II SA/Kr 205/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Okręgu [...] w K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Okręgu [...] w K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 5 sierpnia 2013 r. Nr: [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy we wznowionym postępowaniu p o s t a n a w i a wniosek oddalić Wraz ze skargą na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 5 sierpnia 2013 roku w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy strona skarżąca Okręg [...] w K. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Strona podniosła, iż jest dobrowolną organizacją społeczną prowadzącą działalność na rzecz wszechstronnej ochrony wartości przyrodniczych, krajobrazowych i kulturowych. Nie posiada żadnego majątku, ani nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej. Jest organizacją pożytku publicznego zwolnioną od opłat publiczno-prawnych. Działalność [...] jest działalnością społeczną. W związku z tym, że wniosek o przyznanie prawa pomocy został złożony bez zachowania przewidzianej prawem formy, stronie został przesłany urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy "PPPr" celem jego wypełnienia w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia, pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. W wyznaczonym terminie brak został uzupełniony. Z danych zawartych w urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że Okręg [...] w K. prowadzi społeczną działalność na rzecz środowiska przyrodniczego i jego ochrony mi in. podejmując działania zmierzające do ograniczenia ujemnych skutków naruszania środowiska przyrodniczego oraz działania o charakterze interwencyjnym. We wniosku wskazano, iż wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych strony wynosi 36.548,17 zł, wartość środków trwałych wnioskodawcy według bilansu za ostatni rok wyniosła 16.100 zł, a ostatni rok obrotowy został zamknięty zyskiem w wysokości 4.277 zł. Strona skarżąca dysponuje rachunkiem bankowym w Banku [...] Oddział Wojewódzki w K., którego stan na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy wynosił 19.242,44 zł. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, iż Okręg [...] w K. jest dobrowolną organizacją społeczną prowadząca działalność na rzecz wszechstronnej ochrony wartości przyrodniczych, krajobrazowych i kulturowych. Strona nie prowadzi działalności gospodarczej, jej działalność jest społeczna. Środki finansowe pozyskiwane są z dotacji jako organizacja pożytku publicznego korzysta ze zwolnienia z opłat publiczno-prawnych. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Na wstępie, odnosząc się do posiadanego przez stronę skarżącą statusu organizacji pożytku publicznego, wyjaśnić należy, co następuje. Przepis art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. z 2010 r. Nr 234, poz. 1536 ze zm.) stanowi, że organizacji pożytku publicznego, w odniesieniu do prowadzonej przez nią działalności pożytku publicznego, przysługuje zwolnienie od opłat sądowych - na zasadach określonych w przepisach odrębnych. Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., w art. 239 wśród podmiotów, które są zwolnione z mocy ustawy od ponoszenia kosztów sądowych, nie wymienia organizacji pożytku publicznego. Wprawdzie w art. 240 p.p.s.a. znajduje się delegacja, upoważniająca Radę Ministrów do udzielenia organizacjom społecznym zwolnienia od wpisu, jednakże do tej pory nie zostało wydane przedmiotowe rozporządzenie. Nie ma zatem przepisów odrębnych, które regulowałyby zasady zwalniania organizacji pożytku publicznego od opłat sądowych w sprawach sądowoadministracyjnych. W tej sytuacji zwolnienie strony skarżącej od kosztów sądowych może nastąpić wyłącznie na zasadach ogólnych, tj. po spełnieniu warunków określonych w art. 246 § 2 p.p.s.a. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 P.p.s.a. zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Zwolnienie z tego obowiązku może nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych, kiedy strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów. Zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. osobie prawnej a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Zaś w zakresie częściowym, gdy podmiot ten wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.). W przedmiotowej sprawie podmiot skarżący domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie w całości od kosztów sądowych. Sformułowanie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Osoba prawna oraz inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J.P. Tarno, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" Warszawa 2008 r., str. 587). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W ocenie orzekającego Okręg [...] w K. nie wykazał, że spełnia przesłanki o których mowa w art. 246 § 2 p.p.s.a., od których zaistnienia zależy przyznanie podmiotowi prawa pomocy. Jak wynika z zalegającego w aktach sprawy Statutu uchwalonego w dniu 6 października 2012 roku Liga [...] jest stowarzyszeniem, podlega rejestracji i ma osobowość prawną (§ 2 pkt 2 Statutu). Przepis art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.), przewiduje możliwość uzyskiwania przez stowarzyszenie środków finansowych na swoją działalność ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz ofiarności publicznej. Stowarzyszenie, z zachowaniem obowiązujących przepisów, może zatem przyjmować darowizny, spadki, zapisy oraz korzystać z ofiarności publicznej. Jak wynika z § 49 pkt 3 Statutu majątek [...] powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dotacji, subwencji, sponsoringu, dochodów z majątku [...] oraz ofiarności publicznej, dochodów z rzeczowego majątku trwałego, dochodów z obligacji, akcji i innych papierów wartościowych, dochodów z kapitału ulokowanego w banku, dochodów z imprez i zbiórek, dochodów z działalności gospodarczej. [...] może otrzymywać dotacje według zasad określonych w odrębnych przepisach, a okręgi [...] posiadające osobowość prawną mogą prowadzić działalność gospodarczą celem uzyskania środków do realizacji zadań statutowych zgodnie z decyzją Prezydium Zarządu Głównego (§ 49 pkt 4 i 6 Statutu). Wnioskodawca posiada zatem możliwości zgromadzenia środków finansowych na prowadzenie statutowej działalności z wielu źródeł. Niewykorzystanie przewidzianych prawem możliwości (m. in. w postaci składek członkowskich) pozwalających na zgromadzenie środków finansowych niezbędnych do prowadzenia działalności statutowej, jest przesłanką odmowy przyznania prawa pomocy. Taki pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie o sygn. II OZ 1361/05 z dnia 6 stycznia 2006 roku i jest on aprobowany przez orzekającego w niniejszej sprawie. Należy zauważyć, że na obecnym etapie postępowania jedynym składnikiem kosztów sądowych, które ma ponieść strona skarżąca jest wpis od skargi w wysokości 500 zł. Jak wynika natomiast z oświadczenia złożonego w formularzu "PPPr" Okręg [...] w K. dysponuje środkami na rachunku bankowym w wysokości 19.242,44 zł, które może przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Skoro przesłanką przyznania prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym jest wykazanie, że podmiot ten nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, stwierdzić należy, że Okręg [...] w K. posiada przewidziane ustawą możliwości pozyskiwania środków na działalność statutową, a także posiada środki na rachunku bankowym pozwalające na poniesienie kosztów sądowych w całości. Na marginesie należy zaakcentować, że stowarzyszenie nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć wszystkie odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, np. poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych, rodzi bowiem ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06 niepubl.). Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.