II SA/Kr 1260/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Monika Niedźwiedź Sędziowie: Sędzia WSA Małgorzata Łoboz (spr.) Sędzia WSA Joanna Człowiekowska Protokolant: sekretarz sądowy Katarzyna Cyganik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lutego 2026 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 5 sierpnia 2025 r., znak: WS-VI.7534.3.58.2024.MK w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu nieruchomości oddala skargę II SA/Kr 1260/25 UZASADNIENIE Starosta Krakowski decyzją z 27 maja 2024 r., znak: GN-II.6821.1.26.2023.Ko, wydaną m.in. na podstawie art. 136 ust. 3 i 4 w zw. z art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej: "ugn"), umorzył – wszczęte z wniosku A. B. i M. R. – postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako części działek: nr [...], nr [...], nr [...], położonych w obr. [...] jedn. ewid. Z. w granicach dawnej działki nr [...] b. gm. kat. K. wskazując przy tym, że nie była to własność poprzedników prawnych wnioskodawczyń, a do wywłaszczenia nie doszło. W odwołaniu A. B. wniosła o chronologiczną analizę wszystkich działek od daty aktu notarialnego kupna 50 ha nieruchomości włącznie z zamkiem (folwark) z 12 grudnia 1947 r., na podstawie którego jest właścicielem w księdze wieczystej nr [...], a także o analizę map geodezyjnych z 2 października 1948 r i innych po kolejnych zmianach w numeracji i dzieleniu działek. Własność została bezprawnie i nielegalnie przejęta przez władze komunistyczne gminy, które nie były pozytywnie nastawione do jej ojca jako właściciela dużego majątku. Wojewoda Małopolski decyzją z 5 sierpnia 2025 r., znak: WS-VI.7534.3.58.2024.MK, utrzymał decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że organ prowadzący postępowanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie jest władny do dokonywania oceny prawnej procesu nabycia spornej nieruchomości, ani uprawniony do stosowania przepisów o zwrocie w sytuacjach, gdy w sposób oczywisty nie mogą one znaleźć zastosowania. Powyższe nie wyłącza możliwości odzyskania prawa własności w przewidzianych do tego trybach administracyjnych bądź na zasadach prawa cywilnego. Zgodnie z opracowaniem geodezyjnym uprawnionego geodety (nr [...]) dawna działka nr [...] odpowiada częściom obecnych działek: nr [...], nr [...] i nr [...]. Z ustaleń organu pierwszej instancji wynika, że dawna działka nr [...] nie została wywłaszczona ani przejęta/nabyta na Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego w sposób pozwalający na zastosowanie w stosunku do niej przepisów o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości. Okoliczność ta czyni postępowanie bezprzedmiotowym niezależnie nawet od tego, czy z wnioskiem o zwrot wystąpiły uprawnione osoby. Do akt pozyskano m.in. zbiór dokumentów [...] [...], plan sytuacyjny z 17 października 1949 r. (I. dz. [...]), opisany jako "[...]", protokół ustalenia stanu posiadania we wsi K. z roku 1958 (nr ks. rob[...]), wykaz zmian gruntowych dla wsi K., gromady Z., protokół obliczania powierzchni parcel wykonany w 1976 r. Na podstawie zbioru dokumentów przy [...] [...] ustalono, że właścicielem majątku "[...]" był A. G., który zmarł 5 lutego 1938 r. W zbiorze dokumentów brak informacji o tym, aby prawo własności kiedykolwiek przysługiwało W. R., jak twierdzi strona wnioskująca. Ponadto nie odnaleziono "umowy kupna nr [...] aktu rejentalnego z 22 grudnia 1947 r. w S.", który przywołuje strona wnioskująca. Na planie sytuacyjnym wrysowane są dawne działki b. gm. kat. K. wraz z rejestrem pomiarowym, wykazem współrzędnych oraz spisem właścicieli poszczególnych działek. Zgodnie z tym planem sytuacyjnym dawna działka nr [...] o pow. 0,2150 ha stanowiła własność L. K.. Wraz z innymi utworzyła działki nr [...] b. gm. kat. K. Plan sytuacyjny resztówki majątku ziemskiego pod nazwą [...]). Zgodnie z protokołem ustalenia stanu posiadania we