II SA/Kr 110/16

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia [...] z siedzibą w K. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie skargi na decyzję Prezesa Sądu Apelacyjnego w K. z dnia 27 listopada 2015r. Nr [...] w przedmiocie odmowy udostepnienia informacji publicznej p o s t a n a w i a - oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów, - ustanowić dla strony adwokata z urzędu , którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w K. W dniu 29 listopada 2016r. skarżący – Stowarzyszenie [...] z siedzibą w K. złożyło ponowny wniosek o zwolnienie od kosztów oraz ustanowienie adwokata w sprawie skargi na decyzję Prezesa Sądu Apelacyjnego w K. wydaną w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej. Skarżący domaga się zwolnienia od kosztów oraz ustanowienia pełnomocnika z uwagi na brak środków finansowych umożliwiających uiszczenie należnych opłat . Wskazuje, iż stowarzyszenie jest podmiotem prawa gospodarczego, prowadzącym statutowo szczególną działalność oświatową na rzecz osób wykluczanych społecznie. Status organizacji społecznej został nieprawomocnym postanowieniem odebrany wpisem do centralnej informacji KRS na dwa dni przed obligatoryjnym terminem jego upublicznienia do celów pozyskania 1% podatku na działalność statutową. Od lutego 2011r. członkowie organizacji poddawani są psychicznemu terrorowi, zatem wszelkie zabiegi w celu zdobycia środków finansowych są nieskuteczne. Majątek strony wynosi aktualnie 19,27 zł. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego zasługuje w części na uwzględnienie. Należy przede wszystkim zaznaczyć, iż przedmiotowy wniosek skarżącego jest jego kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Poprzedni wniosek został rozpoznany ostatecznie postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 18 kwietnia 2016r., którym utrzymano w mocy postanowienie starszego referendarza WSA z dnia 11 marca 2016r. oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy w formie zwolnienia od kosztów oraz ustanowienia pełnomocnika. Ponieważ postanowienie to stało się prawomocne, obecny wniosek strony rozpoznawany jest w oparciu o art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, iż postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. A zatem przepisy cyt. ustawy dopuszczają możliwość wielokrotnego składania wniosku o przyznanie prawa pomocy, jednakże odmienna ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy przy rozpatrywaniu kolejnego wniosku jest możliwa wyłącznie po zmianie istotnych okoliczności mających wpływ na tę ocenę. Przy czym chęć wniesienia skargi kasacyjnej stanowi zmianę istotną okoliczności faktycznych wpływającą na ew. zmianę orzeczenia. Zgodnie bowiem z orzeczeniem NSA z 20 października 2005r. II FZ 651/05 - wydanie przez wojewódzki sąd administracyjny orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie oraz złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, umotywowanego chęcią wniesienia skargi kasacyjnej jest zmianą okoliczności sprawy, o której mowa w art. 165 p.p.s.a. Sąd zaś nie może odmówić przyznania prawa pomocy, jeżeli następstwem takiego rozstrzygnięcia byłoby istotne ograniczenie prawa strony do sądu, zwłaszcza poprzez uniemożliwienie wniesienia skargi kasacyjnej ze względu na obligatoryjne jej sporządzenie przez profesjonalnego prawnika. W niniejszej sprawie nastąpiła zmiana okoliczności istotnych, mających wpływ na ocenę sytuacji wnioskodawcy wyrażająca się poprzez chęć wniesienia skargi kasacyjnej, co wynika z pisma strony z dnia 27 października 2016r. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący – Stowarzyszenie [...] jest organizacją społeczną prowadzącą statutowo działalność edukacyjno-popularyzatorską, publicystyczną i informacyjną upowszechniającą wiedzę z zakresu zachowań pro-zdrowotnych, pro-rodzinnych, pro-społecznych, pro-obywatelskich, pro-ekologicznych i pro-przedsiębiorczych, promocja zatrudnienia i aktywizacji zawodowej osób pozostających bez pracy i zagrożonych zwolnieniem z pracy oraz współdziałanie z władzami, organizacjami, instytucjami i osobami prywatnymi w zakresie propagowania powyżej wymienionych zachowań. Współdziała z władzami, instytucjami i organizacjami w zakresie propagowanych zachowań. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazano, że Stowarzyszenie nie posiada kapitału zakładowego, majątku, środków finansowych, nie dysponuje środkami trwałymi. Rok obrotowy 2015 strona zamknęła zyskiem w wysokości 450,21 zł. Stowarzyszenie posiada rachunek bankowy w Banku [...], na którym zablokowana jest kwota w wysokości około 1 miliona zł, 420,11 zł, zaś w kasie posiada gotówkę wg. stanu na październik 2016r. w wysokości 19,27 zł. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, iż stronie został odebrany status organizacji pożytku publicznego. Stowarzyszenia skupia członków świadczących nieodpłatną pracę, aplikując m. in. po środki pomocowe z UE na pokrycie kosztów realizacji zadań. Brak uznania podejmowanych wysiłków przez służby publiczne powoduje rotację i zniechęcenie członków do wpłat składek członkowskich. Z tych względów na dzień dzisiejszy w Stowarzyszeniu funkcjonuje "liberalne" opłacanie składek przez osoby wnoszące aport pracy. W takiej sytuacji strona nie jest w stanie ponieść opłaty sądowej w wysokości 100 zł. Dodatkowo wskazano, iż działalność administracyjna utrzymywana jest tylko z koniecznych składek członkowskich, a strona nie ma innych dochodów z uwagi na brak wpisu zmian ( aktualizacji ) w KRS od 8 marca 2011r. Jak wskazano - wysokość kapitału Stowarzyszenia określono na 0,00 zł, wartość środków trwałych – 0,00 zł, natomiast zysk za 2015r. na kwotę 450,21 zł w tym blokada środków w banku od 28 czerwca 2012r. na sumę ok. 1 mln zł. Z dokumentów wynika, iż skarżący może prowadzić działalność gospodarczą, a źródłami uzyskiwania środków finansowych są darowizny, zapisy, dotacji, składki członkowski, środki pochodzące z ofiarności prywatnej, zbiórki publiczne, dochody z majątku, wpływy z własnej działalności, subwencje, dochody z nieruchomości i ruchomości będących własnością Stowarzyszenia itd. ( § 33 , § 35 Statutu Stowarzyszenia ). Instytucja przyznania prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób i instytucji, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić w całości lub w części kosztów sądowych. