II SA/Kr 1645/17

Kraków, dnia 5 czerwca 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirosław Bator po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu I. B. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 17 kwietnia 2018 r. odmawiającego zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi I. B. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia 28 września 2017 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia grzywny za odmówienie okazania przedmiotu oględzin postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego W dniu 7 lutego 2018 r. skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika w sprawie swej skargi na postanowienie [...]WINB dnia 28 września 2017 r. Skarżąca domagała się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z uwagi na trudną sytuację majątkową. Z oświadczenia skarżącej zawartego w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż prowadzi ona gospodarstwo domowe z matką. Utrzymuje się z emerytury w kwocie 1300 zł. Z oświadczenia skarżącej znajdującego się w formularzu sprawy wynika, iż posiada ona dom o pow. 200 m2 i wartości ok. 150 000 zł oraz nieruchomość rolną o pow. 2,4 ha. Nie wykazuje cennych ruchomości ani oszczędności. Wylicza miesięczne zobowiązania jednakże bez podawania kwot. Skarżąca wezwana została do uzupełnienia braków złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez oświadczenie, jakie dochody, z jakiego tytułu otrzymuje matka skarżącej, wyjaśnienie czy skarżąca osiąga dochód z posiadanego gospodarstwa rolnego wraz z dopłatami z UE i ARiMR, wyjaśnienie czy posiada samochód, określenie miesięcznych wydatków na utrzymanie oraz przedstawienie rachunków bankowych własnych oraz matki. Na wezwanie Sądu do uzupełnienia braków złożonego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca poinformowała, iż jej matka jest osobą pełnoletnią i nie musi się tłumaczyć jakie ma dochody. Sama skarżąca posiada [...] samochody marki [...] oraz ciągnik rolniczy. Dodatkowo oświadcza, iż żadnych rachunków nie zbiera, a "żyć trzeba". Postanowieniem z dnia 17 kwietnia 2018 r. referendarz WSA w Krakowie odmówił zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wskazano, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Po analizie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy uznano, iż skarżąca nie wykazała w sposób niewątpliwy, iż nie jest w stanie uiścić wymaganych na obecnym etapie postępowania sądowego kosztów sądowych (100 zł) oraz kosztów ustanowienia pełnomocnika. Dane zwarte w złożonym przez nią oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie mają cechy dokładności, o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a wezwanie do uzupełnienia danych zostało wykonane przez skarżącą w wybiórczym zakresie. Orzekający nie dysponował danymi dotyczącymi zarówno faktycznej sytuacji bytowej strony, poprzez nieznajomość dochodów i majątku matki skarżącej, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo, nie dysponował wiedzą na temat wysokości ponoszonych kosztów utrzymania, posiadania ew. rachunków bankowych, oszczędności, majątku, dochodów z posiadanego gospodarstwa rolnego. Okoliczności tych skarżąca nie wyjaśniła jednak w sposób precyzyjny i oczywisty. Nieudzielanie przez skarżącą informacji w tym zakresie spowodowało, iż niewyjaśnione zostały podstawowe okoliczności dotyczące jej sytuacji majątkowej, rodzinnej i bytowej. Skarżąca oświadczyła, iż matka nie musi się tłumaczyć ze swych dochodów – nie podała zatem ani źródeł ani wysokości dochodów swej mamy, jej majątku i oszczędności. W świetle powyższego należy stwierdzić, iż skarżąca nie wykazała w sposób nie budzący wątpliwości, że faktycznie znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do skorzystania z prawa pomocy. Od powyższego postanowienia I. B. wniosła sprzeciw podnosząc, że nie zgadza się z rozstrzygnięciem, a pieniądze z UE i ARiMR nie są jej dochodem tylko dopłatami. Ponadto stwierdziła, że nie prowadzi gospodarstwa domowego razem z matką i nie ma obowiązku zbierać rachunków i paragonów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż w pełni należy podzielić rozstrzygnięcie referendarza sądowego i argumenty powołane na jego uzasadnienie. Sprzeciw nie zawiera zarzutów, z których wynikałoby, iż zaskarżone rozstrzygnięcie obarczone jest błędem. Przepis art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2017, poz. 1369 ze zm., dalej P.p.s.a.) stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przepis art. 245 § 2 P.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Należy wskazać, że przyznanie prawa pomocy jest odstępstwem od zasady ponoszenia przez stronę kosztów zainicjowanego postępowania. Prowadzi bowiem do przerzucenia kosztów postępowania na ogół społeczeństwa, w związku z czym może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, tj. gdy strona wykaże w sposób bezsporny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Podstawę orzeczenia o przyznaniu prawa pomocy powinna stanowić ocena rzeczywistych możliwości płatniczych strony, przy czym na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających żądanie. Wbrew zarzutom stawianym przez skarżącą referendarz sądowy prawidłowo ocenił, że to na skarżącej jako stronie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywał ciężar wykazania spełnienia przesłanek z art. 246 § 1 P.p.s.a. Skarżąca będąc prawidłowo wezwana, na podstawie art. 255 P.p.s.a., do przedstawienia dodatkowych informacji oraz przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów nie wykonała tego wezwania w sposób prawidłowy. Jak słusznie zauważył referendarz sądowy skarżąca nie wykazała przekonująco, aby nie było jej stać na ponoszenie kosztów sądowych, co więcej z żadnych dokumentów nie wynika, aby nie prowadziła gospodarstwa domowego wspólnie z matką. Skarżąca pomimo składanych deklaracji w zakresie prowadzenie odrębnego gospodarstwa domowego nie przedłożyła dokumentów źródłowych, które pozwalałyby stwierdzić, że pomimo zamieszkiwania pod wspólnym adresem prowadzą odrębne gospodarstwa domowe. Referendarz sądowy słusznie zaznaczył, że podstawą pozytywnego rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o prawo pomocy może być wyłącznie rzeczywisty stan rodzinny, majątkowy i dochodowy strony ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Konstrukcja art. 255 P.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem w ustalaniu realnych możliwości płatniczych (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2013r. sygn. akt II OZ 794/13). Natomiast samo przekonanie strony o tym, że przysługuje jej prawo pomocy, bez rzetelnego wyjaśnienia stanu faktycznego, i to nawet na wystosowane do niej wezwanie, nie uzasadnienia uwzględniania jej żądania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2010 r. sygn. akt I OZ 115/10). W ocenie Sądu z przedłożonego wniosku i oświadczenia majątkowego nie wynika, aby skarżąca nie była w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Konkludując, zaskarżone orzeczenie odpowiada prawu, a sprzeciw skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 260 § 1 i § 3 P.p.s.a. Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.