II SA/Kr 345/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 30 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. Z. o zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub części w sprawie ze skargi J. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 13 lutego 2015 r. Nr: [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy p o s t a n a w i a wniosek oddalić W odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia 25 marca 2015 roku o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 13 lutego 2015 roku w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy skarżąca J. Z. złożyła wniosek o przyznanie jej prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub części. Z oświadczenia zawartego w urzędowym formularzu "PPF" wynika, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z córką M. Z. ur. 1991 r. Źródłem utrzymania wnioskodawczyni jest prowadzona przez nią jednoosobowa działalność gospodarcza, a wysokość dochodu z tego źródła wynosi 14.147,29 zł za pierwsze trzy miesiące bieżącego roku, co daje kwotę 4.715,76 zł miesięcznie. W skład majątku skarżącej wchodzi dom w R. o powierzchni 60 m² zdewastowany przez nieznanych sprawców, nieruchomość rolna wielkości 4,78 ha oraz udział ½ we własności lokalu użytkowego o powierzchni 56 m² w T.. Córka M. jest właścicielką spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego o powierzchni 59,9 m², działki o powierzchni 0,30 ha położonej w D. oraz ogródka działkowego w T.. Wnioskodawczyni nie dysponuje oszczędnościami, ani cennymi przedmiotami o wartości powyżej 3.000 euro. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy J. Z. podniosła, iż prowadzi wiele postępowań i ponosi koszty sądowe oraz koszty opinii biegłych. Z tego względu nie może, bez uszczerbku w utrzymaniu własnym i córki, ponosić dalszych kosztów. Skarżąca jest rozwiedziona, mieszka w T. Córka wnioskodawczyni mieszka i studiuje w L.. Strona nie dysponuje wiedzą, czy ojciec jej córki przekazuje jakiekolwiek środki na utrzymanie dziecka. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżąca, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W ocenie orzekającego przedstawiona przez J. Z. sytuacja majątkowa nie daje podstaw do przyznania jej prawa pomocy obejmującego zwolnienie od obowiązku uiszczenia całości lub części kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Sytuacja materialna skarżącej nie nosi bowiem znamion ubóstwa, czy biedy. Dysponuje ona stałym miesięcznym dochodem, którego wysokość jest ponad dziewięciokrotnie wyższa niż wysokość wpisu od wniesionej skargi – jedynego na obecnym etapie postępowania elementu kosztów sądowych. Kwota uzyskiwanych dochodów (4.715,76 zł) jest prawie trzykrotnie wyższa niż najniższe krajowe wynagrodzenie. Trudno zatem uznać skarżącą za osobę ubogą – a dla takich właśnie osób przewidziana jest pomoc państwa w postaci przyznania prawa pomocy. Dysponując środkami finansowymi we wskazanej wysokości wnioskodawczyni ma możliwości poczynienia oszczędności na pokrycie kosztów sądowych we własnym zakresie. Obniżenia standardu życia w danym miesiącu wskutek konieczności poniesienia kosztów sądowych nie można utożsamiać z uszczerbkiem w niezbędnym utrzymaniu swojej rodziny. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Oprócz stałych dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej J. Z. dysponuje także majątkiem nieruchomym w postaci domu w R., nieruchomości rolnej o areale 4,78 ha oraz udziału ½ we własności lokalu użytkowego w T.. Powszechnie przyjmuje się zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie sądów administracyjnych, że posiadanie majątku, w szczególności kilku nieruchomości wyklucza możliwość zwolnienia z kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji, kiedy te nie służą w sposób bezpośredni zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych (przykładowo postanowienia NSA: z dnia 17 kwietnia 2013 r., II GZ 178/13, LEX nr 1310100 i z dnia 9 lipca 2012 r., II FZ 507/12, LEX nr 1334763). To, że strona korzysta z majątku nieruchomego w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może on być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 grudnia 2012 r., I OZ 925/12; z 29 stycznia 2013 r., I OZ 38/13). Biorąc pod uwagę powyższe orzekający uznał, że skarżąca jest w stanie, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny, ponieść koszty sądowe w niniejszej sprawie, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do wpisu od złożonej skargi w wysokości 500 zł (zgodnie z § 2 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 roku w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221 z 2003 r., poz. 2193). Nie można pominąć także faktu, iż wyłożenie przez stronę kosztów sądowych jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200 p.p.s.a. skarżącej będzie przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.