wsi K., grom. P. pow. K., nr ks. rob. [...] z roku 1958, działka nr [...] stanowi własność L. K.. Zgodnie z wykazem zmian gruntowych dla wsi K., gromady Z. (operat [...]) działka nr [...] o pow. 0,7060 ha, będąca własnością L. K., zmieniła właścicieli oraz podzieliła się na działki: nr [...] o pow. 0,2040 ha, będącą własnością T. M. K., s. T. i M. (akt własności ziemi nr [...]), nr [...] o pow. 0,0440 ha i nr [...] o pow. 0,3890 ha, będące współwłasnością T. K., s. M. i L. oraz M. K., c. D. i E. (AWZ nr [...]) oraz nr [...] o pow. 0,0330 ha, będącą współwłasnością W. W., s. M. i L. oraz Z. W., c. W. i A. (AWZ nr [...]). Powyższe potwierdza protokół obliczania powierzchni parcel wykonany w 1976 r. przez geodetę, na podstawie którego działka nr [...] o pow. 0,7060 ha podzieliła się na działki: nr [...] o pow. 0,2040 ha, nr [...] o pow. 0,0440 ha, nr [...] o pow. 0,0330 ha oraz nr [...] o pow. 0,3890 ha. Postanowieniem Sądu Rejonowego dla K.-K. w K. z 11 lipca 2000 r., sygn. akt I Ns [...], spadek po zmarłym T. K., synu M. i L. na podstawie ustawy nabyli wprost żona M. K. i dzieci: S. M. z domu K. oraz T. K., każdy po 1/3 części. Natomiast zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla K.-K. w K. z 28 listopada 2001 r., sygn. akt [...], spadek po M. K., córce D. i E. na podstawie ustawy nabyły wprost dzieci: S. M. i T. K., każdy po 1/2 części. Zgodnie z aktem notarialnym umową darowizny Rep. A I Nr [...] z 1 września 2011 r. T. K. darował udział wynoszący 1/2 część w nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] na rzecz K. M. K., natomiast na podstawie umowy przeniesienia własności Rep. A Nr [...] z 17 lutego 2020 r. K. M. Z. (z d. K. ) przeniosła na rzecz małżonków A. i J. D. udział wynoszący [...] część w nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...]. Powyższe ustalenia znajdują potwierdzenie w KW nr [...] Na podstawie umowy sprzedaży i ustanowienia hipoteki z 29 września 2015 r. Rep. A Nr [...] T. K. sprzedał nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...], poł. w obr. K. jedn. ewid. Z., na J. i J. S., którzy nabyli własność na prawach ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej. Powyższe ustalenia znajdują potwierdzenie w KW nr [...] Z kolei działka nr [...] została umową z 17 lutego 2020 r. Rep. A Nr [...] sprzedana przez T. A. i J. D. (na prawach ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej), co potwierdza KW nr [...] Zatem dawna działka nr [...] oraz powstałe z niej działki nigdy nie były własnością W. R., jak twierdzi strona wnioskująca. Brak również dowodów na to, aby prawo własności kiedykolwiek przysługiwało wnioskodawczyniom lub ich poprzednikom prawnym oraz aby utracili oni tytuł prawny do rzeczonej nieruchomości wskutek wywłaszczenia. Ponadto nie odnaleziono dokumentów potwierdzających, że działki nr [...], nr [...] i nr [...] zostały wywłaszczone na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. W skardze A. B. wniosła o uchylenie decyzji i zasądzenie kosztów postępowania (zastępstwa procesowego), zarzucając przy tym naruszenie: 1) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, bo nie ustalono podstaw prawnych przejęcia nieruchomości i czy rzeczywiście nie mieści się ono w art. 216 ugn, zwłaszcza że organ odwoławczy przyznał rozbieżności w identyfikacji działek (organ pierwszej instancji błędnie wskazał numery); 2) art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 105 § 1 kpa przez uznanie, że skoro miała miejsce egzekucja, to instytucja zwrotu nie ma zastosowania bez zbadania, czy późniejsze przekazanie do Państwowego Funduszu Ziemi i następnie do Gromadzkiej Rady Narodowej nie powoduje objęcia reżimem zwrotowym; 3) art. 136 ust. 3 i art. 216 ugn przez uznanie, że każde przejęcie w trybie egzekucji wyłącza stosowanie przepisów o zwrocie, podczas gdy art. 216 ugn rozszerza zakres zastosowania instytucji zwrotu