II SA/Kr 264/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Nawara - Dubiel po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącego o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego po wniesieniu przez niego sprzeciwu od postanowienia referendarza z dnia 7 września 2012 r. o odmowie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego w sprawie ze skargi W.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w N. z dnia 7 października 2011 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia opłat z tytułu wyłączenia gruntów z produkcji rolnej postanawia: oddalić wniosek. Postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił skargę W.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w N. z dnia [...] października 2011 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia opłat z tytułu wyłączenia gruntów z produkcji rolnej. Przyczyną odrzucenia skargi było nieuiszczenie wpisu od skargi w kwocie 200 zł. W dniu 4 lipca 2012 r. (data nadania przesyłki poleconej) W.K. złożył w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie mu prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. We wniosku tym skarżący oświadczył, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz trójką małoletnich dzieci. Ich miesięczny dochód wynosi 3.240,27 zł i stanowi go wynagrodzenie za pracę żony skarżącego. W skład majątku skarżącego wchodzi nieruchomość rolna o pow. 2,56 ha. Innego majątku ruchomego ani nieruchomości skarżący nie wykazał. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, iż w obecnej chwili nie stać go na ustanowienie pełnomocnika z wyboru, gdyż w miesiącu czerwcu 2012 roku był on zmuszony zawiesić działalność gospodarczą. Obecnie ma do opłacenia zaległe składki na KRUS, US i ratę do banku. Poinformował także, że w dniu 21 sierpnia 2011 r. ustanowił z żoną rozdzielność majątkową. Wezwany o dodatkowe informacje, skarżący dołączył: ← kserokopię zeznania podatkowego swojego i żony za rok 2011, ← wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej z dnia 30 maja 2012 r. potwierdzający zawieszenie działalności firmy W.K. Eksploatacja Kruszyw naturalnych, ← oświadczenie, iż skarżący nie uzyskuje dochodu z nieruchomości rolnej, którą posiada i nie pobiera dopłat unijnych do gruntów o areale 2,58 ha, ← oświadczenie, iż rodzina skarżącego nie korzysta pomocy opieki społecznej, ← kopię aktu notarialnego z dnia 23 sierpnia 2011 r. o ustanowieniu rozdzielności majątkowej między małżonkami K. , ← odcinki wpłat za energię elektryczną – ostatni z dnia 2 sierpnia 2012 r. na kwotę 178,52 zł, ← faktury VAT za usługi telefonii cyfrowej ostatnia z dnia 16 sierpnia 2012 r, na kwotę 144,28 zł, ← decyzje o wysokości opłat za odpady komunalne - 43,80 zł, ← decyzję w sprawie podatku rolnego i leśnego w łącznej kwocie 237 zł., ← oświadczenie żony skarżącego, iż utrzymanie 5 - osobowej rodziny ( wyżywienie, ubranie, środki czystości, lekarstwa) wynosi 2.000 zł. W miesiącu sierpniu i września 2012 r. wzrosną one ze względu na zakup podręczników szkolnych dla dzieci. Ponadto skarżący zgodnie z wezwaniem dołączył wyciągi z kont bankowych swoich i żony za okres od kwietnia do czerwca 2012 r. Postanowieniem z dnia 7 września 2012 r. referendarz odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym przez niego zakresie. Wskazał, że z przedstawionego elektronicznego wydruk korespondencji z Centralną Ewidencją i Informacją o Działalności Gospodarczej wyrejestrowanie działalności gospodarczej skarżącego nastąpiło z dniem 30 maja 2012 r. Jednakże jak wynika z przedłożonych do akt wyciągów bankowych z konta firmowego skarżącego m in. za miesiąc czerwiec 2012 roku, skarżący dokonywał wysokich wpłat własnych w dniu 19 czerwca 2012 – 2.300 zł oraz 26 czerwca 2012 r. – 3.600 zł. Oznacza to, iż