalenie to jest zgodne z wolą stron stosunku prawnego. W przypadku ujawnienia wątpliwości wynikających z zeznań stron i z rozbieżnych i wzajemnie sprzecznych dowodów , organ ma bezwzględny obowiązek wystąpienia do sądu powszechnego ze stosownym powództwem i nie może samodzielnie pozorność stosunku prawnego lub prawa stwierdzać. Kryteriami oceny pozorności i nieważności są wyłącznie przesłanki opisane w art. 58 i 83 k.c. zaś prawo podatkowe takich kryteriów nie precyzuje. Tymczasem z uzasadnienia zaskarżonych decyzji wynika , że materiał dowodowy zebrany w sprawie jest rozbieżny i wewnętrznie sprzeczny a tym samym ustalenie pozorności stosunków prawnych z których wynikają skutki podatkowe jest naruszeniem dyspozycji art. 199a par. 3 Ordynacji. Skarżący podnosi też , że wbrew twierdzeniom Dyrektora Izby Skarbowej , nie ma niezgodności pomiędzy rzeczywistym aktem woli stron a jego uzewnętrznieniem w umowie dzierżawy , co świadczyło by o jej pozorności. Wolą stron zawierających umowę było wzajemne ułożenie współpracy w zakresie dzierżawy stacji paliw przez K. S. a potem R. S. , która była jawna , potwierdzona dokumentami. W przypadku wątpliwości organów , czy zawarte umowy spełniały wymogi niezbędne do uznania ich jako umowy dzierżawy , należało rozważyć , czy nie stanowiły umów cywilnoprawnych nie nazwanych. Kwestia ta została całkowicie pominięta. Skarżący podważa w szczególności ustalenia organów , iż P. P. jest właścicielem towarów znajdujących się na stacji i paliwa co tym samym wyklucza ustalenie pozorności umów dzierżawy. Za niekonsekwentne i nietrafne uznaje odmówienie skarżącemu prawa odliczenia o podatku należnego od podatku naliczonego z uwagi na nie posiadanie przez niego faktur VAT związanych z działalnością stacji paliw. Jeżeli bowiem R. S. firmował działalność skarżącego , wystawione przez niego faktury VAT były pozorne , co oznacza , iż faktury te dokumentują zakupy skarżącego. Na dowolność dokonanych ustaleń wskazuje powołana wyżej decyzja Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...]wydana w toczącym się równolegle postępowaniu dotyczącym zobowiązań K. S. . Końcowo podnosi skarżący , iż zaskarżone decyzje zmierzają do podwójnego opodatkowania tego samego obrotu , przypisywanym dwóm różnym podatnikom. W odpowiedzi na skargi Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o ich oddalenie podtrzymując zajęte dotychczas stanowisko zwłaszcza w zakresie poczynionych ustaleń faktycznych i oceny umowy dzierżawy między skarżącym a R. S. jako zawartej dla pozoru i tym samym nie wywołującej skutków prawnych. Skoro umowa ta nie wywiera skutków prawnych , zdaniem organu odwoławczego , nie może prowadzić do obejścia prawa również podatkowego. Stawianie więc zarzutu braku tzw. klauzuli obejścia prawa podatkowego w 2002 roku jest bezzasadne. Za chybiony uznano zarzut skargi , iż P. P. nie był właścicielem paliwa i towaru znajdującego się na stacji paliw , właścicielami zaś byli kolejni dzierżawcy , gdyż osoby te jedynie firmowały prowadzoną przez niego działalność. Skarżącemu nie przysługuje jak to stwierdzono w zaskarżonych decyzjach prawo do odliczenia podatku należnego o podatek naliczony na podstawie art. 19 ust. 1 ustawy VAT z uwagi na nie spełnienie warunków do tego go uprawniającego w postaci dysponowania prawidłowo wypełnioną fakturą wskazującą go jako nabywcę towarów i nie wykazanie podatku naliczonego w składanej przez siebie deklaracji VAT – 7. Ponadto organ dodatkowo podkreślił , że z materiału dowodowego wynika , że głównym dostawcą paliwa w kontrolowanym okresie do stacji paliw skarżącego był T. K., który posługiwał się w tym celi firmą T. sp. z o.o. Spółka ta byłą jednym z ogniw łańcucha przedsiębiorstw zajmujących się nielegalnym wytwarzaniem i wprowadzaniem do obrotu handlowego paliw