II SA/Kr 1568/19

II SA/Kr 1568/19 [pic] WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 marca 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magda Froncisz Sędzia WSA Beata Łomnicka (spr.) Sędzia WSA Mirosław Bator po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 26 marca 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. S., H. B., T. B. i A. B. na decyzję Wojewody z dnia 8 listopada 2019 r. , znak: [...]. [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania oddala skargę Wojewoda decyzją z 8 listopada 2019 r., nr [...], działając na podstawie art. 9a w związku z art. 142 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 2204 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.), utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia 30 września 2019 r. znak: [...] Organ I instancji w ww. rozstrzygnięciu orzekł o umorzeniu postępowania w sprawie o ustalenie i wypłatę odszkodowania na rzecz K. S., H. B., T. B. i A. B. za udział w wysokości 5/80 w parceli l. kat. [...] o pow. 1621 m2, powstałej z podziału parceli 1. kat. [...] obj. [...], stanowiącej współwłasność A. B. z d. J. w w/w części, wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem Urzędu Wojewódzkiego K. z dnia 24.10.1949 r. [...] W uzasadnieniu Prezydent Miasta K. wskazał, że wywłaszczona orzeczeniem z dnia 24.10.1949 r. nr [...] Urzędu Wojewódzkiego K. parcela l. kat. [...] o pow. 1621 m2, powstała z podziału parceli l. kat. [...] obj. [...], stanowiła współwłasność A. B. z d. J. w 5/80 części. Inicjatorem postępowania o ustalenie odszkodowania z tytułu wywłaszczenia w/w nieruchomości są spadkobiercy A. B., tj. K. S., H. B., T. B. i A. B.. Odwołanie od ww. decyzji organu I instancji złożył radca prawny D. Ś., działający w imieniu wnioskodawców: K. S., H. B., T. B. i A. B. zarzucając jej naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy a to art. 128 i 129 ust.5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 28 k.p.a. i art. 105 § 1 k.p.a. poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie i uznanie, iż wnioskodawcy jako spadkobiercy A. B. nie są uprawnieni do ubiegania się o odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość oraz naruszenie art. 21 ust. 1 oraz 64 ust. 1 i 2 Konstytucji poprzez przyjęcie, iż prawo do odszkodowania za wywłaszczonąnieruchomość nie podlega dziedziczeniu a spadkobiercy osoby wywłaszczonej nie są uprawnieni do wystąpienia z wnioskiem o odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość. Wojewoda rozpatrując to odwołanie w motywach uzasadnienia powołanej na wstępie ww. decyzji z 8 listopada 2019 r. wskazał, że istotą postępowania w przedmiotowejsprawie jest ustalenie w pierwszej kolejności, że danej osobie przysługuje prawo do bycia stroną w postępowaniu administracyjnym. Legitymacja procesowa strony to uprawnienie określonego podmiotu do wszczęcia postępowania administracyjnego lub uczestniczenia w tym postępowaniu jako strona ze względu na dysponowanie interesem prawnym lub obowiązkiem znajdującym umocowanie w materialnym prawie administracyjnym. W sytuacji, gdy organ nie stwierdzi w sprawie interesu prawnego osoby żądającej wszczęcia postępowania albo wobec której wszczął postępowanie, należy postępowanie umorzyć. W dalszej części podano, że zgodnie z przepisem art. 128 ust. 1u.g.n., wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw. Wskazano, że NSA w wyrokach z dnia 11.12.2018 r. sygn. akt I OSK 352/17, z dnia 11.12.2018 r. sygn. akt I OSK 4191/18, z dnia 28.05.2019 r. sygn. akt I OSK 993/19 oraz z dnia 29.05.2019 r. sygn. akt I OSK 740/19 zajął stanowisko, że roszczenie o odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia nieruchomości jest roszczeniem