II SA/Kr 1382/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Niecikowski Sędziowie: WSA Kazimierz Bandarzewski WSA Mirosław Bator (spr.) Protokolant: Anna Chwalibóg po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi L.S. na decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia 6 września 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień do świadczeń pieniężnych I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję tego samego organu z dnia 30 lipca 2010 r. II. zasądza od Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. na rzecz skarżącej L.S. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia 30 lipca 2010 r. nr [....] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. działając na podstawie art. 1 ust. 1 i art. 4 ust. 1 i 2 oraz art. 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) odmówił przyznania L.B. uprawnienia do wyżej wymienionego świadczenia. W uzasadnieniu organ wskazał, że w sprawie ma zastosowanie art. 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, a z zebranego materiału dowodowego wynika, że strona doznała, we wnioskowanym okresie, prześladowań nie objętych przepisami ustawy. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyła L.S. podnosząc, że nie była wywieziona do pracy przymusowej, ani obozu, jednakże jako dziecko została wysiedlona. Przebywała w różnych obozach w Polsce. Ze względu na wiek nie nadawała się jeszcze do żadnej pracy. W roku 1944 została przywieziona do K. i umieszczona w rodzinie zastępczej. Była zmuszana do różnych prac, którym nie mogła podołać, gdyż była jeszcze dzieckiem. Podniosła, że obecnie jest osobą starszą, schorowaną. Decyzją z dnia 6 września 2010 r. nr [....] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks Postępowania Administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 2 pkt 2 i art. 4 ust 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) - utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 30 lipca 2010 r. W uzasadnieniu organ zacytował art. 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, a także przytoczył fragment uzasadnia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r. w którym Trybunał zakwestionował rozgraniczenie między osobami deportowanymi poza terytorium II RP, a osobami deportowanymi w granicach państwa polskiego sprzed wojny. W w/w orzeczeniu Trybunał stwierdził jednakże, że nie ma zastrzeżeń co do samej zasady, aby świadczenia otrzymywały tylko te osoby, wobec których obowiązek pracy przymusowej podczas II wojny światowej i tuż po jej zakończeniu przybierał szczególnie dotkliwą formą, tzn. był połączony z wysiedleniem (przymusową zmianą miejsca pobytu) i "wyrwaniem" z dotychczasowego środowiska. Organ odwoławczy stwierdził, że z zebranego w sprawie materiału wynika, że L.S. doznała we wnioskowanym okresie prześladowań nie objętych przepisami ustawy. W związku z powyższym uprawnienie do świadczenia pieniężnego jej nie przysługuje. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie złożyła L.S. podnosząc, że jako 6 letnie dziecko została wysiedlona z miejsca zamieszkiwania w S. i osadzona w obozie przejściowym w C. Była zmuszana do pracy przy zbieraniu, suszeniu i pakowaniu ziół. Wszystko to opisała w pismach skierowanych do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Skarżąca podniosła, że z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika z jakiego powodu odmówiono jej prawa do przyznania świadczenia i nie wie co oznacza stwierdzenie "wnioskodawczyni doznała prześladowań nie objętych przepisami ustawy". W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych – o ile ich naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. treść wydanej decyzji lub postanowienia. Przepis art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowi, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tak więc sąd administracyjny, nie będąc związany granicami skargi, ocenia legalność decyzji administracyjnej w szerokim zakresie niezależnie od trafności zarzutów sformułowanych w skardze jak i ponad te zarzuty – w razie stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego bądź postępowania mającego wpływ na wynik postępowania. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. jak i poprzedzająca ją decyzja tego organu z dnia [....] lipca 2010 r. wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, bowiem organ prowadzący postępowanie nie wyjaśnił stanu faktycznego istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy, co mogło mieć wpływ na jej wynik a sama decyzja nie odpowiada wymogom jakie ustawa stawia orzeczeniom administracyjnym i nie poddaje się kontroli. W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 k.p.a. organy administracji publicznej w toku postępowania stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie natomiast z przepisem art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny (art. 75 § 1 k.p.a.). Ponadto stosownie do art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Z przedstawionych wyżej przepisów postępowania wynika, że obowiązek dokładnego wyjaśnienia wszystkich istotnych dla danej sprawy okoliczności faktycznych spoczywa na organie administracji. Prawidłowe zastosowanie przepisów prawa materialnego będzie bowiem możliwe tylko wówczas, gdy wszystkie okoliczności faktyczne sprawy zostaną wszechstronnie wyjaśnione. W rozpoznawanej sprawie organ administracji odmówił skarżącej przyznania świadczenia pieniężnego