II SA/Kr 1242/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Beata Łomnicka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 marca 2017 r. sprzeciwu od postanowienia z dnia 5 stycznia 2017 r. w sprawie ze skargi M. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 4 lipca 2016 r. znak [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji stwierdzającej obowiązek ponoszenia opłat postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W dniu 18 listopada 2016 r. M. B. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia z dnia 4 lipca 2016 r. ([...] ) w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji stwierdzającej obowiązek ponoszenia opłat. Skarżąca oświadczyła, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jej miesięczny dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę wynosi 1116 zł i jest współwłaścicielką domu oraz działki o pow. 15 a. Podała, że nie jest w stanie uiścić opłaty sądowej oraz pokryć kosztów pełnomocnika z wyboru z uwagi na miesięczne wydatki, na które składa się: opłata za prąd – 160 zł., abonament tel. 25 zł, rata podatku od nieruchomości - 46 zł, opłata za wodę za okres 3 miesięcy 52, 64 zł (w tym 12, 64 zł za wodomierz), koszty dojazdu do przychodni - 28 zł, wywóz śmieci - 9 zł; badania zlecone przez lekarza specjalistę 130 zł, zakup obuwia 129,99 zł; środki czystości 70 zł; zakup leków - 80 zł miesięcznie. Jednocześnie wskazała, że pozostałą część dochodu przeznacza na wyżywienie, a z tytułu licznych spraw przed sądem administracyjnym ponosi dodatkowe opłaty na ksero, papier czy tusz do ksero. Pismem z dnia 1 grudnia 2016 r. skarżąca została wezwana o wyjaśnienie w jakiej wysokości i z jakiego tytułu jej syn M. M. uzyskuje miesięczny dochód. W odpowiedzi na powyższe, skarżąca podała, że jej syn nie jest stroną postępowania sądowego o sygn. akt II SA/Kr 1242/16, jest osoba dorosłą, a skarżąca nie ma wglądu do jego finansów. Postanowieniem z dnia 5 stycznia 2017 r. referendarz oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych oraz wniosek o ustanowienie adwokata. Według referendarza z przedstawionych przez nią kserokopii faktur i rachunków wynika jednak w sposób nie budzących wątpliwości, iż gospodarstwa domowego nie prowadzi sama. Świadczą o tym dokonywane przez nią opłaty za media, przedłożona aktualna informacja o opłatach za gospodarowanie odpadami komunalnymi – kwota 18 zł. Według dostępnego załącznika do uchwały Nr VII/69/15 Rady Miejskiej w Niepołomicach z dnia 30 kwietnia 2015 r. wynika, iż opłata za gospodarowanie odpadami liczona za gospodarstwo jednoosobowe wynosi 9 zł. Skarżąca zadeklarowała więc dwie osoby w gospodarstwie domowym, stąd naliczona została opłata w kwocie 18 zł. W przypadku rachunku za energię elektryczną, wskazana kwota 199,62 zł (a od października 2016 r. 160 zł ) z pewnością nie dotyczy deklarowanego przez skarżącą gospodarstwa jednoosobowego. Jest to zdaniem orzekającego istotne biorąc pod uwagę, iż skarżąca w każdym z licznie prowadzonych postępowań sądowych podkreśla, że jest osobą ubogą, uzyskuje najniższe krajowe wynagrodzenie, gospodarstwo domowe prowadzi sama i nie może liczyć na niczyją pomoc. Referendarz wskazał nadto, że w aktach sprawy znajduje się oświadczenie syna skarżącej, w którym "zobowiązuje się do regulowania opłat za odpady komunalne", jednak skarżąca wzywana o wykazanie miesięcznego dochodu syna i podania jego źródła odmówiła udzielenia informacji. Od ww. postanowienia M. B. wniosła sprzeciw podnosząc, że przy wydawaniu rozstrzygnięcia Referendarz oparł się na insynuacji, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem i nie chce ujawnić jego majątku. Tymczasem jej syn jest właścicielem odrębnego mieszkania, za które ponosi odrębne opłaty. Podniosła nadto, że błędnie przyjęto, iż przy ustaleniu kwoty za gospodarowanie odpadami komunalnymi skarżąca zadeklarowała 2 osoby, podczas gdy stroną umowy odbioru śmieci jest jedynie skarżąca. Nadto, wedle skarżącej nie uwzględniono okoliczności, że w domu nie posiada gazu, a wszystkie urządzenia funkcjonują na prąd, stąd też opłata w kwocie 160 zł miesięcznie (od października 2016 r.) z tytułu zużycia energii elektrycznej. Podniosła, że w przedmiotowej sprawie nie ma zastosowania przepis art. 252 p.p.s.a. oraz art. 87 kro, gdyż skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Sąd zauważa, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. osoba fizyczna może domagać się przyznania pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z przepisu tego wynika, iż na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 319). Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J.P. Tarno, Prawo..., str. 320). Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej i dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o przyznanie jej prawa pomocy, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca ubiegała się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania adwokata lub radcy prawnego. Okoliczności przedstawione przez nią we wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie pozwalają uznać, że spełnia ona przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. W świetle przedstawionych przez skarżącą okoliczności postanowienie referendarza z dnia 5 stycznia 2017 r. należało utrzymać w mocy, jednakże Sąd nie podziela w pełni motywów tego rozstrzygnięcia. Na podstawie przedłożonej przez skarżącą dokumentacji, nie można bowiem przyjąć, jak to uczynił referendarz, że skarżąca gospodarstwa domowego nie prowadzi sama. Badając jednak złożone przez nią oświadczenie (wniosek o przyznanie prawa pomocy) oraz dokumenty Sąd uznał, że M. B. nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Całkowite zwolnienie od kosztów sądowych jest bowiem możliwe wyjątkowo w przypadku osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (II OZ 604/13). Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. Skarżąca zadeklarowała bowiem stały dochód z tytułu umowy o pracę, w kwocie 1.116 zł którego nie przewyższają zadeklarowane przez nią wydatki (łącznie 730, 63 zł plus koszty miesięcznego wyżywienia). Nadto, Sąd podziela stanowisko zgodnie z którym posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, a na pewno w zakresie całkowitym. Wszak udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. To, że strona korzysta z majątku nieruchomego w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może on być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania (por. II OZ 826/12). Ponadto w ocenie Sądu, argumentem przemawiającym za przyznaniem prawa pomocy nie może być fakt, że ze skarg tej samej skarżącej toczy się duża ilość postępowań sądowych (33 sprawy jak podaje skarżąca). Przyznanie prawa pomocy nie jest bowiem uzależnione od ilości toczących się postępowań sądowych, lecz wyłącznie od sytuacji finansowej skarżącego (por. II GZ 341/12). Tym samym duża ilość postępowań sądowych wnioskodawcy nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem przy rozpatrywaniu jego wniosków o przyznanie prawa pomocy (por. II OZ 723/14, II FZ 521/12). Skarżąca, jak każdy obywatel musi mieć świadomość, że wdając się w spór sądowy ponosi ryzyko, że w razie przegranej będzie zobowiązana do ponoszenia kosztów z tego tytułu. Sąd nie zaprzecza, że skarżąca znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, jednak sytuacja ta nie wskazuje na spełnienie przesłanek wynikających z art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. W związku z powyższym, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a., jak w sentencji.