II SA/Kr 553/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Renata Czeluśniak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym wniosku "A" sp. z o.o. z siedzibą w K. o zwolnienie od kosztów sądowych po wniesieniu sprzeciwu od postanowienia referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 19 grudnia 2013 r. w dniu 24 stycznia 2014 r. w sprawie ze skargi "A" sp. z o.o. z siedzibą w K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 8 lutego 2013 r. znak: [...] w przedmiocie warunków zabudowy postanawia odmówić zwolnienia od kosztów sądowych. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 250 zł od złożonej skargi kasacyjnej z dnia 16 września 2013 r. strona skarżąca "A" Sp. z o.o. z siedzibą w K. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od opłaty od skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że obecna sytuacja finansowa i majątkowa spółki nie pozwala ponieść jakichkolwiek kosztów związanych z opłatą sądową, do uiszczenia której strona została wezwana. Do pisma załączone zostały kopie następujących dokumentów: raportu kasowego za dzień 15 października 2013 r., tytułu wykonawczego z dnia 18 września 2013 r. oraz czterech zawiadomień o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem. Ponadto z danych zawartych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawca prowadzi działalność w zakresie sprzedaży hurtowej i detalicznej samochodów osobowych i furgonetek. W oświadczeniu o majątku i dochodach podano, że wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych Spółki wynosi 5.336.525,80 zł. Wartość środków trwałych wnioskodawcy według bilansu za ostatni rok wyniosła 7.524.096,50 zł. Ostatni rok obrotowy został zamknięty stratą w wysokości 577.316,07 zł. Wskazano ponadto, że spółka dysponuje następującymi rachunkami bankowymi: w Banku [...] S.A. (stan konta – 212.067,09 zł), [...] (stan – 1.270.000 zł), w Banku [...] (stan 0 zł) i [...] Banku (stan 0 zł). Podano, że konta te zostały zajęte w wyniku egzekucji prowadzonej przez Urząd Skarbowy. Wniosek o prawo pomocy został uzasadniony trudną sytuacją majątkową spółki. Wykonując wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, pełnomocnik strony skarżącej oświadczył, że jego wynagrodzenie wypłacane będzie ze środków uzyskanych zgodnie z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu z dnia 28 września 2002 r. w przypadku uwzględnienia skargi. W oświadczeniu z dnia 10 grudnia 2013 r. podano, że zaświadczenia wystawione przez banki informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty są odpłatne, a Spółka nie ma środków na ich pozyskanie (k.143 a.s.). W zastępstwie tych zaświadczeń poinformowano, że stan konta [...] Bank wynosi -1.270.000 zł plus należne odsetki, stan konta w [...] SA wynosi -1.116,64 zł, w [...] Banku – 45 zł, a w Banku 0 zł. Załączona została historia rachunku bankowego w [...] Banku oraz w Banku [...] SA za okres od 1 września do 30 listopada 2013 r., a także sześć dziennych wyciągów z rachunku bankowego w Banku [...] S.A. Strona przedłożyła ponadto pięć zawiadomień o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność. W przedmiocie wysokości wynagrodzenia pobieranego przez prezesa spółki oświadczyła, że w ramach prowadzonej działalności gospodarczej prezes zarządu wystawił faktury w bieżącym roku za okres styczeń – sierpień na łączną kwotę 48.000 zł, z czego ostatnia faktura nie została wypłacona w całości (pozostało do wypłaty 4.380 zł). Od 1 września bieżącego roku, z uwagi na trudną sytuację finansową spółki, prezes zarządu nie wystawia faktur, a z dniem 30 września 2013 r. zostały rozwiązane umowy o pracę z pracownikami zatrudnionymi w Spółce "A" Sp. z o.o., co niosło za sobą obowiązek wypłaty świadczeń w postaci wypłat wynagrodzeń oraz odpraw. Podkreślono, że nie