II SA/Kr 1414/16

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Zakładów [...] Spółka z o.o. w likwidacji w K. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia 15 września 2016r. znak: [...] w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość p o s t a n a w i a oddalić wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 14 października 2016r. Zakłady [...] Spółka z o.o. z siedzibą w K., złożyła wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 200 zł uiszczonego już wpisu w sprawie skargi na decyzję Wojewody z dnia 15 września 2016r. wydaną w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość. Spółka domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na brak wystarczających środków finansowych koniecznych do uiszczenia należnych opłat sądowych. W uzasadnieniu swego wniosku, skarżący wskazuje, iż Spółka posiada jedyny dochód z tytułu dzierżawy nieruchomości w wysokości [...] zł miesięcznie. Jednocześnie z uwagi na kilka toczących się spraw przed WSA, NSA ponosi znaczne koszty sądowe. Równocześnie spółka ponosi koszty stałe w wysokości [...] zł, a do tego dochodzi wynagrodzenie likwidatorów spółki w wysokości [...] zł. Zatem do dyspozycji spółki i swobodnego rozporządzania pozostaje kwota ok. [...] zł. Likwidatorzy Spółki z uwagi na brak większych przychodów nie pobierają wynagrodzenia od stycznia 2015r. a zobowiązania spółki względem nich sięgają kwoty [...] zł. Zdaniem orzekającego, wniosek w określonym przez stronę zakresie nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż wnioskodawca Zakłady [...] Spółka z o.o. w likwidacji w K. prowadziła działalność w zakresie produktów ceramicznych i ich sprzedaży. Z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, iż wysokość kapitału zakładowego wynosi [...] zł, w tym kapitału podstawowego Spółki [...] zł. Środki trwałe zostały wyliczone na kwotę [...] zł. Wykazano również, iż w roku obrotowym 2015r. spółka odnotowała zysk w wysokości [...] zł. Spółka posiada rachunek bankowy, na którym wykazano środki finansowe w kwocie [...] zł. Dodatkowo wnioskodawczyni wyjaśnia, iż główne przychody Spółki to czynsz z dzierżawy w kwocie [...] zł, koszty stałe [...] zł. Przyznanie prawa pomocy wnioskodawcy może nastąpić, jeśli wykaże on, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ). Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w sprawie jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób fizycznych czy prawnych, toczących spory sądowe w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą. Działalność gospodarcza wiąże się bowiem, ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – także sądowych. Rozpatrując wniosek skarżącej Spółki w tak skonkretyzowanych granicach, w pierwszej kolejności należy zauważyć, co niejednokrotnie podkreślał Naczelny Sąd Administracyjny w swoich orzeczeniach, że regulacja zawarta w przytoczonych wyżej przepisach, stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej zgodnie z art. 199 p.p.s.a., na mocy której strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie. Rozpoznając zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy orzekający kierował się właśnie tą zasadą. Przytoczone we wniosku okoliczności powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanych przepisach. Stąd też udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.) jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Ponadto osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (zob. postanowienie NSA z dnia 4 grudnia 2012 r., sygn. akt II OZ 1052/12, LEX nr 1240770). Następnie wypada zwrócić uwagę, że dla oceny istnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. ma znaczenie nie tylko sytuacja finansowa spółki na dzień wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, czy nawet skargi do sądu, ale także sytuacja spółki we wcześniejszym okresie i na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy, bowiem dopiero analiza przebiegu zmian sytuacji finansowej pozwala ocenić, czy trudności spółki mają charakter trwały, czy też są jedynie przejściowe (por. postanowienie NSA z dnia 26 lutego 2013 r., sygn. akt I FZ 26/13, LEX nr 1282661). W przypadku osób prawnych w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że przyznanie prawa pomocy ma wyjątkowy charakter. Co do zasady bowiem osoba prawna dysponująca majątkiem, którego wysokość wielokrotnie przewyższa wartość wymaganego wpisu nie mieści się w hipotezie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2004 r. sygn. akt II FZ 463/04). Należy