silnikowych. Wystawca faktur VAT zakupionego przez skarżącego w tym okresie paliwa firma T. w całości firmowała działalność T. K. , nie była więc podatnikiem VAT, gdyż nie wykonywała żadnych czynności , nie była podmiotem uprawnionym do wystawiania faktur VAT zgodnie z par. 36 rozporządzenia Ministra Finansów z 22 XII 1999 r. w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy VAT.Z tego powodu firma ta nie mogła przenieść skutecznie własności paliwa , zaś dokonana sprzedaż nie wywołała skutków prawnych związanych z umową sprzedaży. Ta okoliczność stanowiła dodatkową przesłankę do braku prawa do odliczania podatku z faktur wystawionych przez w/w firmę / par. 50 ust.4 pkt. 5 lit. a w/w rozporządzenia /. Odnosząc się do wniosku o dopuszczenie dowodu z decyzji z [...], Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził , iż decyzja ta mimo zamieszczonej oceny materiału dowodowego , nie była decyzją rozstrzygającą co do istoty lecz przekazującą sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji z uwagi na konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje : Sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę aktów administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem. Stosownie do art. 145 par. 1 pkt. 1 a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / DZ. U. Nr. 153 , poz. 1270 ze zm./ Sąd uchyla decyzję , gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego , które miało wpływ na wynik sprawy , naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego , bądź inne naruszenie przepisów postępowania , jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zdaniem Sądu wymienionych wyżej naruszeń prawa zaskarżonej decyzji nie można zarzucić , dlatego więc skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się przede wszystkim do dopuszczalności i prawidłowości dokonania przez Dyrektora UKS a następnie przez Dyrektora Izby Skarbowej oceny na gruncie prawa podatkowego istnienia w 2002 roku pomiędzy P.P. R.S. stosunku prawnego w postaci umowy dzierżawy stacji paliw będącej własnością skarżącego ,położonej w K. przy ulicy J.[...] . Zdaniem organów materiał dowodowy jaki został zebrany w trakcie postępowania podatkowego nie budzi wątpliwości co do nieistnienia powyższej umowy , stąd nie było konieczności wystąpienia przez organ na podstawie art. 199a par. 3 Ordynacji podatkowej do sądu powszechnego ze stosownym powództwem . Podkreślały przy tym , że wbrew zarzutom skarżącego w działaniach podatnika nie dopatrują się " obejścia prawa" w celu uniknięcia opodatkowania. Zakwestionowanie umów dzierżawy , uznanie ich za formalne , zawarte dla pozoru , nie oznacza zarzutu świadomego , intencjonalnego dokonania czynności prawnych pozornych celem ukrycia innych czynności prawnych dla uzyskania korzyści o charakterze podatkowym. Organy powołują się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14.06. 2006 nr. K 53/05 potwierdzający , iż co do zasady mogą samodzielnie ustalać istnienie lub nie istnienie stosunku prawnego lub prawa . W rozpoznawanej sprawie nie miały wątpliwości , że R. S. w 2002 roku firmował działalność skarżącego. Zdaniem strony skarżącej dopiero od 1 września 2005 roku tj. od chwili wejścia w życie art. 199 a Ordynacji podatkowej możliwe było stosowanie tego przepisu , zastosowanie zaś go do zdarzeń , które miały miejsce w 2002 roku spowodowało naruszenie zasady " lex retro non agit". Wprawdzie od 1 stycznia 2003 r. obowiązywał przepis art. 24 b par. 1 Ordynacji umożliwiający organom pominięcie przy rozstrzyganiu spraw podatkowych skutków czynności prawnych dokonanych wyłącznie dla uzyskania korzyści o charakterze podatkowym , ale został on zakwestionowany przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 11 maja 2004 r. sygn. K 4/2003 Skarżący poddając