II SA/Kr 140/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Beata Łomnicka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 maja 2017 r. wniosku J.Z. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie ze skargi J.Z. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 12 grudnia 2016 r. znak [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia: 1. zmienić postanowienie referendarza sądowego z dnia 31 marca 2017 r. w zakresie pkt 1 w ten sposób, że zwolnić skarżącą od kosztów sądowych; 2. w pozostałym zakresie utrzymać postanowienie w mocy. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie w dniu 23 marca 2017r wpłynął wniosek skarżącej J.Z. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Skarżąca domagała się przyznania prawa pomocy z uwagi na mały dochód z prowadzonej działalności w formie handlu obwoźnego. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca jest osoba samotną, po rozwodzie. Skarżąca oświadczyła, iż wraz z mężem posiadali dom, który obecnie przywłaszczył sobie były mąż i podarował swojej siostrze. Dodaje, iż aktualnie toczy się postępowanie spadkowe dotyczące majątku – gospodarstwa rolnego po rodzicach. Źródłem utrzymania skarżącej jest dochód w wysokości około 900 zł z tytułu handlu obwoźnego (przedstawia zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. , z którego wynika, iż jej przychód w 2016 r. wyniósł [...] zł). Skarżąca wskazuje na koszty miesięcznego utrzymania wysokości: ubezpieczenie rolnicze 200 zł miesięcznie, podatek rolny i ubezpieczenie 150 zł, opłaty za media prąd, gaz, śmieci 250 zł, wyżywienie ok. 300 zł. Dodatkowo wskazuje na poniesione ostatnio koszty pełnomocnika z wyboru w sprawach spadkowych i rozwodowej w łącznej wysokości [...] zł. Z oświadczenia skarżącej znajdującego się w aktach sprawy wynika, iż nie posiada na własność żadnych nieruchomości. Nie posiada cennych ruchomości. Podnosi natomiast, iż do prowadzenia działalności potrzebne są jej dwa samochody, których jednakże wartość nie przekracza 5000 zł. Postanowieniem z dnia 31 marca 2017 r. referendarz sądowy w pkt I oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, w pkt II. ustanowił dla skarżącej adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w K. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjny w Krakowie wpłynął sprzeciw od powyższego postanowienia. Skarżąca podniosła, że jej wydatki wynoszą ok. 1300 zł, a jej dochód nie wystarcza jej nawet na najpilniejsze potrzeby. Skarżąca domagała się wyznaczenia pełnomocnika w osobie r. pr. J.K. . Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2016.718 zwane dalej p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Sąd zauważa, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. osoba fizyczna może domagać się przyznania pomocy w zakresie w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z przepisu tego wynika, iż na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 319). Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J.P. Tarno, Prawo..., str. 320). Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej i dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o przyznanie jej prawa pomocy, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca ubiegała się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Okoliczności przedstawione przez nią we wniosku o przyznanie prawa pomocy, pozwalają uznać, że spełnia ona przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącej, tj. dochód w wysokości 900 zł, przy stałych wydatkach ok. 900 zł, należy stwierdzić, że poniesienie przez nią kosztów sądowych w pełnej wysokości w stosunku do deklarowanych dochodów i łącznych zadeklarowanych wydatków nie jest możliwe bez uszczerbku w koniecznym własnym utrzymaniu, nawet wobec braku nadzwyczajnych zobowiązań obciążających budżet domowy. Art. 244 § 3 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli strona we wniosku wskazała adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego, właściwa okręgowa rada adwokacka, rada okręgowej izby radców prawnych, Krajowa Rada Doradców Podatkowych lub Krajowa Rada Rzeczników Patentowych, w miarę możliwości i w porozumieniu ze wskazanym adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym, wyznaczy adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego wskazanego przez stronę. Wskazać należy, iż skarżąca domagała się wyznaczenia konkretnego pełnomocnika w sprzeciwie, a więc już po wskazaniu w postanowieniu z dnia 31 marca, że adwokata dla skarżącej wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w K. Skarżąca, dla której został ustanowiony pełnomocnik w ramach prawa pomocy, może oczywiście wypowiedzieć takiemu pełnomocnikowi pełnomocnictwo procesowe i ustanowić pełnomocnika z wyboru. W piśmiennictwie jednomyślnie podkreślano, że strona, której przyznano prawo pomocy w postaci ustanowienia pełnomocnika, nie musi zaakceptować pełnomocnika wyznaczonego jej przez korporację zawodową (zob. M. Baduchowska, Prawo pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Doradztwo Podatkowe 2005, nr 9, s. 51; W. Kręcisz, glosy do postanowień NSA: z dnia 23 czerwca 2005 r., II OZ 519/05, oraz z dnia 1 lutego 2008 r., II FZ 4/08). Z przedstawionych powodów, Sąd orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 p.p.s.a.