II SA/Kr 238/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Kazimierz Bandarzewski (spr.) Sędziowie : WSA Paweł Dąbek WSA Krystyna Daniel Protokolant : Małgorzata Piwowar po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi M.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 8 grudnia 2009 r. nr [....] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za zniszczenie drzewa I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonywana. W dniu [....] kwietnia 2009 r. przeprowadzono, z udziałem M.D. , oględziny terenu przy ul. [....] w K. , w trakcie których stwierdzono, że na działce nr [....] zostały przycięte dwie brzozy o obwodach pni na wysokości 1,3 metra o wymiarach 50 i 53 centymetrów. Jedna brzoza w wyniku przycięcia stała się martwa, a druga mimo przycięcia i obcięcia gałęzi była żywa. Z treści tego protokołu wynika, że M.D. sam przyciął oba drzewa dodając, ze przycinał sam wierzchołek, a drzewa te przeszkadzały mu w odbiorze telewizji satelitarnej (akta administracyjne sprawy, karta nr 13). Organ I instancji prowadząc dodatkowe postępowanie dowodowe przesłuchał świadków, których zeznania potwierdzały udział M.D. w obcinaniu gałęzi ww. drzew. Dodatkowo organ I instancji zlecił sporządzenie ekspertyzy dendrologicznej, z treści której wynika wiek uszkodzonych drzew oraz średnica pni na wysokości 1,3 metra. Średnica ta (nazwana pierśnicą) wynosi wobec drzewa obumarłego 49 centymetrów, a wobec drugiego drzewa – 54 centymetry (akta administracyjne sprawy, karta nr 55). Na tej podstawie Prezydent Miasta K. decyzją z dnia 24 czerwca 2009 r. wymierzył skarżącemu administracyjną karę pieniężną w wysokości [....] zł za zniszczenie brzozy brodawkowatej o obwodzie pnia wynoszącym 50 centymetrów na wysokości 1,3 metra W uzasadnieniu organ przedstawił przebieg postępowania dowodowego. Wskazał, że przycięcie ww. drzewa dokonał M.D. osobiście lub na jego zlecenie tego przycięcia dokonali bracia S. Wskazano na zeznania świadków, które potwierdzają udział skarżącego w obcinaniu fragmentów tego drzewa i tylko ci świadkowie, których wskazał sam skarżący ograniczają udział M.D. tylko do obcinania gałęzi. Wskazano na wyrok Sądu Grodzkiego mocą którego skarżący został skazany za wykroczenie polegające na uszkodzeniu drzewa. Prezydent Miasta K. przytoczył treść art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody i wskazał, że w tej sprawie doszło do ogławiania drzewa (pozbawienia części wierzchołkowej drzewa) i co na skutek niewłaściwie przeprowadzonego zabiegu doprowadziło do zniszczenia samego drzewa. Gdyby drzewo to zostało tylko uszkodzone, wówczas nie byłoby podstaw do nakładania administracyjnej kary pieniężnej. Wskazano że bezspornym jest okoliczność ścięcia wierzchołka tego drzewa przez skarżącego, a podnoszone przez samego skarżącego okoliczności wskazujące jedynie na usuwanie gałęzi z dolnych partii tego drzewa świadczą tylko o chęci uniknięcia odpowiedzialności. Prezydent Miasta K. wyjaśnił również, że inne stawki opłat za usunięcie drzew obowiązywały w dacie zniszczenia drzewa, a inne (wyższe) w dacie wydawania decyzji. Przyjęto jednak stawkę obowiązująca w dacie dokonania tego czynu (styczeń 2007 r.), ponieważ jest ona korzystniejsza dla sprawcy. Przedstawiono algorytm obliczenia wysokości administracyjnej kary pieniężnej jako iloczyn: obwodu pnia drzewa gatunku brzoza brodawkowata na wysokości 1,3 metra (50 centymetrów), stawki 1 centymetra obwodu (31,37 zł), współczynnika różnicującego stawkę od obwodu pnia (1,51, opłaty (2368,4 zł) oraz współczynnika wzrostu karty (1). Od tej decyzji odwołanie wniósł M.D. domagając się jej uchylenia i umorzenia postępowania negując prawidłowość ustalenia, że to on ponosi wyłączna odpowiedzialność za zniszczenie drzewa. Zarzucił, że organ I instancji nie wyjaśnił należycie sprawy, nie ustalił sprawcy zniszczenia drzewa, a zeznania panów S. i innych świadków wskazują tylko na obcinanie gałęzi, a nie wierzchołka. Podniesiono zarzut naruszenia prawa do czynnego udziału w toku postępowania, a ponadto, że karę naliczono za obwód pnia wynoszący 50 centymetrów, a biegły ustalił ten obwód na 49 centymetrów. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z 8 grudnia 2009 r. