II SA/Kr 343/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magda Froncisz po rozpoznaniu w dniu 13 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym po wniesieniu sprzeciwu R.K. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 10 maja 2016 r. w przedmiocie ponownego wniosku R.K. o ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie ze skargi R.K. na uchwałę Rady Miasta Z. z dnia 27 lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego [...] postanawia: oddalić wniosek. W dniu 9 maja 2016 r. wpłynął do Sądu, nadany w dniu 4 maja 2016 r., ponowny wniosek R.K. o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie ze skargi R.K. na uchwałę Rady Miasta Zakopane z dnia 27 lutego 2014 r. w przedmiocie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego "Skocznia". W uzasadnieniu ww. ponownego wniosku skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z małżonką. Wskazał, że obecnie wraz z żoną nie pracują. Rodzina utrzymuje się z dochodów z dzierżawy w miesięcznej wysokości 90 zł (rocznie 1080 zł) oraz odsetek od lokat bankowych w wysokości zależnej od stopy procentowej NBP. Z oświadczenia skarżącego wynika, że ma on dom o pow. ok. 760 m2, ½ mieszkania o pow. 29 m2, nieruchomości rolne o pow. 1,4 ha, inne nieruchomości o pow. ok. 0,5 ha. Wnioskodawca nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości. Wskazuje natomiast, iż posiada lokaty bankowe na kwotę 50.000 zł oraz lokaty dewizowe. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 10 maja 2016 r. sygn. II SA/Kr 343/15 oddalił ponowny wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu . Skarżący złożył w terminie sprzeciw, dotknięty brakami formalnymi, które – w odpowiedzi na wezwanie Sądu – zostały uzupełnione w terminie. W sprzeciwie skarżący, kwestionując postanowienie referendarza podniósł, że jest ono dla skarżącego niekorzystne i krzywdzące, bowiem nie uwzględnia żądania skarżącego. Wniesienie aktualnie rozpoznawanego wniosku zostało poprzedzone tym, że: wnioskiem z dnia 23 kwietnia 2015 r. skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek ten został prawomocnie oddalony postanowieniem WSA w Krakowie z dnia 6 lipca 2015 r., jako że NSA oddalił zażalenie na ww. postanowienie postanowieniem z 10 września 2015 r., sygn. II OZ 828/15. W konsekwencji skarżący uiścił wpis od skargi w kwocie 300 zł, jednocześnie składając kolejny wniosek z 26 października 2015r. o przyznanie prawa pomocy przez ustanowienie adwokata z urzędu, którego braki zostały uzupełnione 1 grudnia 2015 r.. Wniosek ten został oddalony postanowieniem WSA w Krakowie z dnia 1 marca 2016 r. sygn. II SA/Kr 343/15, na które skarżący wniósł zażalenie, k.128. W zażaleniu tym skarżący ponownie wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych (wniosek z brakami). Dnia 9 maja 2016 r. wpłynął do Sądu, nadany w dniu 4 maja 2016 r. – w nawiązaniu do wezwania referendarza z dnia 8 kwietnia 2016r. o wypełniony formularz PPF – doprecyzowany wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy przez ustanowienie adwokata z urzędu (będący przedmiotem niniejszego rozpoznania). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Rozpoznawany wniosek skarżącego o ustanowienie adwokata z urzędu nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 259 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej "P.p.s.a." od postanowień wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Stosownie do art. 260 P.p.s.a. - w brzmieniu obowiązującym w niniejszym postępowaniu sądowym, które zostało wszczęte przed dniem 15 sierpnia 2015 r. – w wypadku wniesienia sprzeciwu postanowienie lub zarządzenie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Wnioskodawca w rozpoznawanym wniosku wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – przez ustanowienia adwokata z urzędu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie w zakresie częściowym prawa pomocy osobie fizycznej może nastąpić tylko wtedy, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Z kolei w myśl art. 165 P.p.s.a. - postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. W związku z tym wnioskodawca może składać wielokrotnie wnioski o przyznanie prawa pomocy, jednakże odmienna ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy przy rozpoznawaniu kolejnego wniosku jest możliwa wyłącznie po zmianie istotnych okoliczności mających wpływ na tę ocenę. Z uwagi na fakt, że w niniejszej sprawie kwestia ustanowienia dla skarżącego adwokata z urzędu została już rozstrzygnięta nieprawomocnym postanowieniem Sądu z dnia 1 marca 2016 r., na obecnym etapie trzeba uwzględnić treść art. 165 