krytyce ocenę materiału dowodowego , zarzucał iż nasuwał on wątpliwości w stopniu uzasadniającym zwrócenie się do sądu powszechnego ze stosownym powództwem w oparciu o przepis art. 199a par. 3 Ordynacji podatkowej. Organy nie miały zatem prawa wywodzić innych skutków prawnych z zawartej umowy dzierżawy. Odnosząc się do powyższych zasadniczych , spornych kwestii i zarzutów skargi ,Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza iż istotnie rację ma skarżący twierdząc , że do dnia 1 stycznia 2003 roku organy podatkowe nie były bezpośrednio normatywnie uprawnione do oceny czynności prawnych podatnika z punktu widzenia ich skutków podatkowych , czyli przed tą datą nie było przepisu stanowionego , który wprost umożliwiałby im tego typu działania . Jednakowoż nie oznacza to zdaniem Sądu , iż organy podatkowe nie mogły w istocie dokonywać oceny funkcjonalnej zawartych umów. Kolejne nowelizacje Ordynacji podatkowej dotyczące wprowadzenia do niej od 1 stycznia 2003 roku art. 24 b a także art. 24 a i następnie art. 199 a / z dniem 1 .09. 2005 r./ ,doprowadziły do wyrażenia wprost w przepisach powszechnie obowiązujących norm prawnych, które wcześniej wywodzone były w toku wykładni systemowej i funkcjonalnej regulacji prawnopodatkowych / w tym art. 191 Ordynacji/. Jednym z przejawów odrębności prawa podatkowego jest konieczność oceniania przez upoważnione organy , skutków czynności cywilnoprawnych w prawie podatkowym , w zależności od tego czy nie stanowią one działań zmierzających do uchylenia się od opodatkowania / wyrok NSA z 25.06.1998 r. sygn. I S.A./Po 1883/97 ,LEX nr 35484/. Nie chodzi tu o możliwość stwierdzenia nieważności danej czynności cywilnoprawnej , do czego organy podatkowe nie są uprawnione. Analizowane są i ewentualnie podważane wyłącznie skutki podatkowe takiej czynności. Unikanie opodatkowania polega bowiem na stosowaniu przez podatnika różnych operacji gospodarczych , których to operacji i ich rezultatów podatnik nie ukrywa przed administracją podatkową. Tego rodzaju działanie nie może zasługiwać na przyzwolenie , gdyż prowadzi do niemożności zrealizowania postanowień ustaw podatkowych. Stanowisko takie wyraził wprost Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 9 października 2007 r. sygn. I FSK 1261/06 . W ocenie Sądu , w oparciu o okoliczności faktyczne niniejszej sprawy , należy uznać iż ocena skutków podatkowych transakcji wynikających z wskazanej wyżej umowy dzierżawy , pozostawała w kompetencji organów podatkowych. W tym przypadku podstawowe znaczenie miało , nie ustalenie ważności czynności cywilnoprawnej i określenie jej treści z punktu widzenia prawa cywilnego , lecz jej skuteczność na gruncie prawa podatkowego. Należy podkreślić , iż chodzi tu o skutki podatkowe takich czynności , a nie o wszelkie skutki prawne. W świetle przedstawionego wyżej stanowiska , nie można się zgodzić ze skarżącym , iż organy te do takiej oceny nie były uprawnione tylko dlatego , że przed 1 stycznia 2003 roku nie było przepisu prawa , który by im wprost taką kompetencję przyznawał. Odrębność prawa podatkowego pozwalała im między innymi na ocenę skutków podatkowych czynności cywilnoprawnych w ramach swobodnej oceny dowodów dokonywanej na podstawie art. 191 Ordynacji podatkowej. Wbrew zarzutom strony skarżącej zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego , ustalenia faktyczne poczynione przez Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej a następnie przez Dyrektora Izby Skarbowej znajdują podstawę w zgromadzonym materiale dowodowym i zostały dokonane w granicach swobodnej oceny dowodów, jaka należy do ich kompetencji na podstawie powołanego już wyżej art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Ordynacja podatkowa / DZ. U. Nr. 137 , poz.926 ze zm./. Zgodnie z tym przepisem