II SA/Kr 1250/25
WyrokWSA w Krakowie2026-02-12
Skład orzekający: Małgorzata Łoboz, Agnieszka Nawara-Dubiel, Monika Niedźwiedź
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy osoba, która nie była stroną postępowania zakończonego decyzją zatwierdzającą podział nieruchomości, ale której interes prawny może być naruszony przez skutki tej decyzji (np. poprzez konieczność ustanowienia służebności drogowej na jej nieruchomości), posiada legitymację do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności tej decyzji?Ratio decidendi
Sąd uznał, że osoba, która nie była stroną postępowania zakończonego decyzją zatwierdzającą podział nieruchomości, ale której interes prawny może być naruszony przez skutki tej decyzji (np. poprzez konieczność ustanowienia służebności drogowej na jej nieruchomości), posiada legitymację do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności tej decyzji. Organ administracji publicznej powinien zbadać istnienie interesu prawnego na dzień złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności, a nie na dzień wydania kwestionowanej decyzji. W związku z tym, zaskarżone postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania zostało uchylone.Stan faktyczny
Skarżący T. B. złożył wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji zatwierdzającej podział nieruchomości. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie odmówiło wszczęcia postępowania, uznając, że skarżący nie jest stroną postępowania pierwotnego i nie posiada legitymacji do złożenia wniosku. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów k.p.a. poprzez błędne uznanie braku interesu prawnego, mimo toczącego się postępowania sądowego o ustanowienie drogi koniecznej, które jest konsekwencją decyzji podziałowej.Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie. Zasądzono od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz T. B. kwotę 580 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Łoboz Sędzia WSA Agnieszka Nawara-Dubiel Sędzia WSA Monika Niedźwiedź (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 12 lutego 2026 r. sprawy ze skargi T. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 1 sierpnia 2025 r. znak SKO.GN/4160/82/2025 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji zatwierdzającej podział nieruchomości I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie tego samego organu, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz T. B. kwotę 580 złotych (słownie: pięćset osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 1 sierpnia 2025 r. znak SKO.GN/4160/82/2025 orzeczono o utrzymaniu w mocy postanowienia tego organu z dnia 10 lipca 2025 r. znak SKO.GN/4160/52/2025 o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta Krakowa nr 35/2021 z dnia 14.01.2021 r. zatwierdzającej podział nieruchomości, składającej się z działki nr [...], położonej w obr. [...] jedn. ewid. K. - P. na działki nr [...] i [...].
Postanowienie to zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Zaskarżonym postanowieniem Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie orzekło o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta Krakowa nr 35/2021 z dnia 14.01.2021 r. zatwierdzającej podział nieruchomości, składającej się z działki nr [...], położonej w obr. [...] jedn. ewid. K. - P. na działki nr [...] i [...].
W uzasadnieniu postanowienia Kolegium wyjaśniło, że w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z niedopuszczalnością podmiotową wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji. Kolegium podało, że dokonana analiza materiałów zgromadzonych w aktach sprawy prowadzi do przekonania, iż Wnioskodawca nie jest stroną postępowania zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji. Zatem nie posiada legitymacji do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji.
W ustawowym terminie, wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożył P. T. B. reprezentowany prze pełnomocnika adwokat M. K..
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie rozpatrując wniosek w całej rozciągłości podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Kolegium z dnia 10 lipca 2025 r. nr SKO.GN/4160/52/2025.
Wskazano, że zastosowanie instytucji określonej w art. 61a § 1 k.p.a. jest ograniczone do sytuacji, w której brak możliwości wszczęcia postępowania z przyczyny podmiotowej lub przedmiotowej jest oczywisty i nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego. Co istotne również w postanowieniu wydanym w trybie art. 61a § 1 k.p.a. organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania.
Stosownie do art. 61a § 1 k.p.a., gdy żądanie o wszczęcie postępowania administracyjnego (o którym mowa w art. 61), zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.
