II SA/Kr 345/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mariusz Kotulski po rozpoznaniu w dniu 26 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. Z. o zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części wskutek wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 30 kwietnia 2015 r. oddalającego wniosek J. Z. w sprawie ze skargi J. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 13 lutego 2015 r. nr: [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy postanawia : wniosek oddalić. W odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału II z dnia 25 marca 2015 roku o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 13 lutego 2015r. w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy skarżąca J. Z. złożyła na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie jej prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części. Postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2015 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowienie to wraz z pouczeniem o prawie wniesienia sprzeciwu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w terminie 7 dni od daty doręczenia orzeczenia, doręczono skarżącej w dniu 11 maja 2015 r. W dniu 21 maja 2015 r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie sprzeciw wniesiony za pośrednictwem poczty w dniu 18.05.2015r. przez J. Z. od przedmiotowego postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W sprzeciwie tym skarżąca wniosła o uchylenie tego postanowienia oraz zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części. Zgodnie z brzmieniem art. 260 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu wniosku J. Z. w przedmiocie zwolnienia strony skarżącej od kosztów sądowych nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku. Zgodnie z przepisem art. 246 par. 1 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Fakty podane przez skarżącą we wniosku a dotyczące wysokości posiadanych przez nią środków finansowych i ponoszonych wydatków pozwalają przyjąć, że może ona ponosić koszty sądowe związane np. wpisem od wniesionej skargi. Z informacji zawartych we wniosku wynika, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo z domowe z córką M. Z., ur. w 1991 r., niepracującą studentką. Skarżąca osiąga miesięczny dochód brutto wynoszący średnio 4715,76 zł (za trzy pierwsze miesiące bieżącego roku 14 147,29 zł) i stanowi go dochód z tytułu działalności gospodarczej jednoosobowej. W skład majątku skarżącej wchodzi zdewastowany dom w R. o powierzchni 60 m2, nieruchomość rolna o powierzchni 4,78 ha oraz udział ½ we własności lokalu użytkowego o powierzchni 56 m2 w T. Córka M. jest właścicielką spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego o powierzchni 59,9 m2, działki o powierzchni 0,3 ha w D. oraz ogródka działkowego w T. Skarżąca nie posiada oszczędności, jak również cennych ruchomości o wartości powyżej 3000 euro. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy J. Z. podniosła, że prowadzi inne postępowania sądowe w związku, z którymi ponosi koszty opłat sądowych oraz koszty opinii biegłych. Z tego względu nie jest w stanie bez uszczerbku w utrzymaniu własnym i córki ponosić dalszych kosztów. Skarżąca zwraca również uwagę na to, że jest rozwiedziona, jej córka mieszka i studiuje w L. a sama skarżąca nie wie, czy ojciec jej córki przekazuje jakiekolwiek środki na utrzymanie dziecka. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy). Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie, "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W ocenie Sądu przedstawiona przez skarżącą sytuacja finansowa nie daje podstaw do przyznania jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Zasadność wniosku skarżącej Sąd rozpatrywał w dwóch aspektach, mianowicie z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie musi ona ponieść w niniejszym postępowaniu, a z drugiej strony biorąc pod uwagę możliwości finansowe strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy. Z oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że otrzymuje stały dochód w wysokości średnio 4.715,76 zł brutto miesięcznie. Z twierdzeń skarżącej nie wynika, jakie stałe wydatki miesięczne ponosi, wskazuje jedynie na koszty związane z innymi postępowaniami sądowymi. Równocześnie kwota uzyskiwanych dochodów jest wielokrotnie wyższa niż wysokość wpisu od wniesionej skargi. Miesięczny dochód skarżącej jest również wyższy niż średnia krajowa, a w majątku tak skarżącej, jak i jej córki, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, pozostaje kilka nieruchomości. Nie można zatem przyjąć, że sytuacja skarżącej jest na tyle trudna, aby uzasadniała otrzymanie od państwa stosowanej tylko w drodze wyjątku pomocy w postaci zwolnienia od kosztów postępowania. Podzielić także należy wyrażany w orzecznictwie sądowym pogląd, że posiadanie majątku, w szczególności kilku nieruchomości wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji, gdy nie służą one w sposób bezpośredni zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych (zob. postanowienia NSA: z 17 kwietnia 2013r., sygn. II GZ 178/13 i z 9 lipca 2012r., sygn.. II FZ 507/12. Jak wynika z wniosku o prawo pomocy skarżąca jest właścicielką domu w R. (zdewastowanego), nieruchomości rolnej o pow. 4,78 ha oraz ½ części lokalu użytkowego o pow. 56 m2 w T.. To, że strona nie korzysta z majątku nieruchomego w sposób przynoszący dochód, nie zmienia faktu, że może być on wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeżeli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postepowania (por. postanowienia NSA: z 14 grudnia 2012r., sygn. I OZ 925/12; z 29 stycznia 2013r., sygn.. akt I OZ 38/13). Zdaniem Sądu bieżące dochody skarżącej pozwalają na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i córki. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 243 § l, art. 244 § l, art. 245 § l i 3, art. 246 § l pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).