II SA/Kr 1597/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Tuszyńska po rozpoznaniu w dniu 30 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A.W. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 8 sierpnia 2011 r., Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania postanawia: oddalić wniosek skarżącej A.W. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. II Sa/kr 1597/11 Uzasadnienie W dniu 18 listopada 2011 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek skarżącej A.W. działającej przez pełnomocnika, matkę M.W. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. We wniosku pełnomocnik skarżącej A.W. oświadczył, że wnioskodawczyni prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Posiada działkę rolno- budowlaną w pow. 45 arów na której znajduje się drewniany dom, do kapitalnego remontu. Skarżąca obecnie przebywa w Stanach Zjednoczonych, gdzie nie pracuje, nie posiada żadnych dochodów i kończy szkołę. Pobyt i koszt przelotu sfinansował jej ojciec. Jednocześnie pełnomocnik podała, że skarżąca nie ponosi kosztów utrzymania, gdyż koszty te ponosi strona zapraszająca. Wskazana wyżej nieruchomość nie przynosi dochodu, a koszty związane z jej utrzymaniem ponosi ojciec. Do wniosku została dołączona kserokopia zaświadczenia wystawionego przez [...] z dnia 14 marca 2011 r., z którego wynika, że kurs trwał od stycznia 2010 r. do lipca 2011 r. Postanowieniem z dnia 21 grudnia 2011 r. Referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy. Sprzeciw od ww. postanowienia wniosła A.W. reprezentowana przez M.W. W uzasadnieniu pełnomocnik podniosła, że oddalanie przez sądy wniosków o przyznanie prawa pomocy jest niedopuszczalne i skutkuje przewlekłością postępowania. Odmowa zwolnienia od kosztów sądowych osoby niepracującej powoduje zamknięcie jej dostępu do dochodzenia jej praw naruszonych w związku z samowolą budowlaną na sąsiedniej działce i w ocenie pełnomocnika stanowi "znęcanie się nad ofiarą". Nadto wskazała, że skarżąca nadal przebywa w USA , gdzie pobierała naukę i nie pracowała, planuje powrócić do Polski w lipcu 2012 r. Podkreśliła, że skarżąca nie jest na utrzymaniu ojca, a ojciec nie ma obowiązku łożenia na utrzymanie pełnoletniej córki. Podniosła również, że po raz kolejny sąd błędnie interpretuje fakty i ta błędna interpretacja była już korygowana przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu wydanym w sprawie sygn. akt II SA/Kr 321/10 "na podstawie tych samych danych". Zarządzeniem Sędziego z dnia 7 marca 2012 r. pełnomocnik skarżącej został wezwany do wskazania aktualnej sytuacji materialnej skarżącej w szczególności poprzez podanie, czy A.W. w dalszym ciągu przebywa w Stanach Zjednoczonych, czy podjęła pracę, a jeżeli nie, to z czego się utrzymuje, gdzie i ewentualnie z kim zamieszkuje, czy płaci za mieszkanie oraz o przesłanie wyciągu z konta bankowego z uwzględnieniem dokonywanych operacji za ostatnie trzy miesiące. W odpowiedzi na wezwanie Sądu pełnomocnik skarżącej w piśmie z dnia 11 kwietnia 2012 r. poinformowała, że skarżąca nadal przebywa na terenie USA. Nie podjęła pracy, jest na utrzymaniu osób zapraszających, nie płaci za mieszkanie. Skoro nie pracuje to nie posiada również środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych. Ponownie wskazała, że skarżąca jest dyskryminowana przez sędziów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył co następuje: Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 powoływanej ustawy uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Zwolnienie od kosztów sądowych - co do zasady - powinno dotyczyć osób fizycznych znajdujących się w ubóstwie, które z uwagi na swoją sytuację materialną i życiową nie są w stanie ponieść kosztów sądowych i dlatego postępowanie z ich udziałem winno kredytować państwo. Ubiegający się o taką pomoc powinien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Nadto o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia, ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego, co oznacza, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez wnioskującego dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest on w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania. W świetle powyższych uwag należy stwierdzić, że skarżąca nie wykazała w stopniu wystarczającym, że sytuacja majątkowa w której się znajduje uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym tj., że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Faktem jest, że skarżąca w okresie od stycznia 2010 r. do lipca 2011 r. brała udział w szkoleniu z zakresu księgowości prowadzonym przez [...]. Sąd nie posiada informacji kto sfinansował skarżącej udział w kursie, we wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazano jedynie, że "pobyt w wysokości 5000 zł w tym koszt przelotu" pokrył jej ojciec. Oczywistym jest zatem, że środki w podanej wyżej kwocie nie mogły stanowić również źródła dla opłacenia półtorarocznego kursu. W szczególności nie wiadomo, czy skarżąca opłaciła ww. kurs z własnych oszczędności czy też został on jej opłacony przez osobę trzecią (np. pracodawcę) w celu podniesienia kwalifikacji zawodowych. Nie ulega natomiast wątpliwości, że na udział w półtorarocznym szkoleniu w USA nie może sobie pozwolić osoba znajdująca się w ubóstwie. Sąd nie ma możliwości zweryfikowania informacji, że skarżąca nie pracuje i pozostaje na utrzymaniu bliżej nieokreślonych osób, ale twierdzenia tej treści są niewiarygodne i sprzeczne z doświadczeniem życiowym. Nielogicznym byłoby przyjęcie, że skarżąca ukończyła specjalistyczne szkolenie i nie posiadając oszczędności i majątku (poza wskazaną we wniosku nieruchomością) zdecydowała się na pozostanie za granicą na kolejny rok nie kontynuując nauki i nie podejmując zatrudnienia. Niezależnie od powyższego należy również stwierdzić, że przy ocenie sytuacji materialnej osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy nie można całkowicie pominąć jej możliwości zarobkowych. Gdyby nawet przyjąć, że twierdzenia we wniosku odpowiadają rzeczywistości, to nie można bezrefleksyjnie zakładać, że taki stan rzeczy uzasadnia zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, skoro jak wiadomo z przedłożonych pism skarżąca ukończyła elitarne szkolenie z pewnością zwiększające jej szanse na rynku pracy. W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest także pogląd, że posiadanie przez stronę nieruchomości może przynosić potencjalne pożytki, a także może posłużyć zabezpieczeniu pożyczki czy kredytu, tak więc fakt ten w zasadzie wyklucza przyznanie prawa pomocy, w szczególności gdy nie są one obciążone prawami osób trzecich (por. postanowienie NSA z 21 września 2011 r. sygn. akt II FZ 500/11, postanowienie NSA z dnia 19 października 2010 r., sygn. akt II GZ 294/10). Jakkolwiek sam fakt posiadania nieruchomości nie może, zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, skutkować automatycznym pozbawieniem wnioskodawcy prawa pomocy, to jednak w kontekście braku jakichkolwiek zobowiązań finansowych skarżącej również i ten fakt uzasadnia odmowę zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Odnosząc się do argumentacji pełnomocnika skarżącej odwołującej się do postanowienia z dnia 7 lipca 2011 r., sygn. akt II OZ 562/11 Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wyrażono stanowisko o zasadności zwolnienia A.W. od kosztów sądowych należy stwierdzić, że orzeczenie to zostało wydane w innej sprawie (sygn. akt II SA/Kr 321/10), a zatem w niniejszej sprawie nie ma ono mocy wiążącej. Ponadto stan faktyczny uległ zmianie, albowiem w dacie orzekania przez NSA skarżąca była jeszcze osobą uczącą się. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.