Ustawodawca wprowadził w art. 61a § 1 k.p.a. dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Pierwszą z nich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną, a drugą zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Przyczyny te nie zostały w wymienionym przepisie skonkretyzowane, jednakże nie ulega wątpliwości, że dotyczy to sytuacji, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania. W świetle powołanego przepisu wyróżnia się podmiotową przesłankę wydania postanowienia, która wiąże się z brakiem przymiotu strony podmiotu składającego podanie, natomiast pozostałe przesłanki występują gdy "z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte".
Do grupy przyczyn o charakterze podmiotowym należy m.in. brak zdolności prawnej czy też oczywisty brak legitymacji po stronie wnioskodawcy. Niedopuszczalność postępowania powoduje konieczność podjęcia postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Na tym etapie postępowania organ nie rozważa zagadnienia podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji określonej w art. 156 § 1 k.p.a. W wyroku z dnia 20 grudnia 1994 r. NSA stwierdza: "Organ administracyjny nie może odmówić wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji (art. 157 § 3 k.p.a.), uzasadniając odmowę brakiem podstaw prawnych do stwierdzenia nieważności. O tym, czy zachodzą podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji przewidziane w art. 156 § 1 k.p.a., organ może zdecydować dopiero po przeprowadzeniu stosownego postępowania" (I SA 1143/93, ONSA 1995, nr 3, poz. 145).
Kolegium wskazało w zaskarżonym postanowieniu, iż pierwszą i zasadniczą kwestią wymagającą rozważenia na gruncie niniejszego postępowania, była konieczność jednoznacznej oceny statusu prawnego P. T. B. w ewentualnym postępowaniu administracyjnym prowadzonym w nadzwyczajnym trybie postępowania - w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta Krakowa nr 35/2021 z dnia 14.01.2021 r. zatwierdzającej podział nieruchomości, składającej się z działki nr [...], położonej w obr. [...] jedn. ewid. K. - P. na działki nr [...] i [...]. Zakwalifikowanie Pana T. B., jako strony postępowania administracyjnego, dysponującej legitymacją do skutecznego złożenia wniosku w niniejszej sprawie, "otwiera" w konsekwencji drogę do wszczęcia postępowania na wniosek strony. Zgodnie z brzmieniem przepisu art. 28 k.p.a., stroną w postępowaniu administracyjnym jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Treść złożonego w niniejszym postępowaniu wniosku wskazuje, że podstawą, o którą opiera się rozpatrywany wniosek, jest drugi człon alternatywy cyt. przepisu, tj. żądanie od organu administracji czynności ze względu na interes prawny Wnioskodawcy.
Dokonana przez Kolegium analiza materiałów zgromadzonych w aktach sprawy doprowadziła organ do przekonania, iż Wnioskodawca nie jest stroną postępowania zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji. Wnioskodawca nie przedstawił również innego dokumentu stanowiącego tytuł prawny legitymujący Go do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności ww. postanowienia, ani też nie wywiódł interesu prawnego w żądaniu stwierdzenia nieważności decyzji, będącej przedmiotem wniosku. W ocenie Kolegium Pan T. B. nie ma interesu prawnego, aby żądać stwierdzenia nieważności wyżej opisanej decyzji.
Kolegium wskazało ponadto, że w orzecznictwie sądowo-administracyjnym powszechnie przyjmowany jest pogląd, iż w przypadku podziału nieruchomości z wnioskiem o jego dokonanie może wystąpić jej właściciel, współwłaściciel, użytkownik wieczysty lub współużytkownik wieczysty, gdyż tylko te podmioty są władne dysponować nieruchomością w ramach przysługującego im prawa, mają więc interes prawny aby żądać w tym zakresie czynności organu. Tym samym podmioty te są stronami postępowania administracyjnego w sprawie zatwierdzenia podziału i mogą one również - jako strony postępowania podziałowego - żądać wzruszenia decyzji podziałowej w nadzwyczajnym trybie weryfikacji decyzji jakim jest stwierdzenie nieważności decyzji lub wznowienie postępowania. Natomiast nie są stronami w postępowaniu podziałowym osoby nie mające żadnego tytułu prawnego do nieruchomości będącej przedmiotem podziału np. właściciele działek sąsiednich.
