II SA/Kr 1240/15

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 2016r na posiedzeniu niejawnym wniosku J. Z. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia 31 lipca 2015r. Nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na wykonanie robót budowlanych p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 12 stycznia 2016r. skarżąca J. Z. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia 31 lipca 2015r. wydaną w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i pozwolenia na wykonanie robót budowlanych. Skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W uzasadnieniu swego wniosku podaje, iż utrzymuje się z dochodów z kancelarii notarialnej, która w miesiącu listopadzie przyniosła stratę w kwocie 1000 zł. Córka skarżącej jest studentką , ma zasądzone od ojca alimenty w kwocie 700 zł – nie jest jednak w stanie stwierdzić, czy córka pieniądze te otrzymuje. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z córką. Rodzina utrzymuje się z dochodów z tytułu prowadzenia przez skarżąca działalności w formie kancelarii notarialnej . W miesiącu listopadzie 2015r. strata kancelarii wyniosła 1000 zł. Wysokość dochodu z tego źródła – na podstawie danych znanych orzekającemu z urzędu – ( akta sprawy II SA/Kr 345/15 ) określona była na kwotę 14.147,29 zł za pierwsze trzy miesiące roku 2015, co daje kwotę 4.715,76 zł miesięcznie. W skład majątku skarżącej wchodzi dom w R. o powierzchni 60 m² zdewastowany przez nieznanych sprawców, nieruchomość rolna wielkości łącznie 4,78 ha ( w sumie jest to 5 różnych nieruchomości gruntowych położonych w R., R., J., S., Z. ) oraz udział ½ we własności lokalu użytkowego – kancelarii notarialnej - o powierzchni 55,56 m² w T.. Córka M. jest właścicielką spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego o powierzchni 59,9 m², działki o powierzchni 0,30 ha położonej w D. oraz ogródka działkowego w T.. Wnioskodawczyni nie dysponuje oszczędnościami, ani cennymi przedmiotami o wartości powyżej 3.000 euro. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy J. Z. podniosła, iż prowadzi wiele postępowań i ponosi koszty sądowe oraz koszty opinii biegłych np. koszty biegłego geodety przekroczyły 15 000 zł. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącej należy stwierdzić, że uiszczenie przez stronę aktualnie wymaganych kosztów sądowych jest możliwe bez uszczerbku w koniecznym jej utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżąca nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego należnego od złożonej skargi bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów rodziny strony w wysokości około ponad 4 000 zł, niewskazanie nadzwyczajnych kosztów obciążających budżet domowy jak np. koszty kredytu ( skarżąca wykazuje jedynie koszty prowadzenia kancelarii oraz zwyczajowe opłaty za media – prąd, gaz , telefon tj. 56 zł, 110 zł, 60 zł ), posiadany majątek nieruchomy ( mieszkanie, dom, nieruchomości rolne ), który zawsze może jego właścicielowi posłużyć jako zabezpieczenie ew. kredytu czy pożyczki w okolicznościach braku bieżących środków finansowych, czy też przynieść inne pożytki, fakt, iż kancelaria prosperuje, korzysta z usług biura księgowego - nie zaistniały zatem przesłanki do zwolnienia od kosztów sądowych. Oprócz stałych dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej J. Z. dysponuje – jak wskazano powyżej - także majątkiem nieruchomym w postaci domu w R., nieruchomości rolnej o areale 4,78 ha oraz udziału ½ we własności lokalu użytkowego w T.. Powszechnie przyjmuje się zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie sądów administracyjnych, że posiadanie majątku, w szczególności kilku nieruchomości wyklucza możliwość zwolnienia z kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji, kiedy te nie służą w sposób bezpośredni zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych (przykładowo postanowienia NSA: z dnia 17 kwietnia 2013 r., II GZ 178/13, LEX nr 1310100 i z dnia 9 lipca 2012 r., II FZ 507/12, LEX nr 1334763). To, że strona korzysta z majątku nieruchomego w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może on być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 grudnia 2012 r., I OZ 925/12; z 29 stycznia 2013 r., I OZ 38/13 ). Zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie, wobec wykazanych powyżej faktów tj. stałego dochodu rodziny skarżącej przy faktycznej możliwości jego dysponowania, posiadanym majątku , w relacji do wysokości kosztów jakie należy ponieść na obecnym etapie postępowania sądowego, nawet wobec zwyczajowych, choć nieudokumentowanych kosztów utrzymania - nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie od kosztów sądowych. Należy zaznaczyć, iż zgodnie z powszechnie obowiązującym poglądem w doktrynie i orzecznictwie, strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. Wymagany natomiast na obecnym etapie postępowania sądowego wpis sądowy nie narazi skarżącej na znaczny uszczerbek, szczególnie biorąc pod uwagę fakt, iż dochody rodziny wnioskodawczyni przewyższają jego wysokość, nawet po odliczeniu deklarowanych i oświadczanych kosztów utrzymania, a strona posiada znaczne zabezpieczenie majątkowe w nieruchomościach gruntowych. Należy także podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżąca, ze względu na wykazane powyżej okoliczności ( w szczególności ze względu na majątek nie służący do zaspokojenia podstawowych potrzeb mieszkaniowych rodziny ), do takich osób nie należy. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącej zwolnienie jej od kosztów sądowych byłoby niezasadne. Konieczność zaś poniesienia przez wnioskodawczynię kosztów sądowych w formie wpisu należnego od złożonej skargi, które to koszty na tym etapie postępowania są wymagane, nie naraża skarżącej na pogorszenie jej warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).