II SA/Kr 267/18

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Wspólnoty Mieszkaniowej [...] o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia 21 grudnia 2017r. znak: [...] w przedmiocie sprzeciwu wobec przystąpienia do wykonania robót budowlanych p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, oddalić wniosek o ustanowienie radcy prawnego z urzędu. W dniu 23 marca 2018r. Wspólnota Mieszkaniowa [...], złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika w sprawie skargi na decyzję Wojewody z dnia 21 grudnia 2017r. Strona domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych podnosząc argumenty odnoszące się do sytuacji materiano – bytowej reprezentanta Wspólnoty tj. członka zarządu Wspólnoty, składającego wniosek o przyznanie prawa pomocy. Dodatkowo wskazano, iż każdy z członków wspólnoty ma swój odrębny lokal mieszkalny i każdy z osobna ponosi koszty jego utrzymania. Zarząd zaś wspólnoty – jednoosobowy – nie uzyskuje żadnych korzyści materialnych z tego tytułu, a otrzymywane wynagrodzenie w wysokości 150 zł rozliczane jest w US w [...]. Ponieważ dane zawarte w złożonym formularzu okazały się niewystarczające do oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, Wspólnota Mieszkaniowa została wezwana do ich uzupełnienia poprzez dostarczenie odpisu zeznania o wysokości osiągniętego dochodu ( straty ) w podatku dochodowym od osób prawnych za ostatnie dwa lata, za które takie zeznanie złożyła, określenie wysokości zysku lub straty za ostatni rok bilansowy, przedstawienie wykazu środków trwałych będących własnością skarżącego, określenie ilu ew. pracowników zatrudnia z podaniem ich wynagrodzenia, przedstawienie wyciągów bankowych, podanie informacji o działaniach podjętych przez zarząd Wspólnoty w celu pozyskania środków finansowych np. poprzez zwołanie w trybie art. 31 a ustawy o własności lokali zebrania współwłaścicieli, mającego na celu pozyskanie środków finansowych bądź przeznaczenia posiadanych na poczet kosztów niniejszego postępowania. Na powyższe wezwanie Wspólnota, działając przez swój zarząd, odpowiedziała przedstawiając szereg oświadczeń i dokumentów obrazujących sytuację majątkową i rodzinną Z. S., będącego jednoosobowym zarządem Wspólnoty. Nie przedstawiono żadnych oświadczeń dotyczących sytuacji materialnej samej skarżącej. Zdaniem orzekającego, wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż wnioskodawca nie prowadzi działalności gospodarczej, nie ma żadnych zysków, rachunek bankowy dotyczy wpłat współwłaścicieli za własne mieszkania. Przyznanie prawa pomocy wnioskodawcy może nastąpić, jeśli wykaże on, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania ( art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ). Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie " gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w sprawie jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Rozpatrując wniosek skarżącego w tak skonkretyzowanych granicach, w pierwszej kolejności należy zauważyć, co niejednokrotnie podkreślał Naczelny Sąd Administracyjny w swoich orzeczeniach, że regulacja zawarta w przytoczonych wyżej przepisach, stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej zgodnie z art. 199 p.p.s.a., na mocy której strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie. Rozpoznając zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy orzekający kierował się właśnie tą zasadą. Przytoczone we wniosku okoliczności powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanych przepisach. Stąd też udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.) jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Ponadto osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (zob. postanowienie NSA z dnia 4 grudnia 2012 r., sygn. akt II OZ 1052/12, LEX nr 1240770). Następnie wypada zwrócić uwagę, że dla oceny istnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. ma znaczenie nie tylko sytuacja finansowa strony na dzień wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, czy nawet skargi do sądu, ale także jej sytuacja we wcześniejszym okresie i na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy, bowiem dopiero analiza przebiegu zmian sytuacji finansowej pozwala ocenić, czy trudności spółki mają charakter trwały, czy też są jedynie przejściowe (por. postanowienie NSA z dnia 26 lutego 2013 r., sygn. akt I FZ 26/13, LEX nr 1282661). W przypadku osób prawnych w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że przyznanie prawa pomocy ma wyjątkowy charakter. Na mocy art. 255 ustawy procesowej, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, że to wnioskodawca winien wykazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżąca Wspólnota w sposób lakoniczny umotywowała swoje żądanie, a nadto nie dostarczyła mimo wezwania informacji wskazanych przez orzekającego. Jednocześnie nie przedstawiła innych dokumentów, których treść wskazywałaby, iż jej aktualna sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie złożonego wniosku. W konsekwencji nie było możliwe ustalenie w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości sytuacji majątkowej wnioskodawcy, podlegającej ocenie w postępowaniu wpadkowym, wszczętym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Niemniej jednak, w związku z rygorem określonym w wezwaniu doręczonym stronie skarżącej w dniu 6 kwietnia 2018 r. ocenie podlegał stan faktyczny wynikający z oświadczeń zawartych w samym wniosku. Mając na uwadze powołane przepisy ustawy procesowej, wynikające z niej zasady oraz treść materiału aktowego niniejszej sprawy oraz zasady doświadczenia życiowego oraz logicznego myślenia stwierdzono, iż nie została spełniona przesłanka przyznania skarżącej Wspólnocie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego . Złożone przez stronę skarżącą oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie zawiera dostatecznych danych koniecznych do oceny jej rzeczywistych, aktualnych możliwości płatniczych. W treści uzupełnienia Wspólnota złożyła jedynie szereg oświadczeń odnoszących się do swego jednoosobowego zarządu tj. Z. S. i jego sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej - uchyliła się natomiast od uzupełnienia informacji o swojej sytuacji materialnej w sposób określony w doręczonym jej wezwaniu. W konsekwencji, w ocenie orzekającego, zasadne jest stwierdzenie, że wnioskodawca na obecnym etapie postępowania nie wykazał, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Do ustalenia stanu faktycznego w tym zakresie doprowadzić miało wezwanie skierowane przez st. referendarza sądowego do wnioskującej Wspólnoty. Udzielona przez wnioskodawcę w odpowiedzi na wezwanie informacja o sytuacji materialnej członków wspólnoty nie może odnieść zamierzonego skutku. W szczególności w żaden sposób nie odniesiono się do zapytania o podjęcie stosownych uchwał Wspólnoty w celu zgromadzenia środków przeznaczonych na koszty niniejszego postępowania. W tym miejscu również trzeba podnieść, iż ew. wyłożenie kosztów przez Wspólnotę może okazać się tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia skargi, zgodnie z art. 200 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy stwierdzić, iż dokonana na podstawie danych zawartych w formularzu wniosku oraz dosłanych dokumentów analiza sytuacji finansowej Wspólnoty nie pozwala na stwierdzenie, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w sprawie. Skarżąca nie nadesłała bowiem na wezwanie stosownych oświadczeń, dokumentów, które uwiarygadniałyby jej obecną sytuację materialną, a co wskazano powyżej – to zadaniem wnioskodawcy jest takie przedstawienie i udokumentowanie swojej sytuacji majątkowej, aby uzasadnić przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).