Zatem Stroną postępowania administracyjnego może być jedynie osoba, której interesu prawnego dotyczy postępowanie, a nie jedynie interesu faktycznego.
W przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z niedopuszczalnością wniosku o stwierdzenie nieważności przedmiotowej decyzji z przyczyn podmiotowych, gdyż wniosek pochodzi od podmiotu niebędącego stroną nin. postępowania, w rozumieniu art. 28 kpa albowiem nie ma interesu prawnego czy obowiązku w sprawie zakończonej ww. decyzją.
Z akt sprawy wynika, że w sprawie postępowania zakończonego prawomocną decyzją Prezydenta Miasta Krakowa nr 35/2021 z dnia 14.01.2021 r. zatwierdzającej podział nieruchomości, składającej się z działki nr [...], położonej w obr. [...] jedn. ewid. K. - P. na działki nr [...] i [...], byli P. D. J. P. c. A. i S., będąca właścicielem przedmiotowej nieruchomości w całości. Natomiast wniosek o stwierdzenie ww. decyzji złożył Pan T. B. - współwłaściciel sąsiedniej działki nr [...]. Zgodnie z dyspozycją art. 61a K.p.a., gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 tj. wszczęcia postępowania administracyjnego, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis art. 61 § 5 stosuje się odpowiednio.
Nie ulega wątpliwości, na co zwraca się uwagę w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (sygn. I OSK 917/22, IV SA/Po 643/23, II SA/GI 1378/23), że postanowienie wydane w trybie art. 61a § 1 k.p.a. ma charakter formalny, a nie merytoryczny. Organ nie rozstrzyga w nim bowiem sprawy co do jej istoty, ani nawet nie prowadzi przed jego wydaniem postępowania administracyjnego zmierzającego do wyjaśnienia sprawy.
Z postanowieniem tym nie zgodził się Pan T. B. i wywiódł skargę do tut. Sądu. W skardze zarzucił naruszenie:
a) art. 6, 7 oraz art. 77 § 1 i 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. – w wyniku:
- błędnego uznania, iż Skarżący nie posiada interesu prawnego w sprawie, w sytuacji gdy w rzeczywistości Skarżący ten interes prawny posiada, co potwierdza toczący się proces sądowy pod sygn. akt XII Ns 267/22/P;
- pominięcia okoliczności związanych z prowadzonym z wniosku D. P. postępowaniem o ustanowienie drogi koniecznej przez nieruchomość Skarżącego (które to postępowanie ma bezpośredni związek z wydaną decyzją o podziale działki);
b) art. 61a § 1 k.p.a. na skutek jego błędnego zastosowania w sprawie, albowiem z uwagi na przysługujący Skarżącemu interes prawny, brak jest w rzeczywistości podstaw do zastosowania powołanej normy.
W uzasadnieniu skargi wskazano, że przepisy dotyczące podziału działek, w tym w szczególności wymogi dotyczące dostępu do drogi publicznej – zostały wprowadzone przez ustawodawcę także dla ochrony praw właścicieli działek sąsiednich. Z pewnością chodzi między innymi o to, aby w toku dzielenia zapewniony był dostęp do drogi publicznej dla nowotworzonych działek – co ma zapobiec późniejszemu obciążaniu nieruchomości sąsiednich służebnościami drogowymi. Niedopuszczalne i krzywdzące dla właścicieli nieruchomości sąsiednich jest to, że właściciel działki dzieli ją, nie zapewniając dojazdu, a następnie obciążając nieruchomości sąsiednie służebnością drogi koniecznej. Potwierdza to utrwalone orzecznictwo sądowe przywołane w treści skargi.