organ podatkowy w ocenie materiału dowodowego nie jest skrępowany żadnymi regułami dowodowymi , a ustaleń faktycznych dokonuje na podstawie wszechstronnie przeanalizowanego materiału dowodowego . W niniejszej sprawie zebrany materiał dowodowy został poddany wszechstronnej ocenie , wskazano zwłaszcza przyczyny dla których odmówiono wiarygodności pisemnym oświadczeniom K. S.i , R. S. i skarżącego prostującym ich wcześniejsze zeznania złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej. Nie można też zarzucić organom iż rozumowanie , w wyniku którego ustalono stan faktyczny sprawy , było niezgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Dopóki granice swobodnej oceny dowodów nie zostaną przekroczone – Sąd nie ma podstaw do podważania dokonanych w ten sposób ustaleń. W rozpoznawanej sprawie Sąd nie dopatrzył się naruszenia granic swobodnej oceny dowodów , bowiem organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odniósł się do składanych przez skarżącego zastrzeżeń. Odnosząc się do zarzutu obrazy przepisu art. 193 a par. 3 Ordynacji podatkowej – poprzez wyrażenie błędnego poglądu prawnego , że organ podatkowy bez wystąpienia do sądu powszechnego z powództwem o ustalenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa – może samodzielnie i wbrew twierdzeniom podatnika , stwierdzić pozorność lub nieważność stosunku prawnego , z którym związane są skutki podatkowe , podkreślić przede wszystkim należy najpierw ,iż niewątpliwie powyższy przepis ma charakter proceduralny /co przyznaje skarżący / . Zgodnie z jego treścią , jeżeli z dowodów zgromadzonych w toku postępowania , w szczególności z zeznań strony , chyba że strona odmawia składania zeznań, wynikają wątpliwości co do istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa z którym związane są skutki podatkowe , organ podatkowy występuje do sądu powszechnego o ustalenie istnienia lub nieistnienia tego stosunku prawnego lub prawa. Spełnienie wszystkich wskazanych w tym przepisie przesłanek obliguje organ podatkowy do wystąpienia ze stosownym powództwem , którego formalnoprawną podstawę stanowi art. 189 ze zn. 1 k.p.c. w zw. z art. 189 k.p.c. Istotą wprowadzonej regulacji było między innymi odciążenie organów podatkowych od samodzielnego rozstrzygania trudnych , cywilnoprawnych kwestii pojawiających się w toku postępowania podatkowego , przy czym wprowadzone do systemu prawa regulacje nie pozbawiły tych organów samodzielnego ustalania istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa. W związku z tym , co do zasady organ podatkowy może prowadzić samodzielnie postępowanie podatkowe i rozstrzygać o wszystkich istotnych z prawnopodatkowego punktu widzenia okolicznościach sprawy , a dopiero w przypadku zaistnienia wątpliwości co do istnienia stosunku prawnego lub prawa powinien wystąpić z powództwem do sądu powszechnego. Użyte w powyższym przepisie pojęcie " wątpliwości " należy rozumieć w kategoriach obiektywnych, co oznacza że nie można ich postrzegać przez pryzmat subiektywnego przekonania organu podatkowego , że tych wątpliwości nie ma , jak również subiektywnego przekonania podatnika , że wątpliwości te istnieją. Dokonana ocena w tym zakresie musi być poprzedzona analizą całokształtu okoliczności sprawy , w tym zeznaniami strony , chyba że strona odmawia składania zeznań. Na powyższą okoliczność zwrócił uwagę także Trybunał Konstytucyjny , który w wyroku z dnia 14 czerwca 2006 r. / OTK-A 2006 , nr.6, poz. 66/ , stwierdził że wątpliwości o których mowa w art. 199a par.3 ordynacji podatkowej , nie mogą być wynikiem subiektywnych zapatrywań danego organu podatkowego , ale muszą wynikać ze zgromadzonego materiału dowodowego. Wątpliwości takie mogą mieć miejsce w szczególności wtedy , gdy twierdzenia stron nie znajdują potwierdzenia w innych