II SA/Kr 267/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Tuszyńska po rozpoznaniu w dniu 15 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A.W. na decyzję Wojewody z dnia 1 grudnia 2011 r. znak: [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i pozwolenia na budowę postanawia: oddalić wniosek skarżącej A.W. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. II SA/Kr 267/12 UZASADNIENIE W dniu 9 maja 2012 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek skarżącej A.W. działającej przez pełnomocnika, matkę M.W. , o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. We wniosku pełnomocnik skarżącej A.W. oświadczył, że wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe w Polsce samodzielnie, a obecnie przebywa poza granicami i pozostaje na utrzymaniu osób zapraszających. A.W. posiada dom drewniany (2 izby) do kapitalnego remontu na działce o pow. ok. 45 arów w D. W piśmie z dnia 21 marca 2012 r. M.W. wniosła o zwolnienie skarżącej A.W. od uiszczenia wpisu w kwocie 500 zł, podając, że okresowo, do dnia 30.06.2012 r. przebywa ona poza miejscem zamieszkania na utrzymaniu osób zapraszających i jest osobą niepracująca, nie posiadająca oszczędności. Do powyższego pisma dołączone zostało pełnomocnictwo udzielone przez A.W. w dniu 25 maja 2010 r. rodzicom M.W. i S.W. , zamieszkałym przy ul. [...] w K. Z treści tego dokumentu wynika, że A.W. przebywa tymczasowo na terenie [...], a na stałe zamieszkuje przy ul. [...] w K. . W złożonym w dniu 5.05.2012 r. formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy M.W. podała, że A.W. zamieszkuje przy ul. [...] w K. jest osobą samotną, niepracująca. W rubryce nr 6 formularza (stan rodzinny), w której należało wpisać osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym zamieszczono uwagę: "nie dotyczy". W rubryce nr 8 wpisano: "gospodarstwo domowe w Polsce prowadzi samodzielnie. Obecnie przebywa na zaproszenie i jest na utrzymaniu osób zapraszających, które opłacają mieszkanie i utrzymanie". W formularzu podano również, że A.W. nie osiąga żadnych dochodów. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 11 maja 2012 r. M.W. wezwana została o podanie m.in. czy skarżąca pobiera aktualnie naukę, jakie są koszty nauki i kto ponosi jej koszty, czy ewentualnie pobiera stypendium, wykazanie stanu majątkowego oraz źródeł i wysokości miesięcznych dochodów rodziców skarżącej, przedłożenie wykazów wszystkich posiadanych przez skarżącą rachunków bankowych, w tym kont dewizowych oraz wyciągów obrazujących ich historię z okresu ostatnich 3 miesięcy, podania w jaki sposób wykorzystywana jest nieruchomość skarżącej w D. , kto ponosi koszty utrzymania tej nieruchomości i jaka jest ich wysokość – pod rygorem uznania, że skarżąca nie wykazała spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i oddalenia wniosku. Pismem z dnia 25 czerwca 2012 r., w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego M.W. oświadczyła, że córka A.W. powróciła już do kraju i jest zarejestrowana jako bezrobotna, a koszty utrzymania za granicą, jak i koszty powrotu do kraju pokryła strona zapraszająca. Podała, że obecnie córka pozostaje na jej utrzymaniu i nie posiada oszczędności. M.W. jest właścicielką domu na działce 5 a i pobiera emeryturę w wysokości 1 500 zł. Ojciec skarżącej, przebywający na wcześniejszej emeryturze, odmówił podania informacji o swoich dochodach. Koszty utrzymania nieruchomości skarżącej ponosi jej ojciec. A.W. obecnie nie pobiera nauki i nie otrzymuje stypendium. Postanowieniem z dnia 4 lipca 2012 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy. W sprzeciwie od tego postanowienia M.W. jako pełnomocnik skarżącej A.W. wniosła o jego uchylenie, zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych i przydzielenie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu podała, że A.W. jest osobą bezrobotną, nie uzyskującą żadnych dochodów. Po raz kolejny wskazała, że koszty tymczasowego pobytu w Stanach Zjednoczonych pokrywała osoba zapraszająca. A.W. nie posiada oszczędności i z tego tytułu nie przedstawia rachunków bankowych. Jej ojciec odmawia ujawnienia swoich dochodów i stanu majątkowego. Na wezwanie Sądu z dnia 17 sierpnia 2012 r. o przedłożenie wykazów wszystkich posiadanych przez skarżącą rachunków bankowych, w tym kont dewizowych, lokat oraz wyciągów obrazujących ich historię z okresu ostatnich 3 miesięcy, M.W. pismem z dnia 13 września 2012 r. ponownie oświadczyła, że A.W. jest bezrobotna, na utrzymaniu matki, nie posiada oszczędności