należnym tylko podmiotowi wywłaszczonemu i nie przechodzi na następców prawnych pod jakimkolwiek tytułem. W oparciu o powołane w uzasadnieniu decyzji orzecznictwo, organ odwoławczyw konsekwencji stwierdził, że przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami nie przewidują uprawnienia następców prawnych osób wywłaszczonych do ubiegania się o ustalenie odszkodowania z tytułu wywłaszczenia. Zatem przyjęto, że wnioskodawcy nie są uprawnieni do ubiegania się o ustalenie odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości stanowiącej współwłasność A. B. (z d. Janowskiej), niniejsze postępowanie było bezprzedmiotowe i jako takie podlegać musiało umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. (vide: wyrok NSA z 12.04.2018 r. sygn. akt II OSK 1387/16 - Legalis). Skargę od powyższej decyzji do WSA w Krakowie złożyliK. S. , H. B., T. B. i A. B.,reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika będącego radcą prawnym. Zaskarżonej decyzji zarzucono: 1.naruszenie przepisów postępowania mający istotny wpływ na wynik sprawy ato art. 128 i 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. zart. 28k.p.a. i art. 105 § 1 k.p.a. poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie iuznanie, iż wnioskodawcy jako spadkobiercyAntoninyBoguszniesąuprawnieni do ubiegania się o odszkodowaniezawywłaszczonąnieruchomość, coskutkowało brakiem przypisania im przez organ statusustrony i utrzymaniem w mocy decyzji umarzającej postępowanie w sprawie; 2. naruszenie art. 21 ust. 1 oraz 64 ust. 1 i 2 Konstytucji poprzez przyjęcie, iżprawo doodszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość nie podlegadziedziczeniu, a spadkobiercy osoby wywłaszczonej nie są uprawnieni dowystąpienia z wnioskiem o odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość,wsytuacji gdy odszkodowanie takie nie zostało wypłacone na rzecz pierwotnegowłaściciela nieruchomości. Uzasadniając zarzuty skargi jej autor podniósł, że żaden z przepisów ustawowych nie pozbawia spadkobierców osoby bezpośrednio wywłaszczonej prawa do ubiegania się do realizacji uprawnienia majątkowego w postaci prawa do odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Wskazany przez organ przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. określa jedynie kto może złożyć wniosek, nie określa natomiast kręgu osób uprawnionych do odszkodowania. Innymi słowy przepis art. 129 ust. 5 u.g.n. ma charakter procesowy, a nie materialnoprawny. Nie jest on bowiem samoistną podstawą materialną do ustalania odszkodowania. Materialnoprawny obowiązek ustalenia odszkodowania musi wynikać z odrębnych i obowiązujących podstaw prawnych. Zdaniem skarżących, przyjęta przez organ wykładnia przepisów narusza zatem naczelną konstytucyjną zasadę gwarantującą ochronę własności i dziedziczenia. Okazałoby się bowiem, iż wskutek interpretacji przepisów spadkobiercy osoby zmarłej zostaliby pozbawieni prawa do roszczenia majątkowego do którego uprawniony był ich poprzednik prawny. Jednocześnie wskazano w skardze, iż powołane przez organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego 11 grudnia 2018 r. (sygn. akt l OSK 352/17 i l OSK 4191/18), z dnia 28 maja 2019 r. (sygn. akt l OSK 993/19) i z dnia 29 maja 2019 r. (sygn. akt l OSK 740/19) dotyczą zupełnie innego stanu faktycznego niż stan faktyczny niniejszej sprawy. Sprawy objęte tymi wyrokami dotyczyły roszczenia odszkodowawczego ustalanego w związku z wybudowaniem na nieruchomości urządzeń infrastrukturalnych w ramach jej czasowego zajęcia na podstawie decyzji administracyjnej. Nie mniej jednak wskazać trzeba, iż w sprawie tego samego rodzaju co objęte cytowanymi przez organ wyrokami w późniejszym wyroku w stosunku do wskazanych przez