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu tejże decyzji potwierdzono prawidłowość dokonanych przez organ I-instancji ustaleń stanu faktycznego i wyjaśniono, że zgodnie z art. 88 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody za uszkodzenie bez zezwolenia drzewa naliczana jest kara pieniężna. Organ wskazał, że fakt uszkodzenia drzewa jest bezsporny i przyznał to sam odwołujący. Odwołujący się był prawidłowo informowany o dowodach, które miały być przeprowadzane, informowany o materiale dowodowym zebranym w toku postępowania. Sam odwołujący otrzymał kopię części akt sprawy i na jego wniosek zostali przesłuchani niektórzy świadkowie. Okoliczność, ze jedna z rozpraw nie została odroczona na wniosek odwołującego się nie stanowi istotnego naruszenia procedury administracyjnej. Podniesiono, że Sąd Grodzki nie oceniał, czy drzewo zostało zniszczone czy uszkodzone, ponieważ przepis Kodeksu wykroczeń penalizuje tak samo uszkodzenie jak i zniszczenie drzewa. Fakt zniszczenia drzewa wynika zaś z opinii biegłego sporządzonej na potrzeby tej sprawy. Wskazano, że organ I instancji prawidłowo zebrał materiał dowodowy, zaskarżona decyzja wyczerpująco wyjaśnia wszystkie okoliczności sprawy, a sam odwołujący jest odpowiedzialny za zniszczenie drzewa. Ustosunkowując się do zarzutu co do różnicy w obwodzie pnia wskazano, że pomiary dokonane w kwietniu 2007 r. wskazały na obwód o wielkości 50 centymetrów, a opinia biegłego pochodzi z 2009 r. a wtedy drzewo to obumarło. Stąd na skutek obumarcia zmniejszył się także obwód pnia w związku z nasileniem procesów zgnilizny i rozkładu drzewa. Na tą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniósł skarżący M.D. , domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że organy administracji naruszyły art. 7, art. 8, art. 9, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. poprzez nie dochowanie podstawowych zasad postępowania administracyjnego i nie ustalenie rzeczywistego stanu sprawy. Naruszono również art. 89 ust. 1 w związku z art. 85 ust. 1, 2 i 4 ustawy o ochronie przyrody. Skarżący wyjaśnił, że na podstawie tak zgromadzonych akt sprawy nie można z całą stanowczością ustalić, że to właśnie skarżący dokonał ścięcia wierzchołka drzewa. Przyciął on jedynie gałęzie tego drzewa i za to został ukarany wyrokiem Sądu Grodzkiego. Organy nie uznały za wiarygodne zeznania świadków wskazanych przez skarżącego, którzy zeznali, ze skarżący jedynie obcinał gałęzie drzewa. Wskazano również na niewyjaśnioną okoliczność przyjęcia obwodu pnia drzewa, która miała bezpośredni wpływ na wysokość kary, a nie została dostatecznie wyjaśniona w zaskarżonej decyzji. Konkludując skarżący wniósł o umorzenie postępowania, ponieważ nie można już wyjaśnić tak istotnych wątpliwości w tej sprawie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Właściwym rzeczowo do rozpoznania niniejszej skargi jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, który w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I-instancji nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 P.p.s.a.). Sąd stwierdza, że zasady ustalania wysokości administracyjnej kary pieniężnej z tytułu zniszczenia drzewa bez zezwolenia określają art. 88-89 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. z 2004 r. Nr 92, poz. 880 z późn. zm.). Stosownie do art. 88 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody o treści obowiązującej w dacie wydania zaskarżonej decyzji, była nakładana za: 1) zniszczenie terenów zieleni albo drzew lub krzewów spowodowane niewłaściwym wykonywaniem robót ziemnych lub wykorzystaniem sprzętu mechanicznego albo urządzeń technicznych oraz zastosowaniem środków chemicznych w sposób szkodliwy dla roślinności; lub 2) usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia; lub 3) zniszczenie spowodowane niewłaściwą pielęgnacją terenów zieleni, zadrzewień, drzew lub krzewów. Organy obu instancji słusznie uznały za zasadnym zastosowanie trybu wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej, nie ustrzeżono się jednak przed naruszeniem przepisów procedury administracyjnej, które uzasadniają uchylenie zaskarżonej decyzji. Przede wszystkim słuszne są te zarzuty skarżącego, które dotyczą przyjętego obwodu pnia zniszczonego drzewa na wysokości 1,3 metra. Z oględzin dokonanych w marcu 2007 r. bez udziału skarżącego przyjęto, że obwód ten ma objętość 50 centymetrów. Taki sam obwód został ustalony w dacie oględzin z [....] kwietnia 