II SA/Kr 1249/16

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia Wspierania Oświaty i Rozwoju Regionu z siedzibą w S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 22 lipca 2016r. nr [....] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za usunięcie drzew p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 15 września 2016r., wraz ze skargą, skarżący – Stowarzyszenie Wspierania Oświaty i Rozwoju z/s w S. złożyło wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 22 lipca 2016r. wydaną w przedmiocie wymierzenia kary za usunięcie drzew. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na brak wystarczających środków finansowych, umożliwiających uiszczenie należnych opłat. Wskazuje, iż stowarzyszenie nie prowadzi działalności gospodarczej, jest podmiotem prowadzącym działalność edukacyjną, nie osiągającym żadnego dochodu. Całość posiadanych środków przeznaczana jest na bieżącą działalność edukacyjną. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący – prowadzi działalność oświatową – prowadzenie szkół i przedszkoli. Jak wynika z oświadczeń i statutu strony, stowarzyszenie działa na podstawie statutu, opiera się na społecznej pracy swoich członków, a środki na swoją działalność uzyskuje ze składek członkowskich, darowizn, zapisów, spadków, wpływów z własnej działalności gdyż może ono prowadzić działalność gospodarczą, dotacji. Wysokość kapitału Stowarzyszenia określono na 0,00 zł, wartość środków trwałych – 0,00 zł, skarżący mimo, iż nie prowadzi działalności gospodarczej, wykazuje za ubiegły rok zysk w kwocie 60,99 zł. Wnioskodawca posiadał rachunek bankowy, na którym nie miał zgromadzonych żadnych środków. Jak wskazuje strona w piśmie uzupełniającym wniosek o prawo pomocy – rachunek ten został zamknięty w dniu 2 lipca 2015r. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy a także dodatkowych dokumentów i oświadczeń nadesłanych na wezwanie Sądu wynika, iż skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej, nie posiada majątku ruchomego ani nieruchomego, opiera swą działalność na pracy społecznej członków, choć może zatrudniać pracowników. Jednostka nie zatrudnia obecnie pracowników na umowy o pracę a na podstawie umów cywilno – prawnych. Wnioskodawca nie prowadzi działalności gospodarczej – w ramach swej działalności realizuje projekty finansowane dotacjami krajowymi i unijnymi. Skarżący wyjaśnia ponadto, iż w 2016r. nie korzystał z dotacji, darowizn etc. Dodaje także, iż do tej pory Stowarzyszenie nie podjęło uchwały o wysokości składki członkowskiej i w związku z tym nie pobiera żadnych składek, a liczba członków Stowarzyszenia na dzień 15.11.2016r. wynosi 40. Strona nie posiada wartości niematerialnych i prawnych. Wg. przedstawionego rachunku zysków i strat za 2015r. wykazuje zysk w kwocie 60,99 zł. Instytucja przyznania prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób i instytucji, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić w całości lub w części kosztów sądowych. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z przepisem art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie prawnej czy też innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej, która wykaże, iż nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użyte w art. 246 sformułowanie "gdy osoba ( prawna, fizyczna ) wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej do otrzymania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania , że zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie swego udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób i instytucji toczących spory sądowe w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą. Działalność ta wiąże się bowiem, ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – również sądowych. Również Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu np. z 10.01.2005r. ( sygn. akt FZ 478/04, niepublik. ) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, a zwolnienia od ich uiszczenia stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Kluczową rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Zdaniem orzekającego, skarżące Stowarzyszenie nie wykazało w sposób skuteczny, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych związanych z prowadzeniem sprawy sądowej. Zgodnie z art. 33 § 1, 34 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855), - stowarzyszenie uzyskuje środki na swoją działalność m.innymi ze składek członkowskich, dotacji, spadków, darowizn, dochodów z działalności gospodarczej . Podobnie stanowi § 31 Statutu Stowarzyszenia . Zatem osoby zakładające takie stowarzyszenie, mając na uwadze powyższą okoliczność, winny wziąć pod uwagę własną sytuację materialną i podjąć decyzję czy sytuacja ta pozwala im na prowadzenie tego rodzaju działalności. Nie jest bowiem dopuszczalne przerzucanie ciężaru kosztów związanych z prowadzoną działalnością na współobywateli na etapie aktywnej realizacji założonych celów (czynny udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym). Z przepisów ustawy Prawo o stowarzyszeniach ( art. 33, 34,35 ) oraz § 31 cyt. Statutu Stowarzyszenia wynika, że Stowarzyszenie uzyskuje środki na swoją działalność z darowizn, dotacji, zapisów, dochodów z majątku, spadków, dochodów z nieruchomości, własnej działalności, ofiarności publicznej, a także ze składek członkowskich. Wnioskodawca posiada zatem możliwości uzyskania środków finansowych na opłacenie kosztów sądowych. Ewentualna rezygnacja ze składek członkowskich bądź też ich nieregularne wpływy jest dobrowolną decyzją Stowarzyszenia, zaś skuteczność w ich egzekwowaniu jest kwestią wewnętrzną organizacji i nie może oznaczać przerzucenia na Skarb Państwa ciężaru finansowania postępowania sądowego. W niniejszej kwestii skarżący sam przyznał, iż uchwała o pobieraniu składek nie została w ogóle podjęta i żadne składki członkowskie nie są od członków Stowarzyszenia pobierane. Argument strony, że Stowarzyszenie jest organizacją non-profit nie stanowi przesłanki do przyznania stronie prawa pomocy. Orzekający w pełni podziela w tej kwestii stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wyrażone w postanowieniu z dnia 9 czerwca 2006 r. (sygn. akt II OZ 317/06, niepubl.) zgodnie z którym okoliczność, że Stowarzyszenie jest organizacją non profit, podobnie jak wiele innych organizacji tego typu, nie oznacza, iż jest ono zwolnione od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej czy regulaminowej, szczególnie wobec okoliczności, iż stowarzyszenie może prowadzić działalność gospodarczą. Reasumując, skoro Stowarzyszenie nie wykorzystuje przewidzianych prawem możliwości zgromadzenia środków finansowych, ponieważ nie podjęło w ogóle uchwały dotyczącej pobierania i wysokości składek członkowskich, nie może skutecznie domagać się przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Przerzucanie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo, np. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych rodzi bowiem ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków , musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania środków finansowych w przewidziany prawem sposób. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06 niepubl.). Orzekający pragnie podkreślić, iż Wnioskodawca winien się liczyć z tym, iż w trakcie swojej działalności będzie również, być może zmuszony dochodzić swoich praw przed sądem, realizować przed nim swe statutowe prawa, a co za tym idzie, będzie musiał z tego tytułu ponieść stosowne koszty sądowe. Stowarzyszenie zatem ma możliwość pozyskiwania środków finansowych z przewidzianych ustawą form finansowania i brak prowadzenia działalności gospodarczej czy brak majątku trwałego nie zwalnia go od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności regulaminowej, w zakres której wchodzą również spory sądowe - także ze składek członkowskich, co do których stosowna uchwała winna być podjęta. Ponadto – jak wskazano w oświadczeniach, stowarzyszenie zatrudnia osoby na podstawie umów cywilnych, ma także profesjonalnego pełnomocnika . Posiadanie profesjonalnego prawnika, szczególnie na etapie postepowania sądowego, kiedy jego udział nie jest jeszcze konieczny i obligatoryjny, sam w sobie nie przesądza jeszcze o odmowie przyznania prawa pomocy, jednakże brany jest pod uwagę przy ocenie całokształtu przesłanek to warunkujących. . Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243, art. 244, art. 245, art. 246 § 1 pkt 1ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).