na różne akty i ustawy, bez przeanalizowania, czy przejęcie przez Skarb Państwa w drodze postanowienia sądu o przysądzeniu własności (1962 r.) mieści się w tym katalogu; 4) art. 8 w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa przez brak odniesienia się do zarzutów i ograniczenie się do stwierdzenia, że organ nie jest władny badać zarzutów dotyczących prawa pierwokupu, wadliwych sprzedaży przez gminę i braku odszkodowania. W uzasadnieniu skargi powołała się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego (sygn. akt SK 39/15) i podniosła, że sprawa nie stała się bezprzedmiotowa, bo roszczenie o zwrot nieruchomości istnieje i zostało prawidłowo zainicjowane przez osoby legitymujące się interesem prawnym, natomiast jest spór co do przesłanek zastosowania instytucji zwrotu. Zdaniem skarżącej art. 713 Kodeksu Napoleona zawiera normę na tyle zbliżoną charakterem do sytuacji objętych art. 216 ugn, że konieczne jest głębsze przeanalizowanie tej analogii. Według skarżącej organ odwoławczy ograniczył się do stwierdzenia, że nie może oceniać wcześniejszych transakcji cywilnoprawnych zamiast odnieść się do aktów notarialnych z 1947 r., zapisów księgi wieczystej nr [...] i faktu, że gmina dysponowała nieruchomością bez tytułu prawnego, sprzedając ją osobom trzecim, naruszenia prawa pierwokupu i braku wypłaty odszkodowania za przejęte nieruchomości. Skarżąca podkreśliła, że z akt wynika, że po przysądzeniu własności na rzecz Narodowego Banku Polskiego w 1962 r. nieruchomość została przekazana Państwowemu Funduszowi Ziemi, a następnie do dyspozycji Gromadzkiej Rady Narodowej, co mogło powodować, że została objęta reżimem zwrotowym z art. 216 ugn. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Małopolski wniósł o oddalenie skargi, wskazując przy tym, że zarzuty skargi rozmijają się z motywami rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Na wstępie wyjaśnić należy, że istota sądowej kontroli administracji publicznej sprowadza się do ustalenia czy w określonym przypadku, jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Sąd administracyjny sprawuje swą kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647 z późn. zm.). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.; zwana dalej p.p.s.a.), stanowiąc, że Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto w myśl art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Z punktu widzenia powyższego skarga okazała się być bezzasadna. Na wstępie należy ponownie przytoczyć ustalenia organów co do historii przedmiotowych nieruchomości oraz komu przysługiwała ich własność, albowiem jest to istotne w świetle treści skargi. Decyzją z 27 maja 2024 r. znak: GtsUl.6821.1.26.2023.Ko Starosta Krakowski orzekł o umorzeniu postępowania dotyczącego zwrotu nieruchomości oznaczonej jako części działek nr [...], nr [...] i nr [...], poł. w obr. [...], jedn. ewid. Z., w granicach dawnej działki nr [...], b. gm. kat. K. , wszczętego na wniosek: A. B., W. R. i M. R.. Na podstawie zbioru dokumentów przy [...] [...] ustalono, iż właścicielem majątku "[...]" był A. G., który zmarł 5 lutego 1938 r. W przedmiotowym zbiorze dokumentów brak informacji o tym, aby prawo własności majątku "[...]" kiedykolwiek przysługiwało W. R.. Analiza zbioru dokumentów [...] [...] nie wykazała, aby znajdował się tam dokument potwierdzający, iż działka nr [...], b. gm. kat. K. , należała do W. R.. Na planie sytuacyjnym z 17 października 1949 r. (I. dz. [...]) wrysowane są dawne działki b. gm. kat. K. wraz z rejestrem pomiarowym, wykazem współrzędnych oraz spisem właścicieli poszczególnych działek. Zgodnie z ww. planem dawna działka nr [...], b. gm. kat. K. o pow. 0,2150 ha stanowiła własność L. K.. Dawna działka nr [...], b. gm. kat. K. , wraz z innymi utworzyła działki nr [...], b. gm. kat. K. Zgodnie z protokołem ustalenia stanu posiadania we wsi K., grom. P. , pow. K., nr