2007 r. Natomiast w ekspertyzie sporządzonej w 2009 r. (prawdopodobnie w lipcu 2009 r.) przyjęto obwód tego drzewa na 49 centymetrów. Sam biegły nie wyjaśnił przy tym, czy na wielkość tego obwodu miały wpływ jakieś okoliczności, np. obumarcie drzewa lub jego kory bądź też wytworzenie się miazgi, rozkładu tkanki drzewa, itp. To Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w wyjaśnieniach w swojej decyzji podnosi, że fakt obumarcia drzewa miał wpływ na wielkość jego obwodu, ale również ta argumentacja nie została poparta żadnymi informacjami wymagającymi niewątpliwie wiedzy specjalistycznej. Sąd nie neguje, że istotnie takie zjawisko mogłoby wystąpić. Ustalenie tej okoliczności a tym samym jej udowodnienie (zmniejszenia obwodu pnia z 50 centymetrów na 49 centymetrów) wymaga jednak pozyskania wiedzy specjalistycznej, której organ odwoławczy nie zasięgał w tej sprawie. Takie postępowanie stanowiło naruszenie art. 84 § 1 K.p.a. nakazującego rozważenie zwrócenia się do biegłego, jeżeli w sprawie wymagane są wiadomości specjalne. Brak ustalenia tej okoliczności stanowi również naruszenie art. 77 § 1 K.p.a. poprzez brak wyczerpującego zebrania materiału dowodowego, jak również art. 75 § 1 K.p.a. poprzez brak dopuszczenia dowodu z opinii dendrologicznej co do zmiany obwodu drzewa, który to dowód mógł przyczynić się do wyjaśnienia sprawy. Nie ma przy tym znaczenia, że kwota kar za zniszczenie drzew o obwodzie pni wynoszących 49 i 50 centymetrów nie jest istotna. Nawet niewielka różnica, jeżeli tylko może spowodować zmniejszenie obowiązku nałożonego na stronę stanowi podstawę do uchylenia zaskarżonego aktu Co do pozostałych zarzutów skarżącego to należy wskazać, iż są one niezasadne. W znajdującym się w aktach sprawy protokole z oględzin miejsca zniszczenia drzewa (akta administracyjne, karty nr 12-13) istnieje wyraźny wpis wskazujący, że to skarżący M.D. usunął wierzchołek drzewa z powodu przeszkadzania w odbiorze telewizji. Okoliczność, że przesłuchiwani przez organ I instancji świadkowie wskazani przez skarżącego mówią co najwyższej na np. o usunięciu gałęzi, pielęgnacji drzewa nie oznacza, że tylko zeznania świadków należało przyjąć za wiarygodne. Należy wskazać, że z treści tych zeznanie nie wynika, aby świadkowie negowali usunięcie wierzchołka drzewa. Zeznania te wskazują, że świadkowie ci widzieli przycinanie drzew, ale nie mieli wiedzy co do innych czynności podejmowanych przez skarżącego. Z tego zaś, ze świadkowie czegoś nie widzieli nie można uzasadniać tezy o braku zaistnienia badanego zjawiska (ogławiania drzewa). Przykładowo świadek P.S. zeznał w dniu [....] .2008 r., że jedynie pomagał przy przenoszeniu gałęzi do śmietnika, ale dla tego świadka nie robiło różnicy, czy te gałęzie pochodziły z obcięcia wierzchołka drzewa, czy też tylko samych gałęzi (akta administracyjne sprawy, karta nr 22). Potwierdził to świadek P.S. (akta administracyjne sprawy, karta nr 22). Świadek M.K. zeznała, że widziała, jak skarżący obcinał dolne gałęzie drzew, po czym zeszła z balkonu i nie widziała, żeby skarżący obcinał wierzchołki drzew (akta administracyjne sprawy, karta nr 65). Również świadek R.W. zeznał, że stojąc o zmroku w styczniu 2007 r. na balkonie i paląc papierosa widział, jak skarżący podcina gałęzie drzew, ale nie widział cięcia drugiej brzozy bo skończył palenie (akta administracyjne sprawy, karta nr 65). WW. zeznania trafnie oceniły oba organy administracji jako nie dowodzące braku przycięcia wierzchołków drzew przez skarżącego. Zeznania te, złożone przez osoby wskazane jako świadków przez skarżącego, wyjaśniają tylko tyle, że żaden ze świadków nie może zaprzeczyć ścinaniu wierzchołków drzew przez skarżącego, ponieważ nie był obecny i nie widział całego procesu ingerowania przez skarżącego w substancję drzew. Tym samym świadkowie nie wiedzieli, czy skarżący obcinał wierzchołki drzew. Przeciwko stanowisko skarżącego przemawia treść protokołu oględzin, w trakcie których skarżący wyraźnie oświadczył, że przyciął wierzchołek drzewa. Wyjaśniając podstawy nałożenia administracyjnej kary pieniężnej należy wskazać, że stosownie do powoływanego art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody, wójt, burmistrz albo prezydent miasta wymierza administracyjną karę pieniężną za usuwanie drzew bez wymaganego zezwolenia. Art. 83 