zostały jeszcze wypłacone wynagrodzenia za wrzesień 2013 roku oraz odprawy w łącznej wysokości 92.848,38 zł. Wskazano, że na dzień 1 listopada 2013 r. w firmie "A" Sp. z o.o. zatrudnione są cztery osoby: 1 na urlopie wychowawczym, 1 na zasiłku macierzyńskim i 2 na zasiłku chorobowym. Zasiłki nie są wypłacane od października 2013 roku, a do Dyrektora ZUS w K. zostało skierowane pismo w sprawie przejęcia wypłaty zasiłków chorobowych i macierzyńskich. Zarząd Spółki "A" Sp. z o.o. oświadczył, że dwukrotnie składał wnioski do Sądu rejestrowego o ogłoszenie upadłości likwidacyjnej, które ze względów proceduralnych zostały odrzucone. Obecnie kompletowana jest dokumentacja do ponownego złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości likwidacyjnej Spółki. Strona przedłożyła kopie następujących dokumentów: wykazu nieruchomości i ruchomości Spółki, zeznania CIT-8 za rok 2012, sprawozdania z działalności "A" Sp. z o.o. za 2012 rok (bilans, rachunek zysku i strat, informacja dodatkowa), deklaracji dla podatku od towarów i usług za miesiące sierpień, wrzesień i październik 2013 r., bilansu i rachunku zysków i strat na dzień 31 października 2013 r., uproszczonego zestawienia obrotów za okres od sierpnia do października 2013 r., wykazu przychodów ze sprzedaży środków trwałych, wykazu kosztów umorzenia środków trwałych, czterech protokołów zajęcia ruchomości oraz dwóch zawiadomień o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną. Z oświadczenia zarządu spółki "A" Sp. z o.o. wynika, że z dniem 30 września 2013 r. zostały rozwiązane z pracownikami umowy o pracę. Od tej daty jedynym sposobem uzyskiwania jakichkolwiek środków na spłatę zobowiązań, w pierwszej kolejności względem pracowników, były umowy najmu pomieszczeń będących własnością "A" Sp. z o.o. Zajęcia komornicze oraz tytuły wykonawcze zajmujące prawa majątkowe wynikające z tych umów w całości pozbawią stronę możliwości pozyskiwania środków umożliwiających prowadzenie działalności gospodarczej. Podkreślono, ze spółki nie stać na regulowanie podstawowych zobowiązań, choćby internetu, telefonu, czy energii elektrycznej, a sytuacja strony jest trudna, gdyż Urząd Skarbowy prowadzi szeroką egzekucję majątku spółki, wszystkie konta bankowe są zajęte, a spółka praktycznie zaprzestała działalności. Referendarz sądowy WSA w Krakowie postanowieniem z dnia 19 grudnia 2013 r. oddalił wniosek strony skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych. Strona skarżąca wniosła sprzeciw od orzeczenia referendarza sądowego, zarzucając, że treść przedstawionej dokumentacji uzasadnia zwolnienie strony skarżącej od kosztów sądowych. Podkreślono, że pomimo istnienia aktywów, strona skarżąca nie jest w stanie poprzez sprzedaż ruchomości lub nieruchomości uzyskać środków potrzebnych do uiszczenia opłaty sądowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "ppsa". prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Zgodnie z art. 246 § 2 ppsa osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Należy zwrócić uwagę na to, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2010, str. 568, a także postanowienia NSA z dnia 29 marca 2011 r. sygn. akt I OZ 191/11 oraz z dnia 4 lipca 2013 r. sygn. akt II GZ 324/13). Odnosząc powyższe zasady do rozpatrywanego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, Sąd uznał, że wniosek ten nie zasługuje na uwzględnienie. Pamiętać należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych i dlatego zwolnienia od ich ponoszenia muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Zwrócić należy uwagę okoliczność, że pomimo problemów finansowych, prowadzonej egzekucji z majątku spółki i zajęciu jej kont bankowych, strona skarżąca nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym. Z danych zawartych w przedłożonych deklaracjach