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z przepisem art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie prawnej czy też innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej, która wykaże, iż nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użyte w art. 246 sformułowanie "gdy osoba ( prawna, fizyczna ) wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej do otrzymania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania , że zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie swego udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Również Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu np. z 10.01.2005r. ( sygn. akt FZ 478/04, niepublik. ) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, a zwolnienia od ich uiszczenia stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Ustawy zasadniczej. Kluczową rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Zdaniem orzekającego, skarżące Stowarzyszenie nie wykazało w sposób skuteczny, iż nie jest w stanie aktualnie ponieść obecnie wymaganych kosztów sądowych, a jego aktualna sytuacja majątkowa w żaden sposób nie zmieniła się w stosunku do poprzednio ocenianej. Jedyna okolicznością różniącą ocenę sytuacji od poprzednio analizowanej jest chęć złożenia skargi kasacyjnej oraz wynikający z tego oblig adwokacki co zostało uwzględnione w sentencji orzeczenia. Zgodnie z art. 33 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855), - stowarzyszenie uzyskuje środki na swoją działalność m. innymi ze składek członkowskich. Podobnie § 33 i § 35 Statutu Stowarzyszenia przewiduje, iż opiera ono swa działalność na pracy społecznej członków a źródłem uzyskiwania środków finansowych przez Stowarzyszenie są m.innymi składki członkowskie. Zatem osoby zakładające takie stowarzyszenie, mając na uwadze powyższą okoliczność, winny wziąć pod uwagę własną sytuację materialną i podjąć decyzję czy sytuacja ta pozwala im na prowadzenie tego rodzaju działalności. Nie jest bowiem dopuszczalne przerzucanie ciężaru kosztów związanych z prowadzoną działalnością na współobywateli na etapie aktywnej realizacji założonych celów (czynny udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym). Tym bardziej, iż z § 6 pkt 3 Statutu Stowarzyszenia wynika, iż stowarzyszenie realizuje swe cele poprzez m. współdziałanie i współpraca z władzami samorządowymi, państwowymi, a co niekiedy wiąże się z przewidzianymi przepisami prawa kosztami. Z przepisów ustawy Prawo o stowarzyszeniach oraz Statutu Stowarzyszenia wynika, że majątek Stowarzyszenia tworzą składki członkowskie. Majątek ten służy wyłącznie do realizacji celów statutowych Stowarzyszenia. Wnioskodawca posiada zatem możliwości uzyskania środków finansowych na pokrycie należnych kosztów sądowych i kosztów wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru. Ewentualna rezygnacja ze składek członkowskich bądź też ich nieregularne wpływy jest dobrowolną decyzją Stowarzyszenia, zaś skuteczność w ich egzekwowaniu jest kwestią wewnętrzną organizacji i nie może oznaczać przerzucenia na Skarb Państwa ciężaru finansowania postępowania sądowego. Reasumując, skoro Stowarzyszenie nie wykorzystuje przewidzianych prawem możliwości zgromadzenia środków finansowych, nie może zatem skutecznie domagać się przyznania prawa pomocy w całości. Przerzucanie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo, np. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych rodzi bowiem ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06 niepubl.). Stowarzyszenie ma zatem możliwość pozyskiwania środków finansowych w drodze szeregu możliwości ujętych w § 33 Statutu m. innymi w drodze obowiązkowych składek członkowskich – na prowadzenie działalności regulaminowej, w zakres której wchodzą również występowanie przed organami państwowymi. Argument strony, że pobiera składki od swoich członków i jest to jedyny majątek i źródło finansowania tegoż Stowarzyszenia, a zatem nie ma możliwości pokrycia kosztów pomocy prawnej nie zasługuje na uwzględnienie. Jakiekolwiek decyzje władz Stowarzyszenia co do sposobu egzekwowania prawa do składek członkowskich czy też ich wysokości są wewnętrzną sprawą wnioskodawcy i nie wpływają na ocenę jego sytuacji majątkowej. Prowadząc zaś liberalną politykę odnośnie składek skarżący sam pozbawia się możliwości zgromadzenia środków finansowych - w takiej akurat formie finansowania – niezbędnych do prowadzenia postępowania przed sądem. Przedstawiona obecnie przez skarżącego sytuacja finansowa strony w żaden zatem sposób nie odbiega od poprzednio ocenianej przez Sąd w kwietniu 2016r. , a zatem nie uległa takiemu pogorszeniu , które skutkowałoby zmianą w całości poprzednio wydanego postanowienia w zakresie prawa pomocy z dnia 18 kwietnia 2016r. o odmowie przyznania wnioskodawcy prawa pomocy. Jedyna okolicznością różniącą jest chęć wniesienia skargi kasacyjnej, i ta została uwzględniona, a skarżącemu został przyznany pełnomocnik z urzędu. . Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243, art. 244, art. 245, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 173, art. 175 i art. 176 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).