Aktualnie przecież wobec Skarżącego prowadzone jest postępowanie sądowe o ustanowienie drogi koniecznej. Proces ten jest bezpośrednią konsekwencją decyzji podziałowej – w której nie zagwarantowano dla wydzielanych działek drogi dojazdowej. To toczące się postępowanie sądowe jednoznacznie i bardzo dobitnie pokazuje, że istnieje co najmniej realne zagrożenie dla naruszenia uprawnień materialnoprawnych Skarżącego. W wyniku przeprowadzonego postępowania, prawo własności Skarżącego może zostać istotnie W świetle tych okoliczności sam fakt, że Skarżący nie był stroną postępowania o podział, nie stanowi przeszkody. Jak stwierdził bowiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 5 czerwca 2012r. (I SA/Wa 356/12): Stroną postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji jest nie tylko strona postępowania zwykłego zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji lecz również każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143z późn. zm., dalej: p.p.s.a.), stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty.
W wyniku takiej kontroli postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.
Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 3 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji podziałowej wydanej przez Prezydenta Miasta Krakowa, wydane na podstawie art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm.).
Zgodnie z tym przepisem: " Gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis art. 61 § 5 stosuje się odpowiednio."
Podstawą odmowy wszczęcia postępowania było stwierdzenie organu, że wnioskodawca – skarżący nie brał udziału w postępowaniu pierwotnym, zakończonym kwestionowaną decyzją podziałową, co oznacza zdaniem organu, że "żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną".
Z przepisu art. 61a § 1 Kpa wynika, że ustawodawca rozróżnił dwa etapy postępowania - tj. postępowanie wstępne, polegające na wszczęciu lub odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego, oraz postępowanie właściwe, w ramach którego następuje merytoryczne badanie sprawy i rozpatrywanie wniosku, które co do zasady kończy się rozstrzygnięciem sprawy co do istoty przez wydanie decyzji administracyjnej. Z treści art. 61a § 1 k.p.a. wynika nadto, że samo złożenie żądania wszczęcia postępowania administracyjnego nie powoduje automatyczne skutku jego wszczęcia. Organ bowiem zobowiązany jest przeprowadzić wstępną analizę wniosku pod względem ewentualnego wystąpienia okoliczności uniemożliwiających merytoryczne rozpatrzenie wniosku, a więc okoliczność określonych w art. 61a k.p.a.
W ramach unormowania art. 61a § 1 k.p.a. ustawodawca wprowadził bowiem dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego, tj. tzw. przesłankę podmiotową i przesłankę przedmiotową, stanowiące oczywiste przeszkody wszczęcia postępowania, czyli takie, które można stwierdzić po wstępnej analizie wniosku, bez potrzeby przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego. Pierwsza z tych przesłanek ma miejsce w sytuacji, gdy żądanie wszczęcia postępowania pochodzi od osoby niebędącej stroną postępowania, tj. od osoby, która nie ma legitymacji materialnej do złożenia wniosku (przesłanka podmiotowa).
Istnienie interesu prawnego podmiotu żądającego wszczęcia postępowania, wykładanego zgodnie z art. 28 Kpa (" Stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek."), musi być ustalane na tle okoliczności faktycznych podnoszonych we wniosku oraz adekwatnych do tych okoliczności przepisów prawa materialnego. Interes prawny to osobisty, konkretny i aktualnie prawnie chroniony interes, który może być realizowany na podstawie określonego przepisu, bezpośrednio wiążący się z indywidualnie i prawnie chronioną sytuacją strony. O jego istnieniu można mówić, gdy istnieje związek o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa administracyjnego, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającą na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację tego podmiotu na gruncie administracyjnoprawnym. Nadto przepis art. 28 k.p.a. nie wymaga dla oceny istnienia interesu prawnego, będącego przesłanką wzięcia udziału w postępowaniu, wykazania zaistnienia naruszenia tego interesu, a więc wykazania sprzeczności działań wnioskodawcy z przepisami prawa.
