II SA/Kr 1631/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.O. o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie skargi M.O. na postanowienie Wojewody [...] z dnia 20 września 2012 r. Nr: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania p o s t a n a w i a wniosek o przyznanie prawa pomocy oddalić W dniu 18 marca 2013 roku do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek M.O. , reprezentowanej przez córkę M.S. , o przyznanie prawa pomocy obejmującego ustanowienie radcy prawnego lub adwokata z urzędu. Pismem z dnia 19 marca 2013 roku wniosek ten został rozszerzony przez pełnomocnika skarżącej o zwolnienie od opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł za odpis orzeczenia z uzasadnieniem. Z danych zawartych we wniosku wynika, że skarżąca M.O. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem S.O. . Ich miesięczny dochód wynosi 3.771,21 zł i stanowi go emerytura skarżącej w wysokości 2.283,21 zł i emerytura jej męża w wysokości 1.488,00 zł. W skład majątku wnioskodawczyni wchodzi mieszkanie o powierzchni 50 m² oraz nieruchomość rolna wielkości 0,70 ara. Nie posiada ona zasobów pieniężnych, ani przedmiotów wartościowych. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy powołano treść art. 145 § 1 pkt 1 kpa. W związku z tym, że dane zawarte w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie miały cechy "dokładności", o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, pełnomocnik skarżącej został wezwany do ich uzupełnienia poprzez przedłożenie odpowiednich dokumentów na okoliczność wykazania stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych skarżącej M.O., a to: kopii odcinków emerytury pobieranej przez skarżącą oraz jej męża S.O. za miesiąc marzec 2013 roku lub kopii decyzji o przyznaniu bądź waloryzacji tych świadczeń, wykazów wszystkich posiadanych przez skarżącą oraz jej męża rachunków bankowych i wyciągów obrazujących ich historię za okres ostatnich trzech miesięcy, udokumentowanie aktualnymi rachunkami / fakturami za ostatni okres rozliczeniowy wysokości wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem rodziny skarżącej (prąd, gaz, wodę, opał, podatki, ubezpieczenie itp.), a także określenie wysokości wydatków ponoszonych na wyżywienie, ubranie, telefon, ewentualne leczenie, itp. oraz uzasadnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie M.S. oświadczyła, iż nie jest w stanie uzyskać dowodów, o których przedłożenie została wezwana. Matka M.S. jest osobą w podeszłym wieku i dysponuje tylko rozliczeniem rocznym z Urzędu Skarbowego. W ocenie pełnomocnika skarżącej wszelkie ważne informacje zostały już podane we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pełnomocnik skarżącej wyjaśniła także, iż S.O. nie jest współwłaścicielem majątku M.O. , dlatego też wysokość jego emerytury nie jest w tej kwestii istotna, a wręcz zbędna. Podała, iż aktualnych rachunków i faktur za ostatni okres rozliczeniowy dotyczących wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem skarżącej nie posiada. Uzasadnieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy jest fakt niemożności stawienia się bez adwokata lub doradcy prawnego przed WSA w Krakowie i NSA w Warszawie, a na sfinansowanie tejże pomocy we własnym zakresie skarżącej nie stać. Do pisma załączone zostały kopie następujących dokumentów: zeznania o wysokości dochodu osiągniętego w roku 2012 (PIT-36), rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy (PIT-40A), informacji o wysokości dochodów z zagranicy i zapłaconym podatku w roku 2012 (PIT/ZG), informacji o dochodach i pobranych zaliczkach na podatek dochodowy w roku 2012 (PIT-11) dotyczących dochodów M.O. oraz zeznania o wysokości dochodu osiągniętego w roku 2012 (PIT-36), rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy (PIT-40A), informacji o wysokości dochodów z zagranicy i zapłaconym podatku w roku 2012 (PIT/ZG), informacji o dochodach i pobranych zaliczkach na podatek dochodowy w roku 2012 (PIT-11) dotyczących dochodów S.O. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie skarżąca domaga się przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od części kosztów sądowych obejmujących opłatę kancelaryjną za odpis orzeczenia z uzasadnieniem oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Zgodnie z treścią art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zatem to skarżąca ubiegając się o udzielenie jej prawa pomocy w zakresie częściowym winna była przekonać Sąd, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie pełnych kosztów postępowania we własnym zakresie bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym siebie i rodziny. Po przeprowadzeniu analizy przedłożonych przez skarżącą oświadczeń o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz dokumentów źródłowych nie można uznać, aby M.Ol. przekonała orzekającego o niemożliwości uiszczenia przez nią opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem oraz wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru we własnym zakresie. W złożonym formularzu "PPF" wykazano jedynie dochody skarżącej oraz pozostającego wraz z nią we wspólnym gospodarstwie domowym męża. Wysokość tych dochodów z emerytur małżonków O. określono na 3.331,21 zł. Brak było jakichkolwiek danych dotyczących ponoszonych przez skarżącą i jej męża wydatków. Z tego względu konieczne było wezwanie pełnomocnika skarżącej do uzupełnienia danych zawartych w formularzu "PPF". Wezwanie to zostało przez M.S. – córkę skarżącej działającej jako jej pełnomocnik, wykonane jedynie częściowo, bowiem przesłane dokumenty potwierdzają jedynie wysokość dochodów osiągniętych przez skarżącą i jej męża w roku 2012. Brak jest dokumentów potwierdzających aktualną wysokość pobieranych świadczeń (odcinki emerytur lub decyzja o waloryzacji świadczeń), a także jakichkolwiek informacji o skali i wysokości ponoszonych przez małżonków O. wydatków. Wybiórcze wykonanie skierowanego do skarżącej wezwania nie pozwala zatem na wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskodawczyni i tym samym nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Skarżąca nie odniosła się także w żaden sposób do wezwania o przesłanie wykazów wszystkich posiadanych przez siebie i męża rachunków bankowych oraz wyciągów obrazujących ich historię za okres ostatnich trzech miesięcy. Podkreślenia wymaga, że wszystkie dokumenty, których przedłożenia oczekiwał orzekający, miały istotne znaczenie dla oceny przesłanek prawa pomocy. Pozwalałyby one bowiem na zobrazowanie rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącej, a nie sytuacji wykreowanej przez wybiórcze przedstawienie niepełnych danych. Nadesłanie wybiórczych dokumentów spowodowało, że znany jest tylko wycinek informacji, uniemożliwiający ustalenie, czy faktycznie rodzina skarżącej znajduje się w obiektywnie trudnej sytuacji materialnej. Ta zaś bez zestawienia aktualnych dochodów i wydatków gospodarstwa domowego, jest niemożliwa do ustalenia. Na marginesie należy dodać, iż nie ma racji pełnomocnik skarżącej twierdząc, iż wysokość dochodów małżonka skarżącej S.O. nie jest istotna, a wręcz zbędna. Decydując bowiem o przyznaniu prawa pomocy orzekający winien brać pod uwagę nie tylko sytuację majątkową wnioskodawcy, ale również możliwości finansowe członków rodziny pozostających wraz z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 21 października 2010 r. (sygn. akt II FZ 513/10) dla oceny, czy strona jest w stanie ponieść koszty postępowania, istotne znaczenie w toku rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy mają okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej i majątkowej oraz wysokość dochodów strony i jej rodziny. Strona musi wykazać nie tylko swoją sytuację majątkową, ale również sytuację majątkową innych członków rodziny, którzy pozostają z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, bądź są zobowiązani do jej alimentacji (art. 252 p.p.s.a.). Przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (K. r. i o.) regulujące stosunki między małżonkami i między rodzicami i dziećmi nakładają na małżonków, rodziców i dzieci określone obowiązki alimentacyjne (art. 128 K.r.i o.). W orzecznictwie zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych do obowiązków tych zalicza się nie tylko utrzymanie, ale również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji. Z tego względu dla oceny przesłanek prawa pomocy istotne są informacje o sytuacji materialnej zarówno wnioskodawczyni, jak i osób z którymi prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe. Podsumowując należy stwierdzić, iż prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Skoro w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przez skarżącą przesłanki, od których zależy przyznanie prawa pomocy należało orzec jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.