dowodach zebranych przez organ prowadzący postępowanie , lub gdy twierdzenia kontrahentów są rozbieżne. W niniejszej sprawie jak wskazano już powyżej , ustalenia dokonane przez organy miały oparcie w zeznaniach skarżącego , K. S. i R.S. , które były spójne co do faktu , iż na stacji paliw położonej przy Ul. J. w K. dokonywano sprzedaży paliwa i innych towarów które były własnością skarżącego , który czerpał wszystkie zyski z działalności stacji. Działalność w 2001 i 2002 roku w zakresie sprzedaży tych towarów była faktycznie wykonywana przez skarżącego , pomimo formalnego zarejestrowania działalności gospodarczej przez K. S. i R. S. i wystawiania przez nich faktur sprzedaży towarów. To skarżący podejmował kluczowe dla stacji decyzje takie jak : wybór dostawcy paliwa , określał cenę jej zakupu , a także kwotę jaka była przeznaczona na prowadzenie stacji i prowadzenie księgowości – było to wynagrodzenie K. S.. Ponosili oni odpowiedzialność za wykonywane zadania przed skarżącym , a nie wobec osób trzecich. R.S. był w 2002 roku w dalszym ciągu pracownikiem stacji , w jego pracy nic się nie zmieniło , nie miał wpływu na działalność stacji. Za wykonaną pracę skarżący wypłacał R.S. i K.S. z góry ustalone wynagrodzenie. Wprawdzie osoby te później złożyły pisma prostujące częściowo ich zeznania , lecz organ miał prawo w granicach swobodnej oceny nie uwzględnić tych wyjaśnień. Ta okoliczność , zdaniem Sądu nie obligowała jednak organu do wystąpienia do sądu z powództwem o ustalenie nie istnienia umów dzierżawy z uwagi na zaistniałe wątpliwości . Tak samo należy ocenić podnoszony przez skarżącego fakt wyrażenia przez Dyrektora Izby Skarbowej w decyzji dotyczącej K.S. z dnia [...]Nr. [...] sformułowania "iż zdaniem organu odwoławczego z zebranego materiału dowodowego nie można twierdzić , że działalność gospodarcza była prowadzona przez P. P., działalność gospodarczą prowadził K.S." Decyzja ta nie była decyzją rozstrzygającą co do istoty sprawy , uchylała decyzję organu I instancji , przy przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania z uwagi na konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego. Nadmienić należy , że po uchyleniu decyzji Dyrektor UKS po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego podtrzymał swe stanowisko w sprawie i w dniu 11 lipca 2007 r. wydał kolejną decyzję określającą K. S. wysokość zobowiązania podatkowego za 2001 rok w podatku dochodowym od osób fizycznych przyjmując , że działalność gospodarcza prowadzona przez niego pod nazwą S. P. M. , była w rzeczywistością działalnością gospodarczą prowadzoną przez P. P. Decyzja ta została utrzymana w mocy w dniu [...] przez Dyrektora Izby Skarbowej, tym samym nie ma rozbieżnych rozstrzygnięć pomiędzy poszczególnymi decyzjami. Odnosząc się do kolejnych zarzutów skargi dotyczących już konsekwencji podatkowych poczynionych ustaleń , Sąd podziela przede wszystkim stanowisko Dyrektora Izby Skarbowej , iż dokonana przez skarżącego na jego stacji sprzedaż paliw i innych towarów podlega opodatkowaniu i to niezależnie od tego czy została udokumentowana fakturami wystawionymi przez niego , czy też nie dopełnił on tego obowiązku. Obowiązek podatkowy powstał bowiem z chwilą wydania towaru odbiorcom. Stosownie do powołanego przez organy przepisu art. 113 Ordynacji podatkowej , jeżeli podatnik za zgodą innej osoby w celu zatajenia rzeczywistych rozmiarów działalności gospodarczej posługuje się nazwą lub firmą innej osoby, osoba ta ponosi solidarną odpowiedzialność z podatnikiem całym swym majątkiem za zaległości podatkowe powstałe podczas prowadzenia tej działalności. Oznacza to , że wobec organów podatkowych podatnikiem jest ten , kto rzeczywiście prowadzi działalność gospodarczą / firmowany/ - czyli P.P. Zgodnie z