Wyraźnie podkreślić należy, że zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem sądów administracyjnych, w sprawach o stwierdzenie nieważności decyzji legitymację do żądania wszczęcia postępowania ma nie tylko strona postępowania zakończonego wydaniem decyzji, której ma dotyczyć stwierdzenie jej nieważności, lecz także każdy podmiot, który twierdzi, że decyzja ta dotyczy jego interesu prawnego lub obowiązku albo którego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności tej decyzji. Oznacza to, że istnienie interesu prawnego w ubieganiu się o stwierdzenie nieważności decyzji organ powinien zbadać na dzień złożenia takiego wniosku, a nie na dzień wydania kwestionowanej decyzji.
Odnosząc się zatem do okoliczności faktycznych podnoszonych we wniosku oraz adekwatnych do tych okoliczności przepisów prawa materialnego, wskazać należy co następuje.
Zgodnie z art. 93 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1145 z późn. zm., dalej zwanej u.g.n.), podział nieruchomości nie jest dopuszczalny, jeżeli projektowane do wydzielenia działki gruntu nie mają dostępu do drogi publicznej; za dostęp do drogi publicznej uważa się również wydzielenie drogi wewnętrznej wraz z ustanowieniem na tej drodze odpowiednich służebności dla wydzielonych działek gruntu albo ustanowienie dla tych działek innych służebności drogowych, jeżeli nie ma możliwości wydzielenia drogi wewnętrznej z nieruchomości objętej podziałem. Nie ustanawia się służebności na drodze wewnętrznej w przypadku sprzedaży wydzielonych działek gruntu wraz ze sprzedażą udziału w prawie do działki gruntu stanowiącej drogę wewnętrzną. Przepisu nie stosuje się w odniesieniu do projektowanych do wydzielenia działek gruntu stanowiących części nieruchomości, o których mowa w art. 37 ust. 2 pkt 6 u.g.n.
Z ww. przepisu wynika, że zasadą jest, iż powstające w wyniku podziału działki gruntu powinny mieć bezpośredni dostęp do drogi publicznej.
Przepis art. 93 ust. 3 u.g.n. jest integralnie powiązany z przepisem art. 99 u.g.n., który stanowi, że jeżeli zapewnienie dostępu do drogi publicznej ma polegać na ustanowieniu służebności, o których mowa w art. 93 ust. 3, podziału nieruchomości dokonuje się pod warunkiem, że przy zbywaniu działek wydzielonych w wyniku podziału zostaną one ustanowione; za spełnienie warunku uważa się także sprzedaż wydzielonych działek gruntu wraz ze sprzedażą udziału w prawie do działki gruntu stanowiącej drogę wewnętrzną.
Ustawodawca dopuszcza zatem warunkowe zatwierdzenie podziału prawnego (nie geodezyjnego) działki, która ma dostęp do drogi publicznej, na działki, które nie mają takowego dostępu, uzależniając skuteczność prawną takiego podziału od ustanowienia odpowiednich służebności dla wydzielonych działek (albo na drodze wewnętrznej wydzielonej z dzielonej działki, albo odpowiednich służebności dla wydzielonych działek gruntu na innych działkach w celu zapewnienia wydzielonym działkom dostępu do drogi publicznej) albo od sprzedaży wydzielonych działek gruntu wraz ze sprzedażą udziału w prawie do działki gruntu stanowiącej drogę wewnętrzną, prowadzącą bezpośrednio do drogi publicznej.
W związku z powyższym w orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz sądów administracyjnych przyjmuje się, że dostęp do drogi publicznej jest warunkiem podziału ewidencyjnego nieruchomości. Podział jest niedopuszczalny, jeżeli projektowane do wydzielenia działki gruntu nie mają dostępu do drogi publicznej (art. 93 ust. 3 u.g.n.). Zatwierdzenia projektu podziału nieruchomości dokonuje się z równoczesnym zobowiązaniem właściciela do ustanowienia drogi koniecznej w razie zbycia działek bez dostępu do drogi publicznej. Jak wynika z art. 99 u.g.n., zapewnienie dostępu do drogi publicznej polegające na ustanowieniu służebności, o których jest mowa w art. 93 ust. 3 u.g.n., następuje dopiero przy zbywaniu wydzielonych działek, w wyniku którego stają się one odrębnymi nieruchomościami, chociaż zastrzeżenie takiego dostępu zamieszcza się w decyzji podziałowej.