P.p.s.a.. Zmiana postanowienia z dnia 1 marca 2016 r. byłaby możliwa jednak jedynie wówczas, gdyby w zmienionych okolicznościach przyznanie żądanego prawa pomocy (ustanowienie adwokata z urzędu) było uzasadnione. Należy zgodzić się z poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego, że w sprawie, w której wydano postanowienie w przedmiocie prawa pomocy kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy należy traktować jako wniosek o zmianę tego postanowienia na podstawie art. 165 P.p.s.a. (postanowienie NSA z dnia 16 stycznia 2008 r., sygn. akt II FZ 662/07, postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2014 r., sygn. II FZ 1221/13 – orzeczenia dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" w rozumieniu art. 165 P.p.s.a. należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy zmiana okoliczności sprawy musi być oceniana w kontekście przesłanek, które legły u podstaw postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, a którego zmiany domaga się strona (postanowienie NSA z dnia 11 czerwca 2013 r., sygn. I FZ 146/13 LEX nr 1320363). Należy podkreślić, że na obecnym etapie postępowania tut. Sąd nie bada, czy postanowienie z 1 marca 2016 r. było prawidłowe. Obecne rozpoznanie ponownego wniosku o prawo pomocy (ustanowienie adwokata) musi sprowadzać się wyłącznie do ustalenia i oceny, czy zaistniały przesłanki zmiany postanowienia z 1 marca 2016 r. - na podstawie art. 165 P.p.s.a. – wskutek zmiany okoliczności. Rozpoznając ponowny wniosek skarżącego Sąd doszedł do przekonania, że od czasu wydania poprzedniego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy nie doszło do zmiany okoliczności sprawy, która uzasadniałaby przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie określonym we wniosku (ustanowienia adwokata). Wniosek skarżącego o ustanowienie adwokata (czy też o zmianę postanowienia z 1 marca 2016 r. sygn.) podlega w niniejszej sprawie oddaleniu, gdyż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny kosztów pełnomocnika z wyboru. Istotne okoliczności mające wpływ na tę ocenę nie zmieniły się w sposób uzasadniający zmianę postanowienia z dnia 1 marca 2016 r. Należy wskazać, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy (prawo ubogich), a strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. W związku z tym prawo pomocy może być przyznane tylko dla osób ubogich, pozostających w bardzo trudnej sytuacji materialnej (ubóstwie), cechującej zwłaszcza osoby bezrobotne lub osiągające znikome dochody, jednocześnie nie posiadające majątku nieruchomego, czy ruchomego. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącego należy stwierdzić, że we wniosku z 1 grudnia 2015 r. przedstawił on zasadniczo te same informacje, co w aktualnie złożonym oświadczeniu PPF z 9 maja 2016 r., a jedyną zmianą jest podana wysokość posiadanej lokaty złotowej, uprzednio 70.000 zł, obecnie 50.000 zł. Ta zmiana, w kontekście posiadania przez skarżącego domu o pow. 760 m2, nieruchomości rolnych, mieszkania i innych działek, w żadnym stopniu nie uprawnia skarżącego do otrzymania wnioskowanej pomocy, a zatem nie ma podstaw do zmiany postanowienia z dnia 1 marca 2016 r. Zatem również obecnie, w aktualnej sytuacji majątkowej skarżącego, poniesienie kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru jest możliwe bez uszczerbku w koniecznym jego utrzymaniu. Niewykazanie nadzwyczajnych kosztów obciążających budżet domowy, a przy tym posiadane znacznych oszczędności na lokatach bankowych złotowych i dewizowych, jak i majątek nieruchomy, wyklucza skarżącego z grona osób ubogich. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199 P.p.s.a., na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Podsumowując należy stwierdzić, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego ustanowenie dla niego pełnomocnika z urzędu byłoby niezasadne. Poniesienie przez skarżącego kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika nie naraziłoby skarżącego na pogorszenie jego warunków bytowych, a z drugiej strony niniejsze rozstrzygnięcie Sądu odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Dodatkowo użyte w art. 246 P.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym (postanowienie NSA z 18 czerwca 2004r., sygn. akt: FZ 165/04). W związku z powyższym Sąd stwierdził, że skarżącemu nie przysługuje prawo pomocy we wnioskowanym zakresie – ustanowienia adwokata – dlatego rozpoznawany wniosek został oddalony. W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym w niniejszym postępowaniu sądowym, które zostało wszczęte przed dniem 15 sierpnia 2015 r., Sąd orzekł jak w sentencji.