jednak pamiętać, iż prowadzenie przez podmiot gospodarczy działalności znacznych rozmiarów samo w sobie nie stanowi o jego dobrej kondycji finansowej (zob. postanowienie NSA z dnia 17 grudnia 2012 r., sygn. akt I FZ 442/12, LEX nr 1239207). Z drugiej strony, sam fakt, iż osoba prawna ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy wykazuje w swojej działalności straty nie stanowi wystarczającej przesłanki jej udzielenia (zob. postanowienie NSA z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 933/12, LEX nr 1240538) W ocenie orzekającego, strona wnosząca nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie posiada środków finansowych na pokrycie wymaganych obecnie kosztów sądowych. Szczególnie wobec faktu, iż skarżąca uiściła już wymagany na obecnym etapie postepowania wpis sądowy, a jej zakres żądania odnosił się do częściowego zwolnienia od kosztów sadowych powyżej właśnie uiszczonego wpisu sądowego. Z przedłożonych wstępnych dokumentów wynika, iż strona w ubiegłym roku osiągnęła zysk w wysokości [...] zł. Oznacza to, iż Spółka prowadząc działalność, otrzymując czynsz dzierżawny obraca na bieżąco środkami finansowymi znacznie przekraczającymi wysokość kosztów postępowania sądowego. Spółka posiada zatem możliwość zgromadzenia środków na pokrycie kosztów sądowych. Spółka ma na rachunku bankowym [...] zł, która to kwota znacznie przewyższa wymagane obecnie opłaty sądowe. Ponadto w orzecznictwie sądowym utrwalone jest stanowisko, iż posiadanie przez wnioskodawcę majątku trwałego o znacznej wartości - tutaj wartość określono na kwotę [...] zł, w zasadzie wyłącza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych ( m.in. post. NSA z 12.01.2005 sygn. akt FZ 415/04, z dnia 8.11.2004r. sygn. akt FZ 465/04, z dnia 15.04.2004r. sygn.. akt FZ 9/04). Zgodnie z poglądem wyrażonym przez Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 19.11.2004r. sygn. akt FZ 463/04 (niepubl.) podmiot dysponujący wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie spełnia przesłanek udzielenia mu prawa pomocy zawartych w art. 246 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Pogląd ten pozostaje aktualny również w niniejszej sprawie. Natomiast nawet ewentualne zajęcia komornicze gdyby były dokonywane na majątku skarżącego nie pozbawiają go prawa własności, a jedynie czasowo ograniczają możliwość rozporządzenia majątkiem. Jak wskazano, wnioskodawca na bieżąco prowadzący działalność winien zatem poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów nie tylko bieżącej działalności ale również i prowadzonego postępowania sądowego. Skoro bowiem dostępność do sądu wymaga posiadania środków finansowych ( art. 199 cyt. ustawy nakłada na strony obowiązek ponoszenia kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie - co jest regułą), posiadanie przez wnioskodawcę tych środków staje się istotnym składnikiem działalności gospodarczej. Oznacza to, iż w procedurze planowania wydatków związanych z działalnością gospodarczą podmioty prowadzące te działalność, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinny uwzględniać także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu. Planowanie zaś wydatków bez uwzględnienia tej zasady jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, a strona która preferencyjnie traktuje inne zobowiązania, wyzbywając się tym samym środków na poniesienie kosztów sądowych, nie może skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. Jak wskazano – wykazany zysk za lata ubiegłe, posiadane miesięczne przychody w stosunku do zadeklarowanych stałych zobowiązań miesięcznych, posiadane środki finansowe na rachunku bankowym, przekraczające znacznie koszt poniesienia należnego na obecnym etapie postępowania wpisu sądowego i świadczące o stałym obrocie środami finansowymi pozwalającym na bieżące utrzymanie Spółki, a wreszcie zakres żądania wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz uiszczenie już należnego wpisu sądowego - wskazują, iż wnioskodawca dysponuje środkami finansowymi, i realnie posiada je w wysokości znacznie przewyższającej wysokość wymaganych należności sądowych. W tym miejscu również trzeba podnieść, iż wyłożenie kosztów przez Spółkę może okazać się tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy stwierdzić, iż dokonana analiza sytuacji finansowej Spółki nie pozwala na stwierdzenie, iż środki, jakimi dysponuje nie pozwalają na poniesienie opłat związanych z jej uczestnictwem w procesie w formie należnych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).