ks. rob[...] z roku 1958, działka nr [...] stanowi własność L. K.. Do akt sprawy pozyskano wykaz zmian gruntowych dla wsi K., gromady Z. (operat [...]), zgodnie z którym działka nr [...] o pow. 0,7060 ha, b. gm. kat. K. będąca własnością L. K., zmieniła właścicieli oraz podzieliła się na działki: nr [...] o pow. 0,2040 ha, będącą własnością T. M. K., s. T. i M. (akt własności ziemi nr [...]), nr [...] o pow. 0,0440 ha i nr [...] o pow. 0,3890 ha, będące współwłasnością T. K., s. M. i L. oraz M. K., c. D. i E. (AWZ nr [...]) oraz nr [...] o pow. 0,0330 ha, będącą współwłasnością W. W., s. M. i L. oraz Z. W., c. W. i A. (AWZ nr [...]). Powyższe potwierdza protokół obliczania powierzchni parcel wykonany w 1976 r. przez geodetę E. Ś., na podstawie którego działka nr [...] o pow. 0,7060 ha, b. gm. kat. K. podzieliła się na działki: nr [...] o pow. 0,2040 ha, nr [...] o pow. 0,0440 ha, nr [...] o pow. 0,0330 ha oraz nr [...] o pow. 0,3890 ha. Postanowieniem Sądu Rejonowego dla K. w K. Wydział I Cywilny z 11 lipca 2000 r., sygn. akt I Ns [...] spadek po zmarłym T. K., synu M. i L. na podstawie ustawy nabyli wprost żona M. K. i dzieci: S. M. z domu K. oraz T. K., każdy po 1/3 części. Natomiast zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla K. w K. Wydział I Cywilny z 28 listopada 2001 r., sygn. akt I Ns [...] spadek po M. K., córce D. i E. na podstawie ustawy nabyły wprost dzieci: S. M. i T. K., każdy po 1/2 części. Zgodnie z aktem notarialnym umową darowizny Rep. A I Nr [...] z 1 września 2011 r. T. K. darował udział wynoszący 1/2 część w nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] na rzecz K. K., natomiast na podstawie umowy przeniesienia własności Rep. A Nr [...] z 17 lutego 2020 r. K. Z. (z d. K. przeniosła na rzecz małżonków A. i J. D. udział wynoszący 1/2 część w nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...]. Powyższe ustalenia znajdują potwierdzenie w analizie aktualnego stanu w księdze wieczystej nr [...] Na podstawie umowy sprzedaży i ustanowienia hipoteki z 29 września 2015 r. Rep. A Nr [...] T. K. sprzedał nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...], poł. w obr. K. jedn. ewid. Z., na J. i J. S., którzy nabyli własność na prawach ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej. Powyższe ustalenia znajdują potwierdzenie w analizie aktualnego stanu w księdze wieczystej nr [...] Z kolei działka nr [...] została umową z 17 lutego 2020 r. Rep. A Nr [...] sprzedana przez T. A. i J. D. (na prawach ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej), co potwierdza treść księgi wieczystej nr [...] Zgodnie z analizą geodezyjno-prawną, w skład której weszła analiza operatów geodezyjnych, rejestrów gruntów oraz dokumentów prawnych, dawna parcela nr [...], b. gm. kat. K. oraz powstałe z niej działki nigdy nie były własnością W. R., jak twierdzi strona skarżąca. Brak również dowodów na to, aby prawo własności dawnej działki nr [...] b. gm. kat. K. kiedykolwiek przysługiwało wnioskodawczyniom lub ich poprzednikom prawnym oraz aby utracili oni tytuł prawny - prawo własności - do rzeczonej nieruchomości wskutek wywłaszczenia. Ponadto nie odnaleziono dokumentów potwierdzających, że działki ewid. nr [...], nr [...] i nr [...], poł. w obr. [...] K. jedn. ewid. Z., w granicach dawnej działki nr [...], b. gm. kat. K. zostały wywłaszczone na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Reasumując organ I instancji stwierdził, że przedmiotowej nieruchomości nie przysługuje status "nieruchomości wywłaszczonej", zatem nie podlega ona dyspozycji art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Organ II instancji przede wszystkim przytoczył szczegółowo brzmienie art. 136 i 216 u.g.n., więc nie ma potrzeby ich powtarzania. Ostatecznie organ odwoławczy wskazał, że skoro ani nieruchomość, której dotyczy skarga, nie została wywłaszczona, ani nie należała do poprzedników