art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 roku o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym / DZ. U. Nr. 11 , poz. 50 ze zm./ podatnik może korzystać z prawa do odliczenia podatku należnego o kwotę podatku naliczonego przy nabyciu towarów i usług, zaś zgodnie z ust. 2 kwotę podatku naliczonego stanowi suma kwot podatku określonych w fakturach stwierdzających nabycie towarów i usług... Bezsporne jest , że skarżący nie dysponował fakturami na nabyte towary i usługi , gdyż wystawione one były na osoby firmujące jego działalność. Prawidłowo zatem organy uznały , że skarżący nie spełnia przesłanek uprawniających go do odliczenia podatku naliczonego zawartego we wskazywanych przez niego fakturach. Utrwalone w orzecznictwie sądowym jest , że uprawnienie do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony nie istnieje , gdy wystawiona faktura w rzeczywistości nie odpowiada faktowi zdarzenia gospodarczego , w szczególności zaś gdy zdarzenie gospodarcze w ogóle nie zaistniało , istniało w innej niż wskazano dacie lub rozmiarach innych niż wynika to z faktury bądź też zaistniało między innymi aniżeli to stwierdza faktura podmiotami gospodarczymi / wyrok NSA z 6.06. 1997 I S.A./Ka 621/97 , NSA z dnia 8.09 2006 FSK 474/06 LEX 263945/. Przytoczyć należy dodatkowo pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku I FSK 996/05 z dnia 14 czerwca 2006 roku / ONSA/WSA , który Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela , iż : "Transakcje które nie odzwierciedlają rzeczywistego obrotu gospodarczego , lecz stanowią nadużycie prawa , nie mogą stanowić podstawy do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony wynikający z tych transakcji , a w konsekwencji do zwrotu podatku". Zatem zarzut skargi , iż skarżącemu przysługuje wyżej wskazane uprawnienie z faktur wystawionych formalnie na rzecz dzierżawców , dokumentujących faktycznie jego działalność na aprobatę nie zasługuje. Okoliczność natomiast , że firma T. , zdaniem organów nie była właścicielem sprzedawanego paliwa , co stanowiło kolejną przyczynę odmowy realizacji omawianego uprawnienia , była okolicznością dodatkową , marginalną a nie zasadniczą. Podniesiony w skargach kolejny zarzut przez skarżącego , iż poprzez wydanie zaskarżonych decyzji dojdzie do podwójnego opodatkowania tego samego obrotu , nie może odnieść skutku w postaci odstąpienia przez organy od określenia skarżącemu zobowiązania podatkowego , w sytuacji jaka ma miejsce w zaistniałej sprawie , gdzie doszło do bezprawnego działania podatnika mającego na celu ukrycie rzeczywistych rozmiarów działalności gospodarczej. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatruje się także obrazy przepisów art. 113 w zw. z art. 133 Ordynacji podatkowej poprzez uniemożliwienie K.S. czy R. S. udziału w sprawie w charakterze strony z uwagi na to , ze postępowanie dotyczyło określenia zobowiązania podatkowego skarżącemu , a określenie solidarnej odpowiedzialności firmującemu za zobowiązanie firmanta jest dokonywane w postępowaniu dotyczącym odpowiedzialności osoby trzeciej. Nie daje to jednak firmującemu uprawnienia do występowania jako strona w postępowaniu dotyczącym ustalenia zobowiązania podatkowego firmowanego. Stosownie do art. 108 par. 1 Ordynacji o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej organ podatkowy orzeka w drodze decyzji , postępowanie to nie może być wszczęte przed dniem doręczenia decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego. Konkludując , Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał , że zaskarżone decyzje są zgodne z prawem, zatem skargi jako bezzasadne na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / DZ. U. Nr. 153 , poz. 1270 ze zm./ zostały oddalone.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 17.07.2026. · Źródło