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody stanowi zaś, że usunięcie drzew (również zniszczenie drzew) z terenu nieruchomości może nastąpić, z zastrzeżeniem terenu nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków, po uzyskaniu zezwolenia wydanego przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta na wniosek posiadacza nieruchomości. Tego obowiązku (uzyskania zezwolenia) nie stosuje się do drzew: 1) w lasach; 2) owocowych, z wyłączeniem rosnących na terenie nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków oraz w granicach parku narodowego lub rezerwatu przyrody - na obszarach nieobjętych ochroną krajobrazową; 3) na plantacjach drzew i krzewów; 4) których wiek nie przekracza 5 lat; 5) usuwanych w związku z funkcjonowaniem ogrodów botanicznych lub zoologicznych; 6) usuwanych na podstawie decyzji właściwego organu z obszarów położonych między linią brzegu a wałem przeciwpowodziowym lub naturalnym wysokim brzegiem, w który wbudowano trasę wału przeciwpowodziowego, z wałów przeciwpowodziowych i terenów w odległości mniejszej niż 3 m od stopy wału; 7) które utrudniają widoczność sygnalizatorów i pociągów, a także utrudniają eksploatację urządzeń kolejowych albo powodują tworzenie na torowiskach zasp śnieżnych, usuwanych na podstawie decyzji właściwego organu; 8) stanowiących przeszkody lotnicze, usuwanych na podstawie decyzji właściwego organu. W stosunku do zniszczonego w tej sprawie drzewa nie znajduje zastosowania żadna z przesłanek wyłączających uprzednie uzyskanie zezwolenia. Zniszczenie drzewa bez zezwolenia w sytuacji, w której to zezwolenie było wymagane, stanowi jedyną przesłankę uzasadniającą nałożenie administracyjnej kary pieniężnej. Nie stanowi również przesłanki uzasadniającej odstąpienie od wymierzenia kary stan skazania za popełnienie wykroczenia przez Sąd Grodzki. Tym samym należy jeszcze raz podkreślić, że sama procedura została trafnie przez organy administracji zastosowana. Zawiadomiono stronę o wszczętym postępowaniu, oględziny przeprowadzono z udziałem strony. Odebrano zeznania od świadków w tej sprawie. Nie wyjaśniono zasadności przyjęcia obwodu zniszczonego pnia. Mając powyższe na uwadze należy uznać, że w tej sprawie organy administracji wadliwie przeprowadziły postępowanie administracyjne. Zgodnie z treścią art. 7 K.p.a - w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie niezbędne i konieczne czynności zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Stosownie do tego artykułu jednym z podstawowych obowiązków organu prowadzącego postępowanie administracyjne jest zebranie z urzędu materiału dowodowego pozwalające na ustalenie faktycznego stanu w sprawie. Ciężar dowodu spoczywa przede wszystkim na organie administracji publicznej prowadzącej dane postępowanie. Z zasady tej wynika między innymi treść art. 77 §1 K.p.a. statuującego obowiązek organu administracji do określenia w każdej sprawie jakie dowody są konieczne do wyjaśnienie stanu faktycznego oraz ich poszukiwania. Tym samym kolejnym obowiązkiem organu administracji jest wypowiedzenie się w decyzji kończącej dany etap postępowania co do uwzględnienia okoliczności (faktów) ustalonych w oparciu o określone dowody bądź odmówienia im wiarygodności (art. 107 § 3 K.p.a.). Brak ustalenia wszystkich istotnych okoliczności sprawy stanowi naruszenie art. 77 § 1 K.p.a., art. 80 K.p.a., art. 107 § 1 i 3 K.p.a. Takie naruszenie przepisów procedury administracyjnej mogło mieć istotny wpływ na treść wydanych w tej sprawie decyzji administracyjnych. W związku z tym, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt c P.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku, ponieważ stwierdzono naruszenie przepisów postępowania administracyjnego (art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a., art. 84 K.p.a., art. 107 § 3 K.p.a.), które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 141 § 4 P.p.s.a. właściwy w tej sprawie organ odwoławczy prowadząc uzupełniające postępowanie dowodowe powinien w szczególności ustalić wielkość obwodu pnia drzewa i wyjaśnić związane z tym nieścisłości, a także ustosunkować się do zarzutów stawianych przez skarżącego. Na podstawie art. 152 P.p.s.a. orzeczono o wstrzymaniu wykonywania zaskarżonej decyzji do chwili uprawomocnienia się wyroku. Mając powyższe na względzie, orzeczono jak w sentencji wyroku.