II SA/Kr 231/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Towarzystwa [...] w K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 22 listopada 2010 roku Nr: [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych W odpowiedzi na wezwanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 500 zł od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] listopada 2010 roku Nr: [...] w przedmiocie warunków zabudowy i zagospodarowania terenu skarżące Towarzystwo [...] w K. złożyło wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Z danych zawartych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że Towarzystwo [...] prowadzi działalność w zakresie ochrony przyrody, ochrony środowiska, ochrony zwierząt, ochrony wartości kulturowych, pobudzania aktywności lokalnej oraz zwiększania społecznego udziału w podejmowaniu decyzji. Wnioskodawca nie prowadzi działalności gospodarczej i nie posiada majątku trwałego. Przychody stowarzyszenia stanowią dotacje, darowizny i nawiązki sądowe. Dotacje te są w całości przeznaczone na realizację projektów i zadań bezpośrednio związanych z ochroną środowiska. Według oświadczenia o majątku i dochodach rok 2009 Towarzystwo zamknęło stratą w wysokości [...] zł. Wnioskodawca dysponuje rachunkiem bankowym w Banku [...] S.A., na którym na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy zgromadzone były środki w wysokości 77,82 zł. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy strona podniosła, że nie posiada środków finansowych umożliwiających uiszczenie opłaty sądowej. Stowarzyszenie nie jest organizacją nastawioną na zysk. Wszelkie środki finansowe, które znajdują się w dyspozycji stowarzyszenia są na bieżąco przeznaczane na realizację celów statutowych. Ponadto Towarzystwo [...] jest zainteresowane rozstrzygnięciem sprawy lokalizacji inwestycji będącej przedmiotem niniejszego postępowania sądowego ze względu na jej usytuowanie na terenach cennych przyrodniczo. Rozstrzygnięcie sprawy nie wpłynie jednak z żaden sposób na stan majątkowy wnioskującego stowarzyszenia. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Przyznanie osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30.8.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy podmiot ten wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W niniejszej sprawie wnioskodawca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W ocenie orzekającego Towarzystwo [...] w K. nie wykazało, że spełnia przesłanki o których mowa w art. 246 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, od których zaistnienia zależy przyznanie podmiotowi prawa pomocy. Na wstępie należy zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Stowarzyszenie w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, winno uwzględnić również ewentualność uczestnictwa w procesach sądowych związanych ze statutową działalnością i poczynić konieczne na ten cel oszczędności. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania osoba prawna (inna jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej), obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" Warszawa 2008 r., str. 587). Zgodnie z art. 33 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 z późn. zm.) majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Stowarzyszenie, z zachowaniem obowiązujących przepisów, może przyjmować darowizny, spadki, zapisy oraz korzystać z ofiarności publicznej. Niewykorzystanie przewidzianych prawem możliwości pozwalających na zgromadzenie środków finansowych niezbędnych do prowadzenia działalności statutowej, jest przesłanką odmowy przyznania prawa pomocy. Taki pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie o sygn. II OZ 1361/05 i jest on aprobowany przez orzekającego w niniejszej sprawie. Jak wynika z § 28 Statutu Towarzystwa [...] na fundusze Towarzystwa składają się: dotacje, darowizny, zapisy i spadki, wpływy z działalności statutowej, dochody z nieruchomości i ruchomości stanowiących własność lub będących w użytkowaniu Towarzystwa oraz nawiązki orzekane przez sądy. Wnioskodawca posiada zatem możliwości zgromadzenia środków finansowych na prowadzenie statutowej działalności z wielu źródeł. Jak wynika powszechnie dostępnych źródeł informacji (internet: http://tnrop.most.org.pl/) wnioskodawca w dniu 10 marca 2009 roku uzyskał status organizacji pożytku publicznego, w związku z tym może uzyskiwać dochody z tytułu 1% podatku dochodowego. Argument strony, że wszelkie środki finansowe, które znajdują się w dyspozycji stowarzyszenia są na bieżąco przeznaczane na realizację celów statutowych i aktualnie Towarzystwo nie posiada środków umożliwiających uiszczenie opłaty sądowej nie mógł wpłynąć na odmienną ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Przerzucanie bowiem ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, np. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06 niepubl.). Podsumowując, skarżące Towarzystwo realizując swoje cele statutowe winno liczyć się ze związaną z tym koniecznością ponoszenia kosztów, w tym także kosztów sądowych. W tym celu winno korzystać z przewidzianych w statucie możliwości gromadzenia środków finansowych m. in. ze składek członkowskich, czy dochodów z własnej działalności statutowej. Niewykorzystanie przewidzianych w statucie stowarzyszenia możliwości (składki członkowskie, dobrowolne datki, działalność gospodarcza, darowizny, dotacje, zapisy) pozwalających na zgromadzenie środków finansowych niezbędnych do prowadzenia działalności statutowej, jest przesłanką odmowy przyznania prawa pomocy. Taki pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie o sygn. II OZ 1361/05 i podziela go orzekający w niniejszej sprawie. Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).