i nie może przedstawić rachunków bankowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył co następuje: Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 powoływanej ustawy uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Zwolnienie od kosztów sądowych - co do zasady - powinno dotyczyć osób fizycznych znajdujących się w ubóstwie, które z uwagi na swoją sytuację materialną i życiową nie są w stanie ponieść kosztów sądowych i dlatego postępowanie z ich udziałem winno kredytować państwo. Ubiegający się o taką pomoc powinien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Nadto o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia, ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego, co oznacza, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Wskazać również należy, że brak wykonania wezwania wystosowanego na podstawie przepisu art. 255 p.p.s.a. skutkuje odmową przyznania prawa pomocy wobec niewykazania, że w sprawie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 28.03.2012 r., sygn. I OZ 182/12, LEX nr 1136768, postanowienie NSA z dnia 28.03.2012 r., sygn. I OZ 179/12, LEX nr 1136765). Nadto, Sądowi z urzędu wiadomo (sprawa II SA/Kr 1597/11), że skarżąca w okresie od stycznia 2010 r. do lipca 2011 r. brała udział w szkoleniu z zakresu księgowości prowadzonym przez New York Institute of English and Business. We wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym w tej sprawie wskazano, że "pobyt w wysokości 5000 zł w tym koszt przelotu" pokrył jej ojciec. W aktualnie rozpatrywanej sprawie skarżąca nie udzieliła informacji kto ponosił koszty jej nauki w Stanach Zjednoczonych, podając jedynie, że osoba zapraszająca opłacała jedynie mieszkanie i utrzymanie A.W. . M.W. nie udzieliła również pełnej informacji co do źródeł i wysokości miesięcznych dochodów rodziców skarżącej, podając jedynie wysokość swoich dochodów, nie podając natomiast wysokości dochodów ojca skarżącej. M.W. nie przedłożyła również , ani na wezwanie referendarza sądowego, ani Sądu, wykazów wszystkich posiadanych przez skarżącą rachunków bankowych, w tym kont dewizowych oraz wyciągów obrazujących ich historię z okresu ostatnich 3 miesięcy. Oświadczenie, że A.W. nie posiada oszczędności nie oznacza jeszcze, że skarżąca nie posiada, czy też nie posiadała żadnego rachunku bankowego. Sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego byłoby przyjęcie, że skarżąca ukończyła specjalistyczne szkolenie i nie posiadając oszczędności i majątku (poza wskazaną we wniosku nieruchomością) zdecydowała się na pozostanie za granicą na kolejny rok nie kontynuując nauki i nie podejmując zatrudnienia. Niezależnie od powyższego należy również stwierdzić, że przy ocenie sytuacji materialnej osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy nie można całkowicie pominąć jej możliwości zarobkowych. W ocenie Sądu osoba uczęszczająca przez półtora roku na kursy w Stanach Zjednoczonych, a następnie pozostająca tamże jeszcze przez rok, nie może być uznana za osobę pozostającą w ubóstwie. W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest także pogląd, że posiadanie przez stronę nieruchomości może przynosić potencjalne pożytki, a także może posłużyć zabezpieczeniu pożyczki czy kredytu, tak więc fakt ten w zasadzie wyklucza przyznanie prawa pomocy, w szczególności gdy nie są one obciążone prawami osób trzecich (por. postanowienie NSA z 21 września 2011 r. sygn. akt II FZ 500/11, postanowienie NSA z dnia 19 października 2010 r., sygn. akt II GZ 294/10). Jakkolwiek sam fakt posiadania nieruchomości nie może, zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, skutkować automatycznym pozbawieniem wnioskodawcy prawa pomocy, to jednak w kontekście braku jakichkolwiek zobowiązań finansowych skarżącej również i ten fakt uzasadnia odmowę zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wskazać również należy, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. postanowienie NSA z dnia 19.03.2012 r., sygn. II FZ 199/12, LEX nr 1123054). Nadto, niedopełnienie nawet w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien bowiem liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej oraz członków jego rodziny, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. Jak już wcześniej przedstawiono, brak odpowiedzi na wezwanie wystosowane w trybie art. 255 p.p.s.a., jest równoznaczne z niewykazaniem przez stronę podstaw do przyznania prawa pomocy i uzasadnia oddalenie jej wniosku. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.