I SO/Kr 15/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 24 września 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B.P. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, w sprawie skargi dotyczącej bezczynności organu postanawia: 1. zwolnić stronę skarżącą od kosztów sądowych 2. w pozostałym zakresie wniosek oddalić Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek B.P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, w sprawie skargi dotyczącej bezczynności organu. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym , majątku i dochodach" , nadesłanych dokumentów B.P. ur. w 1938r. jest inwalidą II grupy i prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną M.P. ur. w 1947r. inwalidką III grupy. B.P. otrzymuje emeryturę w wysokości 1471,23 zł. miesięcznie a M.P. w wysokości 757,87 zł. miesięcznie. Z tego tytułu w 2011r. wnioskodawca uzyskał 20 214,08 zł., dochodu a jego żona 9 673,44 zł. Miesięczne koszty utrzymania rodziny obejmują : opłatę za ogrzewanie – 546 zł., opłatę za energię elektryczną – 190 zł., opłatę za gaz – 120 zł., opłatę za telefon – 175 zł., opłatę za wodę – 45 zł., opłatę za wywóz nieczystości – 90 zł. , koszty ubezpieczenia w PZU – 45 zł., abonament telewizyjny – 18 zł., podatek – 45 zł., opłatę za wywóz śmieci – 15 zł., koszty remontów – 370 zł., koszty utrzymania ptaków – 15 zł., Strona skarżąca jest właścicielem działki o pow. 0,1095 ha zabudowanej domem o pow. 110 m2 , w którym znajduje się mieszkanie o pow. 55 m2, nieruchomości rolnej położonej we wsi R. o pow. 2,58 ha (VI klasa gruntu), zabudowanej starymi budynkami. Nie posiada natomiast oszczędności ani przedmiotów o wartości pow. 3000 euro. Zdaniem orzekającego wniosek strony skarżącej zasługuje tylko w części na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz. 270) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje osobie fizycznej , gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Należy podkreślić więc, iż przyznanie prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów sądowych oraz kosztów wynagrodzenia pełnomocnika bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Oznacza to , że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia ). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania , jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. (por. postanowienia NSA z dnia 22.12.2004r. sygn. akt OZ 862/04). W rozpatrywanym przypadku sytuacja majątkowa B.P. nie ma natomiast znamion wyjątkowości czy też ubóstwa. Nie daje więc w ocenie orzecznika podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zarówno bowiem on jak i jego żona otrzymują stały miesięczny dochód w postaci emerytur. Strona skarżąca jest też właścicielem domu oraz nieruchomości rolnej o pow. 2,58 ha, zabudowanej starymi budynkami, która nie służy bezpośredniemu zaspokajaniu jej potrzeb mieszkaniowych. Przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie całkowitym byłoby zatem, w takiej sytuacji, niezasadne. Pamiętać bowiem trzeba, iż w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. [por. Hanna Knysiak – Molczyk,( w : ) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis , Warszawa 2005 , s.628) Z drugiej jednak strony wziąć trzeba pod uwagę fakt , iż posiadana nieruchomość rolna , która nie służy zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych strony skarżącej zakwalifikowana jest do VI klasy gruntów , składa się więc z najsłabszego rodzaju gleb. Należy więc przyjąć , iż w praktyce ewentualne uzyskanie z tej ziemi dochodu poprzez jej najem lub dzierżawę jest mało prawdopodobne. Otrzymywane przez małżonków emerytury w znaczącej części wydatkowane są natomiast na bieżące potrzeby . Po odliczeniu wydatków pozostaje im do dyspozycji kwota 555,10 zł. (1471,23 zł + 757,87 zł. = 2229,10 zł. – 1674 zł.= 555,10 zł.) którą muszą przeznaczyć na wyżywienie, środki czystości i ewentualne lekarstwa . Stąd też orzekający stanął na stanowisku, iż przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie strony skarżącej od kosztów sądowych ale oddalenie wniosku w zakresie przyznania pełnomocnika - będzie rozstrzygnięciem w pełni odpowiadającym jej możliwościom finansowym. Nie pozbawi ono strony skarżącej zupełnie pomocy Państwa ale i nie obciąży jej w pełni kosztami związanymi z procesem, co mogłoby spowodować pogorszenie jej warunków bytowych. Preferencja wybory podyktowana została natomiast faktem , iż na obecnym etapie postępowania to uiszczenie wpisu od skargi jest czynnikiem blokującym możliwość dalszego rozpoznania skargi a tym samym skontrolowanie pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, co jest celem postępowania sądowoadministracyjnego. Warto też zaznaczyć, iż z uwagi na treść art. 134 i art. 140 § 1 w/w ustawy nie zachodzi obawa, że strona skarżąca bez udziału profesjonalnego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w postępowaniu. Zgodnie bowiem z art. 134 § 1 i § 2 sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, nie może też wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Z kolei z art. 140 § 1 wynika, że stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący zobowiązany jest udzielić wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego (por. też postanowienie NSA z dnia 27.05.2008r. , sygn. I FZ 154/08, postanowienie NSA z dnia 13.05.2010r., sygn. akt II FZ 185/10 ) Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 244§1, art.245§1-3, art. 246§1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 258 § 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz. 270) orzeczono jak w sentencji.