organ tj. w wyroku NSA z dnia 27.8.2019 r. (l OSK 1840/19, Legalis) NSA wskazał zupełnie przeciwny pogląd prawny a mianowicie: "nie ulega wątpliwości, że odszkodowanie przysługuje osobie wywłaszczonej, a więc takiej która była właścicielem nieruchomości w dacie wydania decyzji wywłaszczeniowej lub decyzji ograniczającej prawo korzystania z nieruchomości. W orzecznictwie sądowadministracyjnym nie budzi także zastrzeżeń pogląd, że prawo takie przysługuje również spadkobiercom osoby wywłaszczonej. (...) zgodnie z treścią art. 128 ust. 1 GospNierU roszczenia odszkodowawcze przysługują osobom, które zostały wywłaszczone.(...) NSA dodatkowo pokreślił, że: "(...) poprzedni właściciel względnie jego następca prawny pod tytułem ogólnym - są co do zasady legitymowani do występowania z żądaniem odszkodowania za dokonane wywłaszczenie, w niniejszej sprawie za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości w związku z założeniem, przeprowadzeniem urządzeń przesyłowych, i to bez względu na to, czy przyjmie się tezę o publicznoprawnym, cywilnoprawnycm charakterze tego żądania (...). Podsumowując autor skargi stwierdził, że organ nie dość, że powołał się na orzecznictwo nieadekwatne do stanu faktycznego niniejszej sprawy, to dodatkowo dokonał wykładni przepisów w oderwaniu od podstawowych zasad porządku prawnego w tym zasady ochrony własności i prawa do dziedziczenia. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że kontrola sądowo - administracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżone orzeczenie nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego orzeczenia, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja pomimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Przedmiotem kontroli sądu jest decyzja umarzająca postępowanie administracyjne na zasadzie art. 105 §1 kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z tym przepisem gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości lub w części, organ administracji publicznej wydaje decyzje o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Przepis powyższy określa obowiązek organu prowadzącego postępowanie, a więc w sytuacji, gdy pozostaje ono już w toku orzeczenia decyzją administracyjną o umorzeniu postępowania, wówczas gdy stało się ono bezprzedmiotowe. Postępowanie administracyjne ma bowiem na celu doprowadzenie do takiego rozstrzygnięcia sprawy decyzją administracyjną, która skonkretyzuje podmiotowo i przedmiotowo, a więc w odniesieniu do konkretnej osoby, jak też w sprawie konkretnej przedmiotowo uprawnienia i obowiązki wyprowadzone z przepisów obowiązującego w dacie orzekania (rozstrzygania sprawy) prawa materialnego. W przypadku gdy zachodzą przeszkody do tego, aby takie prawa i obowiązki określić w odniesieniu do konkretnego podmiotu, należy mówić o bezprzedmiotowości postępowania, a w konsekwencji wydania merytorycznej decyzji orzekającej o tych prawach i obowiązkach. Decyzja o umorzeniu postępowania kończy do chwili jej wydania toczącą się sprawę administracyjną w ten sposób, iż nie dochodzi już do rozstrzygnięcia o prawach i obowiązkach (czyli tzw. merytorycznego rozstrzygnięcia). Przepis art. 104 § 1 stanowi, że organ administracji publicznej załatwia sprawę przez wydanie decyzji, przez którą rozumie się właśnie rozstrzygnięcie merytoryczne o prawach i obowiązkach strony, chyba że przepisy kodeksu stanowią inaczej. I właśnie art. 105 § 1 stanowi, że tę inaczej załatwiającą sprawę decyzję wydaje się, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe. Otóż w ocenie Sądu w okolicznościach stanu faktycznego niniejszej sprawy bezprzedmiotowość postępowania wynika z faktu , że roszczenie o wypłatę odszkodowania uległo przedawnieniu i to w stosunku