ograniczając się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do stwierdzenia, że z zebranego w sprawie materiału wynika, że L.S. doznała we wnioskowanym okresie prześladowań nie objętych przepisami ustawy. Zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Można odstąpić od uzasadnienia decyzji, gdy uwzględnia ona w całości żądanie strony; nie dotyczy to jednak decyzji rozstrzygających sporne interesy stron oraz decyzji wydanych na skutek odwołania (§ 4). Organ może odstąpić od uzasadnienia decyzji również w przypadkach, w których z dotychczasowych przepisów ustawowych wynikała możliwość zaniechania lub ograniczenia uzasadnienia ze względu na interes bezpieczeństwa Państwa lub porządek publiczny (§ 5). Mając na uwadze przedstawione powyżej wymogi dotyczące przeprowadzania postępowania administracyjnego, jak również wymogi stawiane uzasadnieniu decyzji stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja jaki i decyzja ją poprzedzająca nie odpowiadają wymogom prawa. Rozstrzygnięcie organu administracji nie może bowiem ograniczać się do stwierdzenia, że "z zebranego w sprawie materiału wynika, że wnioskodawczyni doznała we wnioskowanym okresie prześladowań nie objętych przepisami ustawy". Uzasadnienie decyzji powinno zawierać dokładną analizę rozpoznawanej sprawy oraz w sposób jasny wskazywać, dlaczego w ustalonym stanie faktycznym niezbędne stało się wydanie takiego, a nie innego rozstrzygnięcia. Tymczasem z uzasadnienia decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. nie wynika, by stan faktyczny sprawy został w ogóle ustalony. Prawidłowo sformułowane uzasadnienie decyzji powinno odzwierciedlać poszczególne etapy prowadzonego postępowania administracyjnego, w tym postępowania dowodowego, nadto wskazać, jakie fakty ustalono oraz zawierać opis dokonanej subsumcji. Prawidłowe uzasadnienie decyzji ma nie tylko znaczenie prawne, ale i wychowawcze, bowiem pogłębia zaufanie uczestników postępowania do organów administracyjnych. Motywy decyzji winny odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśnić tok rozumowań prowadzących do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego w ustalonym stanie faktycznym. Motywy decyzji powinny być tak ujęte, aby strona mogła zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy (wyrok WSA w Warszawie z dnia 7 stycznia 2009 r., II SA/Wa 1245/08, wyrok WSA w Szczecinie z dnia 16 lipca 2008 r., I SA/Sz 151/08). W rozpoznawanej sprawie uzasadnienie wydanych przez organ administracji decyzji nie odpowiada powyższym wymaganiom. Owszem przepis art. 107 § 4 k.p.a. stanowi, że w określonych sytuacjach można odstąpić od uzasadnienia decyzji, jednakże żadna z wymienionych w tym przepisie przesłanek w rozpatrywanej sprawie nie zaistniała. Podkreślić należy, że organ prowadzący postępowanie powinien dążyć do ustalenia prawdy materialnej oraz przedstawić w uzasadnieniu decyzji ocenę wartości dowodowej poszczególnych środków dowodowych, nie zaś ograniczać się do zacytowania wybranych przepisów ustawy, które jego zadaniem znajdują w sprawie zastosowanie i pozwalają na wydanie takiego, a nie innego rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu aktu administracyjnego organ administracji musi przede wszystkim dokładnie wyjaśnić powody wydanego rozstrzygnięcia, jak również przekonać strony o jego prawidłowości. Kontrola sądu administracyjnego obejmuje natomiast zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, w szczególności czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia. Jednakże aby sąd administracyjny mógł zweryfikować ocenę stanu faktycznego danej sprawy, ocena taka musi być przez organ przedstawiona i wyjaśniona w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia. W rozpoznawanej sprawie weryfikacja taka jest niemożliwa, bowiem organ administracji oceny takiej nie przedstawił. Ograniczając się do stwierdzenia, iż skarżąca doznała we wnioskowanym okresie prześladowań nie objętych przepisami ustawy, organ nie wskazał nawet jakie to prześladowania skarżącej uznał za udowodnione. W szczególności organ nie wyjaśnił czy prześladowaniem tym miała być deportacja skarżącej (czy też jakoś inny rodzaj prześladowań) a jeżeli tak (deportacja), to nie ustosunkował się do orzecznictwa sądów administracyjnych w tym Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Sądu Najwyższego, w którym dokonało wykładni przepisów ustawy w kontekście mającym związek z rozpoznawaną sprawą np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 sierpnia 2004 r. w sprawie OSK 135/04. (ONSAiWSA 2005/1/15) czy też wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 października 2003 r. w sprawie III RN 120/02 (LEX nr 602269). Jeżeli nawet organ nie podziela stanowiska wyrażonego w tych orzeczeniach, wyraz temu powinien dać w uzasadnieniu wydanej przez siebie decyzji. Tym samym, mając na uwadze powyższe rozważania stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a., a więc z istotnym naruszeniem przepisów postępowania mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając sprawę ponownie, organ administracji powinien uwzględnić zawarte wyżej wskazania dotyczące ponownego prawidłowego przeprowadzenia postępowania, a zajęte w sprawie stanowisko uzasadnić stosownie do treści przepisu art. 107 § 3 k.p.a. Mając powyższe na względzie sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania na rzecz skarżącej orzeczono stosownie do art. 200 powołanej ustawy.