prawnych skarżących, to postępowanie jest bezprzedmiotowe. Sąd podziela w pełni stanowisko organów. Trzeba z całą mocą podkreślić, że poczynione powyższe ustalenia nie zostały zakwestionowane. W skardze rozwijane są zupełnie alternatywne twierdzenia, które nie przystają do wspomnianego stanu faktycznego ustalonego w sprawie, dlatego Sąd się do nich nie odnosi. Natomiast w sytuacji braku jakiegokolwiek związku między stanem faktycznym, a powoływaną normą prawną ( domagania się zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, w sytuacji, gdy nieruchomość nie została wywłaszczona i należy do osób fizycznych ) – w ocenie Sądu dopuszczalne jest rozstrzygnięcie w postaci umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego. "Jeśli nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej ingerencji organu administracyjnego w sytuację prawną zindywidualizowanego podmiotu, sprawa administracyjna nie istnieje, a postępowanie administracyjne w niej uruchomione, jako bezprzedmiotowe podlegać musi umorzeniu. Wówczas bowiem, jakiekolwiek rozstrzygnięcie merytoryczne - pozytywne czy negatywne - staje się prawnie niedopuszczalne" ( wyrok NSA z dnia 17 października 2023 r. I OSK 1283/20, publ. Lex/el.). Jak natomiast wskazał NSA w wyroku z dnia 18 stycznia 2017r. I OSK 266/16, publ. Lex/el., "orzecznictwo sądów administracyjnych nie jest jednolite w kwestii sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej dotyczącej zwrotu nieruchomości po stwierdzeniu przez organ administracji, że nieruchomość nie była przedmiotem wywłaszczenia lub wystąpienia przesłanek określonych w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Z jednej strony przyjmuje się bowiem, że w takiej sytuacji postępowanie podlega umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 marca 2015 r. sygn. akt I OSK 1698/13 LEX nr 1665689, w wyroku z dnia 7 października 2010 r., sygn. akt I OSK 1673/09, LEX nr 745124 a także wyroku z dnia 16 listopada 2000 r., sygn. akt I SA 1539/99 - LEX nr 75555; wyroku z dnia 27 czerwca 1991 r., sygn. akt SA/Ka 60/91, OSP 1993/7/147 oraz wyroku z dnia 25 stycznia 2000 r., sygn. akt I SA 276/99 - OSP 2001/5/80; zob. też M. Wolanin, "Bezprzedmiotowość a bezzasadność roszczenia o zwrot nieruchomości wywłaszczonej", Przegląd Sądowy 2000/7-8/18). Prezentowany jest także pogląd, że stwierdzenie tej przesłanki powoduje, iż organy powinny orzec o bezzasadności żądania strony a nie o bezprzedmiotowości postępowania. Według tego poglądu prawidłowym rozstrzygnięciem jest merytoryczna decyzja odmawiająca zwrotu wywłaszczonej nieruchomości (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 czerwca 2005 r., sygn. akt I SA/Wa 765/04, Lex nr 179226, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 14 listopada 2007 r., II SA/Gd 500/07, a także Tadeusz Woś - Wywłaszczenie i zwrot wywłaszczonych nieruchomości, str. 228-229, wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2004 oraz glosa Ludwika Żukowskiego do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2000 r., sygn. akt I SA 276/99 - OSP 2001/5/80)". W cytowanym wyroku NSA opowiedział się za pierwszym z poglądów i pogląd ten Sąd orzekający w sprawie w pełni podziela. Zatem wobec braku związku między sytuacją faktyczną i prawną nieruchomości ( brak wywłaszczenia, przynależność do osób fizycznych nie mających związku ze skarżącymi) a przepisami o zwrocie nieruchomości wywłaszczonych prawidłowe było umorzenie postępowania. Na tle wywodów skargi wymaga jeszcze podkreślenia, że organy działają na podstawie przepisów prawa ( zasada legalności). Oznacza to, że sprawa administracyjna jest rozpoznawana wówczas, gdy istnieje konkretny przepis mający zastosowanie do danego stanu faktycznego. W tym przypadku w kontekście przedstawionego żądania taka sytuacja nie zachodzi. Z wymienionych przyczyn na zas. art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.