II SA/Kr 53/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia [...] w K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] w K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 8 listopada 2012 r. Nr: [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy p o s t a n a w i a wniosek strony skarżącej oddalić W odpowiedzi na wezwanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 500 zł od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] listopada 2012 r. Nr: [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy Stowarzyszenie [...] w K. złożyło wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. We wniosku wskazano, iż celem działania Stowarzyszenia jest integracja działań instytucji publicznych, prywatnych i osób fizycznych na rzecz ochrony i rozwoju Parku [...], przeciwdziałanie niszczeniu układów urbanistycznych i architektonicznych dzielnicy [...], ochrona przyrody i wspieranie zrównoważonego rozwoju. Wnioskodawca jest stowarzyszeniem zwykłym, niemającym osobowości prawnej. Stowarzyszenie nie pobiera żadnych składek, ani nie ma sponsorów. Nie dysponuje żadnymi środkami finansowymi. Członkami Stowarzyszenia jest kilku mieszkańców D. , którym zależy na ochronie Parku przed zabudową w ich ocenie niezgodną z założeniami rozwoju K. oraz interesem społecznym. W Stowarzyszeniu nie ma prawników, ani innych osób, które mogłyby pomóc w sprawach prawnych. Wykonując wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy Prezes Stowarzyszenia M.T.G. oświadczyła, że Stowarzyszenie liczy 10 członków. Od początku powstania Stowarzyszenia nie było ustalenia o zbierania składek na jego rzecz i dotąd żadne składki nie były pobierane od członków, ani od innych osób. Do działalności Stowarzyszenia nie były potrzebne żadne większe środki finansowe, a sporadycznie zdarzające się drobne opłaty, jak np. przesyłka listu poleconego, były pokrywane ze środków prywatnych. Używany do pisania komputer i drukarka to sprzęty prywatne. Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku. Do pisma załączona została kopia zeznania podatkowego CIT-8 o wysokości dochodu osiągniętego za rok 2012. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: p.p.s.a.) osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy podmiot ten wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W niniejszej sprawie strona skarżąca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Brzmienie powołanego przepisu art. 246 § 2 p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy (vide: postanowienia NSA z dnia 25 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 322/08 oraz z dnia 28 grudnia 2012 r. sygn. akt II FZ 1020/12). To sprawą zainteresowanego jest przecież wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, jako że użycie w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wskazuje wyraźnie, iż to wnioskodawca ma przekonać rozpoznającego wniosek, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z przewidzianego w tym przepisie dobrodziejstwa procesowego jakim jest instytucja prawa pomocy. W ocenie orzekającego Stowarzyszenie [...] w K. nie wykazało, że spełnia przesłanki o których mowa w art. 246 § 2 p.p.s.a., od których zaistnienia zależy przyznanie podmiotowi prawa pomocy. Na wstępie należy zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Stowarzyszenie w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, winno uwzględnić również ewentualność uczestnictwa w procesach sądowych związanych ze statutową działalnością i poczynić konieczne na ten cel oszczędności. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania osoba prawna, a także inna jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" Warszawa 2008 r., str. 587). Stowarzyszenia [...] w K. , jak wynika z akt sprawy, jest organizacją wpisaną do ewidencji stowarzyszeń zwykłych. Zgodnie z art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (tekst jednolity: Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855) stowarzyszenie zwykłe uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Z brzmienia tego przepisu wynika, że składki członkowskie są wyłącznym źródłem dochodów stowarzyszenia zwykłego. Zatem osoby zakładające takie stowarzyszenie, mając na uwadze powyższą okoliczność, winny wziąć pod uwagę własną sytuację materialną i podjąć decyzję czy sytuacja ta pozwala im na prowadzenie tego rodzaju działalności. Nie jest bowiem dopuszczalne przerzucanie ciężaru kosztów związanych z prowadzoną działalnością na współobywateli na etapie aktywnej realizacji założonych celów (czynny udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym). Argument strony skarżącej, że składki członkowskie nie zostały ustalone, a do działalności Stowarzyszenia nie były dotąd potrzebne żadne większe środki finansowe, nie mógł wpłynąć na odmienną ocenę sytuacji majątkowej Stowarzyszenia. Nie podano bowiem żadnego uzasadnienia dlaczego nie są egzekwowane składki nieopłacone przez członków. Z § 18 ust. 3 Regulaminu Stowarzyszenia [...] wynika, że źródłem majątku Stowarzyszenia są składki członkowskie, a członek Stowarzyszenia zobowiązany jest do regularnego opłacania składek obowiązujących w Stowarzyszeniu stosownie do § 10 ust. 2 pkt 4 Regulaminu. Strona skarżąca posiada zatem możliwości uzyskania środków finansowych na opłacenie kosztów związanych z zainicjowanym postępowaniem sądowym. Podkreślić również wypada, że skarżące Stowarzyszenie obowiązane jest do uiszczenia jednego wpisu od skargi, a zatem koszty sądowe rozkładają się pomiędzy 10 członków Stowarzyszenia. Reasumując, skoro Stowarzyszenie nie wykorzystuje przewidzianych prawem możliwości zgromadzenia środków finansowych (składki członkowskie), nie może zatem skutecznie domagać się przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia na jego rzecz pełnomocnika z urzędu. Przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, np. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, czy pokrycie kosztów zastępstwa procesowego rodzi bowiem ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06 niepubl.). Mając powyższe orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 2, art. 246 § 2 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270).