I SA/Kr 990/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Inga Gołowska Sędziowie: WSA Paweł Dąbek WSA Piotr Głowacki (spr.) Protokolant: Specjalista Katarzyna Zbylut po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lutego 2025 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 5 listopada 2024 r. nr 1201-IOP1-2.4104.81.2024 w przedmiocie odmowy zwrotu podatku od czynności cywilnoprawnych I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie na rzecz skarżącej kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. W dniu 18 czerwca 2024 roku A.S. (skarżąca) zawarła umowę sprzedaży, w wyniku której nabyła samochód osobowy za kwotę 61.500,00 zł. Z uwagi na ukryte wady pojazdu (uszkodzona skrzynia biegów) w tym samym dniu, tj. 18 czerwca 2024 roku zawarła umowę zatytułowaną "Zwrot", z której wynika, że zwróciła sprzedającemu nabyty samochód – umowa została podpisana przez skarżącą (jako Zwracający) oraz przez drugą stronę (jako Odbierający). 25 lipca 2024 roku z tytułu zawartej 18 czerwca 2024 roku umowy sprzedaży samochodu skarżąca złożyła deklarację PCC-3 w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych, obliczając należny podatek według stawki 2% w kwocie 1.230,00 zł. Wnioskiem z datą 23 lipca 2024 roku z uwagi na zwrot samochodu osobowego sprzedającemu, skarżąca na podstawie art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych zwróciła się do organu podatkowego I instancji o zwrot zapłaconego podatku w kwocie 1.230,00. Naczelnik Urzędu Skarbowego Kraków-Stare Miasto, pismem z 8 sierpnia 2024 roku wezwał skarżącą do złożenia pisemnych wyjaśnień, w tym zwrócił się z zapytaniem o dokument potwierdzający uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli na podstawie art. 11 ust. 1 pkt 1 u u.p.c.c. W odpowiedzi z 20 sierpnia 2024 roku skarżąca poinformowała, że oprócz umowy "sprzedaży" i "zwrotu" nie posiada żadnych dodatkowych dokumentów. Organ podatkowy I instancji, w wyniku analizy materiału dowodowego, działając na podstawie art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych, wydał 11 września 2024 roku decyzję Nr 1212-SPM.4104.646.2023 odmawiającą zwrotu uiszczonego podatku od czynności cywilnoprawnych. Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie wraz z którym złożyła "Oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych umowy sprzedaży samochodu" z datą 11.09.2024 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie decyzją z 5 listopada 2024 roku, Nr 1201-IOP1-2.4104.81.2024 utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, podkreślając w uzasadnieniu, iż w świetle art. 11 ust. 1 pkt 1 u.p.c.c., treść umowy "Zwrotu" sporządzonej w dniu 18 czerwca 2024 roku nie skutkuje nieważnością względną umowy sprzedaży zawartej tego samego, tj. dnia 18 czerwca 2024 roku. W wyniku tej umowy ("Zwrotu") nastąpiło zwrotne przeniesienie własności samochodu, w wyniku zgodnego oświadczenia woli stron. Natomiast "oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych umowy sprzedaży samochodu" skarżącej nie wywołuje skutków prawnych, z uwagi na wcześniejsze zawarcie umowy "Zwrotu", mocą której skarżąca zwróciła samochód za tę samą kwotę (kwotę nabycia), tj. za 61.500,00 zł. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie podatniczka przedstawiła stanowisko jak uprzednio w odwołaniu, podkreślając, iż umowa sprzedaży i umowa Zwrotu zakupionego pojazdu została zawarta w tym samym dniu z powodu wad ukrytych w tym samochodzie i braku informacji o tym fakcie ze strony sprzedającego. Zasadne jest opłacenie podatku od czynności cywilnoprawnych jeśli pojazd pozostałby w posiadaniu skarżącej. Nie jest ona w stanie zrozumieć dlaczego ma zapłacić podatek w sytuacji kiedy została wprowadzona w błąd przez sprzedającego i pojazd ten został zwrócony. Dodała, że wykonała wszystkie czynności w/g pouczenia pracowników organu, w tym w zakresie tzw. czynnego żalu, tak aby ubiegać się o zwrot zapłaconego podatku. W odpowiedzi na skargę organ II instancji podtrzymał swe dotychczasowe stanowisko w sprawie i wnosił o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U.z 2021r., poz. 1540 ze zm., dalej, jako "p.p.s.a."), uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji lub postanowienia, wskazane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. W wypadku zaś nieuwzględnienia skargi, sąd, w myśl art. 151 p.p.s.a., skargę oddala. Skarga jest nieuzasadniona i podlega oddaleniu, albowiem zaskarżona decyzja, jaki i decyzja organu pierwszej instancji nie są obarczone naruszeniami prawa mogącymi skutkować ich uchyleniem. Skarga jest uzasadniona, albowiem zaskarżona decyzja oceniona zgodnie z kryterium legalności okazała się wadliwa, jako naruszająca art. 11 ust. 1 pkt 1 u.p.c.c. Stan faktyczny w sprawie jest bezsporny, a istota sporu sprowadza się do właściwej wykładni art. 11 ust. 1 pkt 1 u.p.c.c. Zgodnie z powołanym przepisem podatek od czynności cywilnoprawnej, z zastrzeżeniem ust. 2 (podatek nie podlega zwrotowi po upływie 5 lat od końca roku, w którym został zapłacony), podlega zwrotowi, jeżeli uchylone zostały skutki prawne oświadczenia woli (nieważność względna). W przedmiotowej sprawie, strony po zawarciu umowy sprzedaży samochodu osobowego, natychmiast rozwiązały zawartą umowę wobec faktu, że wyszły na jaw relewantne dla nabywcy okoliczności (ukryte wady) dotyczące przedmiotu sprzedaży. Umowę nazwaną "zwrot" niewątpliwie należy odczytywać w powiązaniu z poprzednio zawartą umową kupna – sprzedaży, ponieważ zawarto ją w tym samym dniu i zawiera ten sam przedmiot, z tą różnicą, iż wskazuje wady samochodu, jako powód zwrotu samochodu. Zatem powinna być rozumiana jako oświadczenie woli o celu rozwiązania poprzedniej umowy. Wynika z niej, że skarżąca, mając wiedzę o wadzie ukrytej – uszkodzona skrzynia biegów, nie nabyłaby samochodu. Nadto ze złożonego następnie wraz z odwołaniem oświadczenia woli – oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych umowy sprzedaży samochodu wynika, że skarżąca działała pod wpływem błędu, a zatem miała prawo do uchylenia się od skutków prawnych złożonego oświadczenia o nabyciu samochodu. Skoro strony, po wykryciu błędu, natychmiast rozwiązały umowę sprzedaży - zaistniał skutek, w postaci odwrócenia skutków złożonego oświadczenia woli, o którym mowa w art. 11 ust. 1 pkt 1 u.p.c.c., a więc powrotu do stanu sprzed zawarcia umowy: przywrócenia własności dla zbywającego samochód i zwrotu ceny dla skarżącej. Istotne jest przy tym, że skarżony organ pominął zupełnie wprost złożone oświadczenie skarżącej o uchyleniu się od skutków zawartej umowy. Przez pryzmat już tylko tego oświadczenie nieuprawnione jest stanowiska, że oświadczenie nie wywołało skutku w postaci nienależnie pobranego podatku od czynności cywilnoprawnej, bo nie oparto go na ustawowej przesłance zwrotu określonej w art. 11 ust. 1 pkt 1 u.p.c.c., a to uchylenia skutków prawnych oświadczenia woli. Stanowisko organu w przedmiotowej sprawie wynika z niezrozumienia dominującego w orzecznictwie stanowiska, że późniejsze rozwiązanie ważnie zawartej umowy na skutek zgodnych oświadczeń stron nie wywołuje uprawnienia do