do poprzedników prawnych skarżących, co niestety umknęło uwadze organów I i II instancji. Z niekwestionowanych ustaleń faktycznych wynika bowiem, że orzeczeniem z dnia 24.10.1949 r. nr [...] Urzędu Wojewódzkiego K. wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa – na wniosek Centralnego Zarządu Przemysłu [...] w K. na cele Przedsiębiorstwa Państwowego "[...] w K., z przeznaczeniem na pomieszczenia garaży i magazynów – szereg nieruchomości, w tym parcelę l.kat [...] o pow. 1621 m˛, powstałą z podziału działki l.kat [...] objętej [...], stanowiącą współwłasność m.in. A. B. z d. J. w [...] częściach. Nieruchomość ta została wywłaszczona na podstawie przepisów dekretu z dnia 7.04.1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w czasie wojny 1939-45 (DZ.U. nr 20 poz. 138) Następnie Odwoławcza Komisja Wywłaszczeniowa przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. po rozpoznaniu odwołania m.in.A. B. decyzją z dnia 26.02.1954 r. nr [...] utrzymała w mocy w/w orzeczenie o wywłaszczeniu nieruchomości obj[...]. W decyzji wywłaszczeniowej zostało zawarte postanowienie, że odszkodowanie za wyżej wymienioną nieruchomość zostanie ustalone w myśl przepisów art. 4 pkt 6 dekretu z dnia 7.04.1948 r. Przepis ten stanowił zaś, że odszkodowanie dokonywane jest na wniosek właściciel. Kwerenda akt o sygnaturze orzeczenia o wywłaszczeniu nie doprowadziła do odnalezienia orzeczenia o odszkodowaniu z tytułu wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości i wniosku byłych współwłaścicieli w tym A. B. o ustalenie i wypłatę odszkodowania z tytułu jej wywłaszczenia. W niniejszym postępowaniu spadkobiercy A. B. wnioskiem z dnia 4.04.2019 r. wystąpili o ustalenie przedmiotowego odszkodowania. Na podstawie dołączonych do wniosku skarżących o ustalenie odszkodowania fotokopii dokumentów, Sąd ustalił nadto istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności a to, że w dniu 26 stycznia 1962 r. Przedsiębiorstwo [...] złożyło wniosek o wpis prawa własności w księdze wieczystej na rzecz Skarbu Państwa m.in. l.kat [...] na podstawie prawomocnych orzeczeń o wywłaszczeniu z dnia 24.10.1949 r. (K:21 akt adm.) i wpis taki nastąpił w księdze wieczystej o nr [...] w dniu 21 lutego 1962 r.(K: 19 akt adm.) Okoliczności wyżej wskazane są istotne z uwagi na treść art. 4 pkt 6 dekretu z z dnia 7.04.1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w czasie wojny 1939-45 oraz art. 39 dekretu z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, który stanowi, że roszczenia odszkodowawcze przedawniają się po upływie trzech lat od dnia w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji. Jest to przepis prawa materialnego, który nie może być ani skracany ani przedłużany. Skoro bowiem w dacie złożenia wniosku o wpis w księdze wieczystej tj. 26.01.1962 r. orzeczenie o wywłaszczeniu było prawomocne (a tylko takie mogło stanowić podstawę wpisu w księdze wieczystej), to ta okoliczność czyni w pełni uzasadnionym przyjęcie, że roszczenie o odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość dla A. B. przedawniło się. Powyższa konstatacja sprawia, że skarżący jako spadkobiercy A. B. w sposób trwały utracili możliwość uzyskania odszkodowania, co oznacza bezprzedmiotowość postępowania w sprawie. "Uchybienie terminu prawa materialnego powoduje, że nie istnieje przedmiot postępowania, a w konsekwencji postępowanie nie może być wszczęte, a gdy jednak zostało wszczęte, musi zostać umorzone jako bezprzedmiotowe" (wyrok NSA z dnia 21 września 2007 r., I OSK 602/07, LEX nr 443885). Biorąc powyższe pod rozwagę, uznać należało skargę za nieuzasadnioną, co skutkować musiało jej oddaleniem o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 p.p.s.a.