obroty na koncie firmowym skarżącego w miesiącu czerwcu wyniosły 5.900 zł. Jak to się ma do zawieszenia działalności oraz źródła pochodzenia owych pieniędzy tego skarżący nie wyjaśnił, tym bardziej, że skarżący dysponuje również kontami osobistymi. Sytuacja ta rodzi poważne wątpliwości co do faktycznego zaprzestanie prowadzenia przez niego tejże działalności. Ponadto referendarz zwrócił uwagę, że z analizy przedstawionych przez żonę skarżącego wyciągów z konta osobistego za okres od maja do lipca 2012 r. wynika, iż w dniu 12 czerwca 2012 r. na konto żony wpłynęła kwota 4.000 zł będącą pożyczką z KZP. Biorąc pod uwagę okres rozliczeniowy od 28 czerwca do 27 lipca 2012 r. z salda jaki widnieje na wyciągu właśnie z dnia 28 czerwca 2012 r. 4.819,18 zł w dniu 27 lipca 2012 .r., na koncie pozostało 3.390, 34 zł. Oznacza to, iż w okresie miesiąc wygenerowano z konta kwotę 1.428,84 zł. Biorąc pod uwagę czasokres (1 miesiąc), brak dochodów ze strony skarżącego, pozostawanie na utrzymaniu 3 małoletnich dzieci oraz domu, w ocenie orzekającego oświadczenie jakoby jedynym dochodem rodziny jest wynagrodzenie za pracę żony skarżącego nie jest zgodne z prawdą. Analiza przedstawionych dokumentów w tym wyciągów bankowych jednoznacznie wskazują, iż skarżący nie ujawnił wszystkich źródeł swojego dochodu. Nawet w przypadku najbardziej oszczędnej gospodyni nie jest możliwe, aby utrzymanie miesięczne rodziny zamykało się kwotą 1.428,84 zł kiedy w aktach znajduje się oświadczenie żony skarżącego, iż tylko na wyżywienie, środki czystości, lekarstwa przeznacza kwotę 2.000 zł. Poza tym pisząc składnikach majątku skarżący nie ujawnił, iż jest właścicielem domu o pow. 160 m2, który - jak wskazywał w sprawie do sygn. akt II SA/ Kr 514/10 - był w budowie. Jeżeli wyzbył się on tej nieruchomości to za jaką kwotę i na co przeznaczył uzyskane pieniądze. Co do poruszanej przez skarżącego kwestii rozdzielności majątkowej – po pierwsze zgodnie z art. 23 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAi WSA 2005). Obowiązek ten rozszerza się także na partycypowanie w kosztach zaistniałych procesów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 4 grudnia 2008 r., sygn. akt I FZ 460/08). Po drugie trzeba podkreślić, iż rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się do majątku małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Błędnym jest zatem założenie, iż rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia jednego małżonka z pomocy finansowej na rzecz drugiego w zakresie prowadzonego postępowania sądowego. Sprzeciw od tego postanowienia złożył W.K. , podkreślając, że z żoną żyją na kredyt, co znaczy, że miesięcznie oprócz opłat bieżących oraz zakupu żywności czy ubrań dochodzą wysokie raty kredytów. Wpłaty skarżącego na konto firmowe pochodziły właśnie z debetu, który ma w tym banku, po to aby utrzymać obroty na koncie firmowym, bo inaczej nakazano by mu w trybie 30 dni spłacić 13 tysięcy złotych. W.K. oświadczył również, że dom, który wcześniej wykazywał, przekazał żonie notarialnie jako darowiznę. Skarżący wskazał, że wydatek kilkuset złotych na opłacenie profesjonalnego pełnomocnika celem sporządzenia skargi kasacyjnej byłby dla niego i jego rodziny poważnym obciążeniem w domowym budżecie. Sąd wezwał skarżącego o przedłożenie ← zaświadczeń wydanych przez Urząd Skarbowy i KRUS o wysokości zaległości skarżącego według stanu na dzień 31 października 2012r. ← oświadczenia banku prowadzącego konto kredytu hipotecznego o wysokości miesięcznych rat należnych z tytułu spłaty kredytu oraz o wysokości ewentualnych zaległości z tego tytułu- według stanu na 31 października 2012 r. ← oświadczenia właściwego banku o wysokości przyznanego miesięcznego debetu oraz wskazanie konta dla którego debet został przyznany i na jaki okres czasu, a także czy i w jakiej wysokości jest wykorzystywany w okresie ostatnich 3 miesięcy. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący wyjaśnił, że ← na chwilę obecną nie ma zaległości względem Urzędu Skarbowego i KRUS-u ← miesięczne raty kredytu hipotecznego na dzień 31.10.2012 r. według wyciągu bankowego wynoszą: rata [...] zł, odsetki [...] zł - na potwierdzenie czego przedłożył wyciąg bankowy ← w styczniu 2012 r. został mu przyznany debet na jeden rok w wysokości [...] zł, jednak z powodu zbyt małych obrotów na koncie został on w ciągu roku zmniejszony na [...] zł; wyjaśnił, że debet ten nie jest na chwilę obecną wykorzystywany ponieważ wiąże się to z odsetkami, które skarżący musiałby płacić co miesiąc, a ponadto umowa kończy się w styczniu 2013 r. a więc musiałby i tak wszystko spłacić do stycznia 2013 r.; przedłożył wydruk komputerowy z dnia 23.11.2012 r. rachunku firmowego na którym przyznany jest debet. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) - dalej zwanej P.p.s.a. - w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skarżący domaga się ustanowienia adwokata lub radcy prawnego, a więc przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użyte w art. 246 cyt. ustawy sformułowanie " gdy osoba wykaże " oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż pozostaje w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej strony – jej możliwości płatniczych i finansowych. W ocenie Sądu skarżący nie wykazał, iż spełnia określone wyżej przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W.K. w sprzeciwie podniósł, że wraz z rodziną "żyje na kredyt", a wpłaty na konto firmowe dokonał tylko po to, by uniknąć konieczności spłaty debetu w wysokości 13.000 zł. Jednakże na wezwanie Sądu wyjaśnił, że nie korzysta z przyznanego mu debetu w kwocie 13.000 zł. W.K. podnosił również w sprzeciwie, że spłaca "wysokie raty kredytów", po czym wyjaśnił, że miesięczne raty kredytu hipotecznego wraz odsetkami wynoszą 301,66 zł. Powyższe okoliczności wskazują na poważne wątpliwości co do wiarygodności twierdzeń skarżącego. Obroty na koncie firmowym w miesiącu czerwcu 2012 r. świadczą o łatwym dostępie do kwot sięgających kilku tysięcy złotych, mimo, iż - jak twierdzi skarżący - cała pięcioosobowa rodzina utrzymuje się wyłącznie z pensji jego żony w kwocie [...] zł. Fakt ustanowienia rozdzielności majątkowej małżeńskiej nie ma wpływu na obowiązek wzajemnej pomocy między małżonkami, wynikający z art. 23 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W tym kontekście również przesunięcia majątkowe pomiędzy majątkami osobistymi małżonków (w niniejszej sprawie przekazanie żonie domu w drodze darowizny) nie mają znaczenia przy ocenie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Dodatkowo należy podkreślić, że skarżący oprócz kredytu hipotecznego nie wykazał żadnych innych obciążeń kredytowych oraz nie ma zaległości względem ZUS i KRUS, wbrew swoim poprzednim oświadczeniom. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Na podstawie zebranych w sprawie materiałów, Sąd nie jest w stanie wystarczająco i przekonywująco stwierdzić, iż skarżący, z uwagi na przedstawione przez niego okoliczności, do takich osób należy, w szczególności biorąc pod uwagę, iż treść oświadczenia zawartego w sprzeciwie nie koresponduje z wyjaśnieniami złożonymi na wezwanie Sądu, a ma to istotne znaczenie zarówno dla oceny przesłanek przyznania prawa pomocy jak i wiarygodności złożonych przez stronę oświadczeń. Po przeanalizowaniu wszystkich przywołanych wyżej okoliczności Sąd nie dał wiary twierdzeniom skarżącego, iż opłacenie profesjonalnego pełnomocnika będzie stanowić poważne obciążenie dla budżetu skarżącego i jego rodziny. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 P.p.s.a.