II SA/Kr 17/17

Kraków, dnia 2 maja 2017r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w następującym składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Bursa po rozpoznaniu w dniu 2 maja 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. D. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi S. D. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia 26 października 2016 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy uchylenia ostatecznej decyzji umarzającej postępowanie w sprawie przystąpienia do użytkowania budynku utrzymuje w mocy postanowienie referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 29 marca 2017r. o oddaleniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i oddaleniu wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. S. D. we wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika, oświadczyła, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jej miesięczny dochód wynosi z tytułu pobieranego świadczenia rentowego 635 zł. Według oświadczenia w skład majątku skarżącej wchodzi dom o pow. 140 m2. Na uzasadnienie wniosku skarżąca podała, iż z kwoty 635 zł musi utrzymać siebie i dom. W piśmie uzupełniającym z dnia 7 marca 2017 r. skarżąca oświadczyła, iż nie posiada środków na koncie. Przedstawiła zestawienie miesięcznych wydatków i dołączyła kserokopie następujących dokumentów: odcinek opłaty za podatek od nieruchomości rata I – 53 zł, odcinek opłat za energie elektryczną płatny do 7 marca 2017 r. – 254,35 zł i płatny do 18 kwietnia 2017 r. – 57 zł, odcinek pobieranego świadczenia rentowego za lipiec 2016 r. – kwota 720,74 zł - do wypłaty, faktura VAT za dostawę wody z dnia 31 grudnia 2017 r - 58.77 zł, faktura VAT z dnia 13 lutego 2017 r. za wywóz nieczystości płynnych – 211,68 zł (nie został wyszczególniony okres, za który naliczono płatność). Postanowieniem z dnia 29 marca 2017r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. We wniesionym sprzeciwie S. D. wskazała, iż obecnie prowadzi gospodarstwo domowe sama, gdyż syn prowadzi swoje, zwiększyło jej się także uposażenie z tytułu pobieranej renty na kwotę 937 zł. Połowę wydatków na prąd ponosi syn, jak również całe koszty remontu i opału. Sąd zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2012r., poz. 270 – oznaczana dalej jako p.p.s.a.) - od postanowień, wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z brzmienia art. 260 p.p.s.a. wynika natomiast, iż rozpoznając sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W myśl przepisu art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 tego przepisu), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.), zaś częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej może nastąpić: w zakresie całkowitym- gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaskarżone postanowienie wydane przez referendarza sądowego jest prawidłowe. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Z kolei przez uszczerbek dla siebie, bądź rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych ( vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2005 r. sygn. akt FZ 794/04, niepubl.). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (por. post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W ocenie Sądu referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu zasadnie przyjął, iż skarżąca nie wykazała, iż w obecnej sytuacji majątkowej nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w tym kosztów sądowych i pełnomocnika z urzędu. Skarżąca nie wykazała też, że zachodzą szczególne okoliczności, określone w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, nie podała np. wydatków na leki. Istotna była okoliczność, iż skarżąca pobiera stałe uposażenie miesięczne w wysokości 937 zł, zaś podawane wydatki nie przekraczają tej kwoty, nadto posiada dom o powierzchni 140m2, który utrzymuje co do większości wydatków jej syn, finansujący również część jej wydatków na wyżywienie. W powyższej sytuacji nie można uznać, aby skarżąca prowadziła gospodarstwo domowe sama, lecz należy zsumować dochody osób prowadzących gospodarstwo. Istotne z punktu widzenia oceny wniosku jest unikanie przez skarżącą podania dochodów syna z tytułu wynagrodzenia za pracę z którym prowadzi wspólne gospodarstwo. Zasadnie referendarz ocenił więc, iż na okoliczność prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego przemawiają również przedłożone kserokopie dokumentów potwierdzających miesięczne wydatki konieczne. Wynika z nich (zużycie i ich wysokość) jednoznacznie, iż gospodarstwa domowego nie prowadzi sama. To strona ma wskazać taką sytuację materialną, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia wątpliwości, że inicjatywa dowodowa zmierzającą do uprawdopodobnienia, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy ( por. postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23 października 2009 r., sygn.. akt II SA/GL 823/09). Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnień wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przesz niedostarczenie dokumentów, bądź nieskładanie wyczerpujących oświadczeń musi mieć wpływ na dokonywaną przez orzekającego ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy ( por. postanowienie NSA z dnia 4 kwietnia 2011 r., sygn.. akt II FZ 103/11, postanowienie NSA z dnia 19 października 2010 r., sygn.. akt II GZ 296/10). Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji postanowienia.