Chodzi tu jednak o ustanowienie drogi koniecznej nie na cudzym gruncie, lecz na gruncie stanowiącym własność wnioskującego o podział nieruchomości, przede wszystkim na gruncie podlegającym podziałowi. Przepis art. 99 u.g.n. ma uniemożliwiać zbywanie działki gruntu bez dostępu do drogi publicznej (zob. np. wyrok SN z dnia 8 kwietnia 2016 r., I CSK 132/15, LEX nr 2061174; wyrok WSA w Warszawie z dnia 24 czerwca 2020 r., I SA/Wa 769/20, LEX nr 3052008, wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. II SA/Rz 671/21).
Poza sporem pozostaje, że nieruchomość, objęta księgą wieczystą nr [...] składającej się z działek nr: [...] i [...], która na podstawie decyzji Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 30 marca 2017 r., została podzielona na działki nr [...] - nie miała dostępu do drogi publicznej; podobnie jak dostępu tego nie miały działki powstałe w wyniku tego podziału. Dlatego właśnie w kwestionowanej decyzji wskazano, że "przy zbywaniu działek powstałych w wyniku podziału należy ustanowić służebność drogową jako zapewnienie dla nich dostępu do drogi publicznej."
Skarżący przedstawił do akt sprawy postanowienie Sądu Rejonowego dla K. – P. w K. XII Wydział Cywilny z dnia 27 kwietnia 2021 r. sygn. [...] wydane przy udziale skarżącego T. B., z którego wynika, że dla działki nr [...] (z której następnie wyodrębniono działki [...] i [...]) ustanowiona została służebność drogi koniecznej, między innymi po działce nr [...], stanowiącej współwłasność skarżącego. Innymi słowy, decyzja podziałowa, której stwierdzenia nieważności żąda skarżący, realnie i faktycznie wpłynęła na przysługujące mu prawo własności nieruchomości (odnośnie do wyodrębnienia działki nr [...] zob. wyrok tut. Sądu z dnia 13 stycznia 2026 r. sygn. akt II SA/Kr 1249/25).
Z kolei w związku z wyodrębnieniem działki [...] aktualnie wobec Skarżącego toczy się postępowanie sądowe o ustanowienie drogi koniecznej, co jest bezpośrednią konsekwencja decyzji podziałowej Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 14 stycznia 2021 r., w której wskazano, ze przy zbywaniu działki nr [...] powstałej w wyniku podziału należy ustanowić służebność drogową dla zapewnienia dla niej dostępu do drogi koniecznej.
Wszystko to oznacza, że skarżący posiada osobisty, konkretny i aktualnie prawnie chroniony interes, który może być realizowany na podstawie określonego przepisu, bezpośrednio wiążący się z jego indywidualnie i prawnie chronioną sytuacją; a zatem istnieje związek o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa administracyjnego, a sytuacją prawną skarżącego.
Wobec powyższego organ będzie obowiązany wszcząć postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta Krakowa i przyjąć, że skarżący ma w tej sprawie przymiot strony.
Zaskarżone postanowienie zostało uchylone na zasadzie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i c p.p.s.a. poprzedzające je postanowienie tego samego organu zostało uchylone na zasadzie art. 135 p.p.s.a. O kosztach orzeczono na zasadzie art. 200 p.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Na zasądzone koszty w wysokości 580 zł składa się: kwota 100 zł tytułem uiszczonego przez skarżącego wpisu oraz kwota 480 zł tytułem wynagrodzenia adwokata reprezentującego skarżącego, ustalona jako stawka minimalna na podstawie art. 205 § 2 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 20.07.2026. · Źródło