żądania zwrotu prawidłowo naliczonego i uiszczonego podatku (np. por. wyrok NSA z 16 grudnia 2020 r., II FSK 2348/18, wszystkie powołane w uzasadnieniu wyroki są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na internetowej stronie pod adresem: www.nsa.gov.pl). Pogląd ten co do zasady jest słuszny, jednakże nie w stanie faktycznym niniejszej sprawy, bowiem jeśli w postępowaniu o zwrot podatku w trybie art. 11 ust. 1 pkt 1 u.p.c.c., strona przedłożyła stosowne oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych czynności dokonanej pod wpływem błędu, to należy przyjąć, że podjęta czynność prawna obarczona była względną nieważnością, o ile w tej kwestii nie było odmiennego orzeczenia sądu powszechnego. Organom podatkowym nie wolno bowiem samodzielnie badać, czy spełnione zostały przesłanki błędu prawnie doniosłego i czy uchylenie się od skutków oświadczenia woli nastąpiło w sposób prawem przewidziany. Dokonując takiej oceny organ podatkowy wypowiedziałby się w kwestii ważności czynności cywilnoprawnej, której dokonanie doprowadziło do powstania obowiązku podatkowego, a to jest niedopuszczalne, gdyż tego typu ocena została zastrzeżona wyłącznie kognicji sądów powszechnych (por. wyrok WSA w Gdańsku z 24 listopada 2010 r., sygn. akt I SA/Gd 889/10,CBOSA). Reasumując, w ocenie sądu prawidłowa wykładnia przesłanki zwrotu podatku od czynności cywilnoprawnej określonej w art. 11 ust. 1 pkt 1 u.p.c.c., a to uchylenie skutków prawnych oświadczenia woli (nieważność względna) należy rozumieć w ten sposób, że złożenie oświadczenia woli o uchyleniu się od skutków czynności prawnej zawartej pod wpływem istotnego błędu osoby składającej to oświadczenie woli co do treści czynności prawnej powoduje, że czynność prawna obarczona była względną nieważnością. Do przyjęcia skuteczności takiego oświadczenia wystarczy zatem złożenie go w formie pisemnej, o minimalnej treści zawierającej oświadczenie o uchyleniu się od skutków czynności prawnej oraz o działaniu pod wpływem błędu. O ile w tej kwestii nie było odmiennego orzeczenia sądu powszechnego, organom podatkowym nie wolno samodzielnie badać, czy spełnione zostały przesłanki błędu prawnie doniosłego i czy uchylenie się od skutków oświadczenia woli nastąpiło w sposób prawem przewidziany. Również, jak wyżej już wskazano, rozwiązanie umowy na zgodny wniosek stron, czym była umowa "zwrotu" nie zmienia faktu uchylenia się przez stronę od skutków prawnych zawartej umowy. Wbrew argumentacji przedstawionej w zaskarżonej decyzji jest wręcz przeciwnie, bo jeśli na podstawie takiej umowy dochodzi do odwrócenia skutków złożonego oświadczenia woli, a więc powrotu do stanu sprzed zawarcia umowy, zatem przywrócenia własności dla zbywającego i zwrotu wierzytelności dla skarżącego, to tym bardziej przesłanka "uchylenia skutków prawnych oświadczenia woli" zostaje spełniona. W poddanej sądowej kontroli sprawie skarżąca złożyła skuteczne oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych umowy sprzedaży zawartej pod wpływem błędu, nadto zaistniał skutek, w postaci odwrócenia skutków złożonego oświadczenia woli, a więc powrotu do stanu sprzed zawarcia umowy: przywrócenia własności dla zbywającego i zwrotu wierzytelności dla skarżącej. Tym samym w sprawie zaistniała przesłanka do zwrotu skarżącej pobranego podatku od czynności cywilnoprawnej - spornej umowy - na podstawie art. 11 ust. 1 pkt 1 u.p.c.c. W tym stanie rzeczy sąd uchylił zaskarżone decyzje organów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. O kosztach orzeczono zgodnie z art. 200 p.p.s.a.