II SA/Kr 543/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Łoboz po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu S. Ć. od postanowienia Referendarza Sądowego z dnia 17 czerwca 2016 r. oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi S. Ć. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 6 kwietnia 2016 r. znak[...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Referendarza Sądowego z dnia 17 czerwca 2016 r. Skarżący S. Ć. złożył wraz ze skargą wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie przyznania pełnomocnika z urzędu w celu sprecyzowania odwołania i pomocy w dalszym prowadzeniu niniejszej sprawy. W treści wniosku skarżący podał, iż ma ponad 90 lat i nie jest w stanie samodzielnie sporządzić odwołania ani aktywnie uczestniczyć w postępowaniu. Do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych nie został dołączony urzędowy formularz o przyznanie prawa pomocy. Zarządzeniem z dnia 17 maja 2016 r. wezwano skarżącego o wypełnienie przesłanego urzędowego formularza "PPF" w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania (art. 252 i 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718) – dalej "P.p.s.a."). W zakreślonym terminie skarżący w dniu 3 czerwca 2016 r. złożył na urzędowym formularzu "PPF" wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Rodzina utrzymuje się z emerytury wraz z dodatkiem dla represjonowanych skarżącego w wysokości [...] zł oraz świadczenia emerytalnego żony w wysokości [...] zł. Łącznie deklarowany dochód 2 osobowej rodziny wynosi 4.900 zł. Ponadto wskazał, że posiada mieszkanie własnościowe na zasadach współwłasności o pow. 51 m2. Jako stałe miesięczne wydatki skarżący wykazał: czynsz – [...] zł, opłaty remontowe – [...] zł, opłaty za media – [...] zł, zakup lekarstw – [...] zł miesięcznie. Skarżący oświadczył, że nie posiada zasobów pieniężnych, ani przedmiotów wartościowych. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał również, iż jest schorowanym emerytem, posiada I grupę inwalidzką. Ponadto oświadczył, iż nie zna się na przepisach prawa i trudno będzie mu uczestniczyć w postępowaniu sądowym. Dodatkowo wskazał, iż nie stać go na opłacenie kosztów pomocy prawnej bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Mieszka wraz z żoną, ale z uwagi na trudności finansowe córki stara się jej pomóc. Postanowieniem z dnia 17 czerwca 2016 r. referendarz sądowy oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Referendarz sądowy po dokonaniu analizy informacji wynikających z wniosku skarżącego uznał, iż nie zachodzą szczególne okoliczności, określone w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanych zakresie. Od powyższego postanowienia referendarza sądowego skarżący wniósł w terminie sprzeciw. Zdaniem skarżącego niezasadnie odmówiono mu przyznania prawa pomocy, bowiem przy wydawaniu zaskarżonego postanowienia nie wzięto pod uwagę, że wraz z żoną są osobami w podeszłym wieku (odpowiednio 91 i 85 lat), co powoduje koniczność ponoszenia wyższych niż przeciętnie wydatków związanych z utrzymaniem się. W uzasadnieniu skarżący wskazał również na liczne problemy zdrowotne, które generują dodatkowe dochody, bowiem leczy się urologicznie, ma problemy z chodzeniem i potrzebuje bieżącej opieki w czynnościach życia codziennego. Dodatkowo ponosi koszty utrzymania córki, która leczyła się psychiatrycznie oraz syna, który osiąga nieregularne dochody. Pomaga również regularnie w utrzymaniu wnuków. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 P.p.s.a. w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu i rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z treścią art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 tego przepisu), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.), zaś częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 P.p.s.a.). Ponadto zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej może nastąpić: w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu jego przyznanie następuje w wyjątkowych przypadkach, a mianowicie w sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta musi być realna, a do stwierdzenia jej zaistnienia niezbędne jest dokładne poznanie sytuacji wnioskodawcy. To na składającym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar przekonania Sądu, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2012 r., sygn. akt: l FZ 429/12, LEX nr 1247073). Uwarunkowanie dostępu do sądu od ponoszenia opłat sądowych nie stanowi pozbawienia tego prawa, o ile opłaty te nie są nadmierne, a strona ma możliwość uzyskania zwolnienia z nich z uwagi na swoją sytuację finansową i sytuacja ta zostanie dogłębnie oceniona w postępowaniu dotyczącym zwolnienia od opłat (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 grudnia 2003 r., 47375/99 w sprawie Pogorzelec przeciwko Polsce, publ. w Lex pod nr 101042) – tak: postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2015 r., sygn. akt II FZ 1948/14. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy wnioskodawcy. Rozstrzygnięcie zatem w tej kwestii będzie zależało przede wszystkim od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. To strona musi wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. Właściwe bowiem przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających wobec niej zastosowanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwi sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej. Nastąpić to może w sytuacji, w której strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, tj. spójny, niebudzący żadnych wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej zasadność zastosowania wobec niej instytucji prawa pomocy. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Może być ono przyznane na wniosek osób bardzo ubogich, znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich zapłata byłaby związana z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny. Skoro udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, to powinno ono sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 stycznia 2013 r., sygn. akt: II FZ 987/12, LEX nr 1274301). Mając powyższe na uwadze wskazać należy, iż sytuacja materialna skarżącego nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skarżący zadeklarował w formularzu "PPF" miesięczny dochód rodziny z tytułu świadczenia emerytalnego obydwojga małżonków oraz dodatku dla represjonowanych w wysokości 4.900 zł. Dochód ten nie jest na tyle niski, aby konieczne było korzystanie z pomocy Państwa w uiszczeniu kosztów postępowania oraz kosztów pełnomocnika. Wnioskodawca uzyskuje dochód, którego wysokość, nie wymaga interwencji socjalnej mającej zastosowanie w sytuacjach, gdy kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie nie przekracza 514 zł, zgodnie z art. 8 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004r. (Dz.U. z 2015., poz. 163 ze zm.). Wysokość uzyskiwanego przez skarżącego dochodu przekracza również wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę ustalonego w 2016 r. na kwotę brutto 1850 zł (patrz: rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 września 2015 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2016 r. (Dz. U. z 2015 r., poz. 1385). Mając zatem na uwadze łączny dochód rodziny w wysokości 4.900 zł, przyjąć należy, że przy rozsądnym gospodarowaniu, powinien on umożliwiać nie tylko zabezpieczenie środków na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb, ale również pokrycie kosztów postępowania w niniejszej sprawie oraz opłacenie pełnomocnika z wyboru, jeżeli jego udział w sprawie uznaje skarżący za konieczny. Prawo pomocy, jak wyżej podniesiono, jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Ponadto Sąd w niniejszej sprawie w pełni podziela wyrażany w judykaturze pogląd, że przedkładanie przez stronę należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi, nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lutego 2010 r. sygn. akt II FZ 55/10, publ. CBOSA). Należy w tym miejscu dodać, że dla spełnienia przesłanek uzasadniających ustanowienie w ramach prawa pomocy pełnomocnika bez znaczenia pozostaje stopień skomplikowania sprawy, czy też nieznajomość przez stronę przepisów prawa. W związku z powyższym stwierdzić należy, iż skarżącemu prawidłowo i zasadnie odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego z urzędu. Skarżący nie spełnił bowiem przesłanek przyznania prawa pomocy wynikających z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.