dla podatku od towarów i usług VAT-7 wynika, że w październiku 2013 r. (okres, kiedy złożony został wniosek o przyznanie prawa pomocy) odnotowano dostawę towarów oraz świadczenie usług na terytorium kraju opodatkowane stawką 22% albo 23%" (poz. 6 części C deklaracji) w wysokości 25.586 zł. W miesiącach poprzedzających złożenie wniosku spółka również wykazywała przychody z tego samego tytułu: za wrzesień 2013 r. w wysokości 78.470 zł i za miesiąc sierpień 2013 roku łącznie 251.459 zł (16.955 zł z tytułu dostawy towaru oraz świadczenia usług na terytorium kraju, zwolnionej od podatku (poz. 1 części C deklaracji) oraz 234.504 zł z tytułu dostawy towarów oraz świadczenia usług na terytorium kraju opodatkowanych stawką 22% albo 23%" (poz. 6 części C deklaracji). Ponadto wartość aktywów strony skarżącej trwałych na dzień 31 grudnia 2012 r. wyniosła 7.524.096,50 zł, zaś według bilansu na dzień 31 października 2013 r. wartość aktywów trwałych wynosi 7.372.843,41 zł (w tym grunty 76.999,72 zł, budynki, lokale i obiekty inżynierii lądowej i wodnej 7.188.241,82 zł, urządzenia techniczne i maszyny 6.310,78 zł i inne środki trwałe 101.291,09 zł), a wartość aktywów obrotowych wynosi 355.868,99 zł. Przytoczone powyżej dane, których nie zakwestionowano w sprzeciwie, należy zestawić z kosztami sądowymi, od których zwolnienia ubiega się strona skarżąca, czyli z kwotą 250 zł oraz czasem trwania postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego. Dokonanie takiego zestawienia prowadzi do wniosku, że podmiot dysponujący na dzień 31 października 2013 r. majątkiem trwałym o wartości ponad siedem milionów złotych oraz prowadzący działalność gospodarczą polegającą na obrocie towarami, od których należny podatek VAT wynosi kilka, a w niektórych miesiącach nawet kilkadziesiąt tysięcy złotych, domaga się, by budżet państwa uiścił za niego kwotę 250 zł z puli przeznaczonej dla osób najuboższych. W ocenie Sądu zwolnienie strony skarżącej od kosztów sądowych w opisanych wyżej okolicznościach byłoby sprzeczne z celem instytucji prawa pomocy, która służy zapewnieniu prawa do sądu podmiotom, które w żaden inny sposób nie są w stanie pokryć kosztów postępowania sądowego. Podkreślić trzeba też, że w orzecznictwie sądowym utrwalone jest stanowisko, iż posiadanie przez wnioskodawcę majątku trwałego o znacznej wartości w zasadzie wyłącza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienia NSA: z dnia 12 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 415/04, z dnia 8 listopada 2004 r. sygn. akt FZ 465/04 oraz z dnia 15 kwietnia 2004 r. sygn. akt FZ 9/04). Zgodnie z poglądem NSA, wyrażonym w uzasadnieniu postanowienia z dnia 19 listopada 2004 r. sygn. akt FZ 463/04, podmiot dysponujący wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie spełnia przesłanek udzielenia mu prawa pomocy zawartych w art. 246 § 2 ppsa. Z kolei wykazywana przez wnioskodawcę strata w danym roku obrotowym nie oznacza jednak, że nastąpił trwały brak środków finansowych uniemożliwiający poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Strata jest bowiem wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami, spowodowanym np. nakładami inwestycyjnymi, czy odpisami amortyzacyjnymi i nie jest równoznaczna z fiaskiem prowadzonej działalności gospodarczej (por. postanowienie NSA z dnia 12 kwietnia 2011 r., sygn. akt I GZ 92/11). Podsumowując, Sąd uznał, że strona skarżąca obraca środkami wielokrotnie przekraczającymi wysokość kosztów koniecznych do poniesienia w postępowaniu zainicjowanym skargą kasacyjną i dysponuje majątkiem trwałym o znacznej wartości, a więc z zasad doświadczenia życiowego wynika, że posiadała także możliwości zgromadzenia kwoty 250 zł na pokrycie kosztów opłaty sądowej. Dlatego orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 260 ppsa.