II SA/Kr 1727/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. G. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 19 września 2011 r. Nr: [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu w wysokości 100 zł od skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 19 września 2011 roku w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu skarżący J. G. złożył wniosek, na urzędowym formularzu "PPF" o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z danych zawartych we wniosku wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną S. G. oraz 4...-letnią córką D. G.. Ich miesięczny dochód wynosi 3.694 zł i stanowi go emerytura skarżącego w wysokości 1.294 zł, emerytura jego żony w wysokości 1.300 zł oraz wynagrodzenie za pracę córki w wysokości 1.100 zł. W skład majątku skarżącego wchodzi mieszkanie o powierzchni 72 m² oraz działka wielkości 13 arów we współwłasności z siostrą W. M.. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, iż pobiera małą emeryturę, a leczy się na cukrzycę, prostatę, nadciśnienie i inne choroby wieku starczego. O konieczności wpłaty wpisowego nikt go nigdy nie informował. Oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, dlatego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, został on wezwany do uzupełnienia wniosku poprzez: udokumentowanie wysokości emerytury pobieranej przez skarżącego oraz jego żonę S. G. (kopie decyzji o przyznaniu świadczenia, bądź ostatnie odcinki emerytur), udokumentowanie wysokości wynagrodzenia pobieranego przez córkę wnioskodawcy D. G. (zaświadczenie z zakładu pracy, bądź wyciąg z rachunku bankowego), oświadczenie z jakich środków skarżący zamierza prowadzić inwestycję budowy dwóch budynków mieszkalnych przy ul. [...] w K., oświadczenie, czy skarżący dysponuje oszczędnościami (jeśli tak – w jakiej wysokości) i przedmiotami wartościowymi o wartości powyżej 3.000 euro, udokumentowanie aktualnymi rachunkami / fakturami wysokości wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem rodziny (m.in. opłaty za prąd, gaz, wodę, opał, itp.), a także określenie wysokości wydatków ponoszonych na wyżywienie, ubranie, telefon, itp., udokumentowanie wydatków ponoszonych na leczenie oraz przedłożenie wykazów wszystkich posiadanych przez skarżącego, jego małżonkę oraz córkę rachunków bankowych i wyciągów obrazujących historie tych rachunków z okresu ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi na wezwanie skarżący w piśmie z dnia 1 stycznia 2012 roku zwrócił się po raz kolejny o anulowanie opłaty w wysokości 100 zł tytułem wpisu sądowego. Podniósł, iż po pierwsze o konieczności uiszczenia kosztów nikt go nigdy nie informował, a po drugie w jego sprawie nie zostało nic załatwione. Skarżący zaakcentował, iż jest uczciwym obywatelem polskim i w swoim życiu przepracował prawie 5... lat. Nie rozumie dlaczego do sporawy "są wciągane" jego żona i córka. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, którego domaga się skarżący, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zatem to skarżący ubiegając się o udzielenie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od konieczności uiszczania kosztów sądowych, winien był przekonać sąd, że jego sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie tych kosztów we własnym zakresie bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Zdaniem orzekającego skarżący nie wykazał, iż w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki, od których zależy przyznanie prawa pomocy. Dane zawarte w złożonym przez niego oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie mają cechy "dokładności", o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a wezwanie do uzupełnienia danych nie zostało przez skarżącego wykonane. Stosownie do treści art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi strona obowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości. Wezwanie skierowane do skarżącego o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń oraz nadesłanie dokumentów źródłowych oznaczało, że dane, którymi dysponował orzekający nie wystarczyły do wolnej od wątpliwości oceny jego sytuacji majątkowej, a tym samym nie umożliwiły uwzględnienia wniosku. Tymczasem skarżący, mimo wyraźnego wezwania, nie podjął się wykazania jaka jest jego aktualna sytuacja materialna. Wnioskodawca nie udokumentował wysokości pobieranego świadczenia swojego, ani dochodów małżonki i córki. Z treści pisma skarżącego z dnia 1 stycznia 2012 roku wynika, że nie znajduje on uzasadnienia dla badania sytuacji materialnej członków rodziny. Odnosząc się do tych wątpliwości skarżącego orzekający pragnie zaakcentować, że dla oceny, czy strona jest w stanie ponieść koszty postępowania (koszty sądowe i inne wydatki) istotne znaczenie ma jej stan majątkowy i dochody oraz sytuacja rodzinna. Oznacza to, że w przypadku, gdy skarżący wraz z rodziną prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, nie można ograniczać się jedynie do sytuacji majątkowej i dochodów skarżącego, ale należy uwzględnić również sytuację majątkową i dochody wszystkich członków rodziny prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, ponieważ zwolnienie od kosztów postępowania jest uzasadnione wówczas, gdy ich poniesienie powoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny (por. postanowienie NSA z dnia 25 kwietnia 2008 roku, sygn. akt II OZ 322/08). Ponadto ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z dnia 5 marca 1964 r. Nr 649, poz. 59 ze zm.) ustanawia generalne zasady wspierania się przez członków rodzin, w tym rodziców i dzieci (art. 87 tej ustawy). Należy zatem oczekiwać, iż w sytuacji braku możliwości wygospodarowania środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego przez skarżącego w pierwszej kolejności winien on poszukiwać wsparcia u członków swojej najbliższej rodziny, a dopiero później, gdyby pomoc ta okazała się niewystarczająca – zwrócić się o zwolnienie go z kosztów sądowych. Ich możliwości finansowe stanowią bowiem istotny czynnik kształtujący sytuację majątkową strony, który musi być uwzględniony przy ocenie przesłanek prawa pomocy. Z tego właśnie powodu skarżący został wezwany do udokumentowania dochodów żony i córki, któremu jednak nie zadośćuczynił. J. G. pominął milczeniem kwestie wysokości ponoszonych wydatków, pomimo wezwania o ich udokumentowanie. Nie odpowiedział także czy dysponuje oszczędnościami i przedmiotami wartościowymi oraz z jakich środków zamierza prowadzić inwestycję budowy dwóch budynków mieszkalnych przy ul. [...] w K.. Inwestycja tego rodzaju zawsze wiąże się z dużym nakładem finansowym, zatem skarżący musi dysponować odpowiednimi środkami majątkowymi, których nie ujawnia. Nieudzielanie przez skarżącego informacji w kwestiach wysokości uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków spowodowało, iż niewyjaśnione pozostały podstawowe okoliczności dotyczące możliwości płatniczych J. G.. Mając na uwadze treść wyjaśnień skarżącego należy stwierdzić, że nie tylko nie usunęły one wątpliwości dotyczących jego sytuacji majątkowej, ale wręcz spotęgowały przypuszczenia, że strona uchyla się od ujawnienia uzyskiwanych dochodów i wydatków celem zwiększenia szans na przyznanie prawa pomocy. Informacje, do których udzielenia zobowiązano skarżącego, a które pozostały niewyjaśnione, miały istotny wpływ na merytoryczne rozpoznanie złożonego przez niego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W świetle powyższego należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazał, że faktycznie znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na marginesie należy wyjaśnić, że Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów i oświadczeń w tym przedmiocie. Jak już bowiem wyjaśniono to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).