II SA/Kr 417/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I.K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi I.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 23 stycznia 2014 r. znak: [....] w przedmiocie ustalenia środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia p o s t a n a w i a I) ustanowić dla I.K. radcę prawnego, którego wyznaczy Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. ; II) oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek I.K. o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Z oświadczenia zawartego w formularzu "PPF" wynika, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem K.K. . Ich miesięczny dochód wynosi 3.580 zł i stanowi go zasiłek pielęgnacyjny skarżącej w wysokości 153 zł oraz emerytura jej męża w wysokości 3.427 zł. W skład majątku wnioskodawczyni wchodzi udział 1/3 we własności 91-letniego domu o powierzchni 75 m², który wymaga poważnego remontu. Strona nie dysponuje oszczędnościami, ani przedmiotami wartościowymi. Uzasadniając wniosek o prawo pomocy I.K. podniosła, iż jej sytuacja finansowa nie pozwala ponieść kosztów związanych z postępowaniem w przedmiotowej sprawie. Skarżąca nie pobiera emerytury, ani renty, a jedynym źródłem jej dochodu jest zasiłek pielęgnacyjny. Od kilku lat pozostaje ona w separacji finansowej z mężem, nie otrzymuje od męża żadnej pomocy finansowej, poza wydatkami niezbędnymi na pokrycie kosztów utrzymania domu. Środki finansowe, które skarżąca posiada w całości pochłaniane są na bieżące wydatki, wśród których podstawową pozycję stanowią leki oraz zakup żywności. Syn skarżącej przekazuje jej dobrowolnie kwotę około 200 zł miesięcznie. Koszty związane z utrzymaniem domu pokrywa mąż. Strona podniosła, iż w sprawie cywilnej, która toczyła się przed Sądem Okręgowym w K. otrzymała ona w dniu 23 czerwca 2013 roku zwolnienie w całości od konieczności ponoszenia kosztów sądowych. Skarżąca liczy 77 lat, jest po operacji nowotworowej i przed operacją na guzy na tarczycy. Mąż liczy 79 lat, cierpi na prostatę i wymaga badań w lecznicy prywatnej. Odnosząc się do wezwania referendarza sądowego o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca oświadczyła, iż w miesiącu marcu jej konieczne wydatki przedstawiały się następująco: wyżywienie 2.000 zł, leki 174,53 zł, prąd 576,94 zł, śmieci 48 zł, woda 37,91 zł, podatek od nieruchomości 76 zł, węgiel (6 ton) 3.840 zł, środki czystości 100 zł. Węgiel został zakupiony dzięki oszczędnościom męża z kilku miesięcy. Aktualnie strona nie posiada już oszczędności. I.K. oświadczyła, iż mąż pokrywa koszty wyżywienia oraz wyjazdów do Kliniki [....] w W. na stałe kontrole. Obecnie skarżąca ma problemy z guzami tarczycy, zatem zwiększone są wydatki na dojazdy na badania endokrynologiczne. Strona podała, iż "mąż decyduje swoją emeryturą i mówi, że są to jego pieniądze". Zarówno skarżąca, jak i jej chory na prostatę mąż, ze względu na wiek 76 i 79 lat i choroby wieku starczego, zmuszeni są korzystać z dużej ilości leków, dojazdów na kąpiele siarkowe w S. , leczenie sanatoryjne. Wydatki te są niezbędne do życia. Skarżąca jest inwalidą I grupy z ogólnego stanu zdrowia. Do pisma załączone zostały kopie następujących dokumentów: potwierdzenia wypłaty świadczenia emerytalnego K.K. za kwiecień 2014 roku (3.615,08 zł), opisu USG skarżącej z dnia 12 lutego 2014 roku, zaświadczenia [....] w W. o leczeniu I.K. , orzeczenia z dnia 27 sierpnia 1997 roku o ustaleniu stopnia niepełnosprawności skarżącej, zaświadczenia [....] w K. z dnia 25 stycznia 2013 roku o uczęszczaniu na rehabilitację, trzech faktur za leki: z dnia 31 marca 2014 roku na kwotę 54,58 zł, z dnia 27 marca 2014 roku na kwotę 67,03 zł i z dnia 3 marca 2014 roku na kwotę 52,92 zł, karty informacyjnej leczenia szpitalnego I.K. z dnia 10 stycznia 2013 roku, dziewięciu odcinków płatności za energię elektryczną, potwierdzenia wpłaty kwoty 76 zł za łączne zobowiązania pieniężne za 2013 rok, potwierdzenie wpłaty kwoty 48 zł za gospodarowanie odpadami komunalnymi za 6 m-cy, paragonu za gaz na kwotę 47 zł oraz faktury z dnia 9 kwietnia 2014 roku za wodę na kwotę 37,91 zł. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Instytucja przyznania prawa pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 roku, poz. 270, dalej: p.p.s.a.) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym), lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W rozpoznawanej sprawie skarżąca I.K. domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia na jej rzecz radcy prawnego z urzędu. Biorąc pod uwagę sytuację materialną wnioskodawczyni przedstawioną we wniosku "PPF" należy stwierdzić, że wniosek zasługuje na uwzględnienie jedynie w części dotyczącej ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika. Ze względu na wysokość uzyskiwanych dochodów, brak jakichkolwiek oszczędności i wartościowych przedmiotów, które mogłyby być spieniężone, wydatki związane z koniecznym utrzymaniem i leczeniem, środki finansowe, którymi wnioskodawczyni dysponuje nie pozwalają na pokrycie kosztów wynagrodzenia pełnomocnika we własnym zakresie bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu strony i jej męża. Dlatego w tym zakresie referendarz sądowy uwzględnił wniosek skarżącej i ustanowił dla niej pełnomocnika z urzędu. Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie został uwzględniony z następujących powodów. Skoro przesłanką uzasadniającą przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, którego domaga się skarżąca, jest brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. Skarżąca I.K. pobiera bowiem zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł oraz otrzymuje kwotę 200 zł miesięcznie od syna. Ponadto pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym małżonek skarżącej dysponuje stałymi dochodami z emerytury w wysokości 3.615,08 zł (dane za miesiąc kwiecień 2014 roku). Łączny miesięczny dochód małżonków wynosi zatem 3.968,08 zł. Argument strony o separacji finansowej małżonków nie ma znaczenia z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy. W postanowieniu z dnia 6 października 2004 roku sygn. akt GZ 71/04 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż przy badaniu przesłanek z art. 246 par. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.) małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia nawet pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Ponadto, stosownie do art. 27 tej ustawy, oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zdaniem orzekającego, wskazane w art. 27 potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 2 lipca 2009 r., sygn. akt I FSK 216/09, obowiązek alimentacyjny nie jest uzależniony od ustroju majątkowego małżeńskiego, a ponadto obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych. Zatem również w razie separacji finansowej małżonków, czy nawet prowadzenia odrębnych gospodarstw domowych, małżonkowie nadal obowiązani są do zaspokajania potrzeb rodziny. Pozostawanie jednego z małżonków na utrzymaniu drugiego z nich i wykonywanie ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego sprawia, że sytuacja materialna małżonka, nawet nie uzyskującego dochodu, jest pochodną sytuacji materialnej małżonka, który uzyskuje dochód. Tak więc oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy należy dokonać z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka (por. postanowienie NSA z dnia 23 maja 2011 r., sygn. akt II FZ 156/11). Jak wynika z oświadczeń i załączonych dokumentów źródłowych miesięczne wydatki skarżącej i jej męża przedstawiają się następująco: żywność 2.000 zł, leki 174,53 zł (54,58 zł + 67,03 zł + 52,92 zł), energia elektryczna 194,09 zł (43,35 zł + 8,92 zł + 141,82 zł dane za marzec 2014 roku), gaz 47 zł, odpady komunalne 8 zł, podatek 6,33 zł (76 zł/12 m-cy), woda 15,16 zł (37,91 zł/2,5 m-ca), opał 320 zł (3.840 zł/12 m-cy), środki czystości 100 zł. Suma miesięcznych wydatków wynosi 2.865,11 zł. Zestawiając tę kwotę z sumą miesięcznych dochodów skarżącej i jej męża (3.968,08 zł) należy uznać, iż pozostająca do dyspozycji strony kwota 1.102 zł pozwoli na uiszczenie kosztów sądowych w niniejszym postępowaniu i nie spowoduje uszczerbku w utrzymaniu koniecznym rodziny. Tym bardziej, że na obecnym etapie postępowania koszty te sprowadzają się do wpisu od złożonej skargi w wysokości 200 zł (zgodnie z § 2 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 roku w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Nie można pominąć tego, że wyłożenie kosztów przez skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej żądań przez Sąd, stronie będzie przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Mając powyższe na względzie orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 1- 3, art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.