II SA/Kr 620/16

sygn. akt II SA/Kr 620/16 Kraków, dnia 12 maja 2017r. POSTANOWIENIE Przewodniczący: Sędzia WSA Aldona Gąsecka-Duda po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. B. od postanowienia referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 30 stycznia 2017 r., oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 3 marca 2016 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postepowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie postanowieniem z dnia 30 stycznia 2017 r., oddalił wniosek M. B. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że rozpoznawany wniosek jest drugim w przedmiocie przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 22 lipca 2016 r. referendarz sądowy oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. W następstwie wniesienia sprzeciwu od tego postanowienia, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 24 sierpnia 2016 r. utrzymał w mocy postanowienie referendarza z dnia 22 lipca 2016 r. Postanowienie to stało się prawomocne i w tym stanie prawnym skarżąca w dniu 26 sierpnia 2016 r. została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł. Skarżąca mimo wezwania nie uiściła stosownej opłaty od skargi, następstwem czego było odrzucenia przez Sąd skargi. W dniu 16 listopada 2016 r. skarżąca złożyła kolejny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Rozpoznanie kolejnego wniosku ( drugiego) winno nastąpić w kontekście art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016r., poz. 718 ze zm.- dalej p.p.s.a.), zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane w skutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, lub nawet prawomocne, z uwzględnieniem przepisów materialnych stanowiących podstawę przyznania prawa pomocy. Aktualnie rozpoznawany wniosek został uzasadniony tym, że skarżąca nie ma możliwości uiszczenia opłaty sądowej oraz ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Cały uzyskiwany w miesiącu dochód przeznaczany jest pokrywanie miesięcznych wydatków koniecznych i zobowiązań stałych. Skarżąca jak w poprzednio rozpoznawanym wniosku wymieniła miesięcznie wydatki i zobowiązania stałe. Zadeklarowała, iż miesięczny dochód wynosi 1.116 zł (poprzednio 1.323 zł) . Skarżąca wymieniła poniesione wydatki, które miały charakter koniecznych i inne. Zamykają się one kwotą 785,54 zł. Dodatkowo do wniosku skarżąca dołączyła zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia z dnia 20 września 2016 r. o zajęciu wynagrodzenia za pracę skarżącej wraz z podaniem tytułów wykonawczych podlegających wyegzekwowaniu, faktury VAT z 23 października 2016 za zakup butów – 129,90 zł, faktury VAT z 17 października 2016 r. za holter - 130zł. Skarżąca dołączyła też pismo syna – M. M., w którym zobowiązuje się on do dokonywania opłat miesięcznych za gospodarowania odpadami. W piśmie uzupełniającym z dnia 2 stycznia 2017 r. skarżąca odpowiadając na zarządzenie referendarza sądowego wyjaśniła, iż sąd nie może wzywać jej o informacje w jakiej wysokości i z jakiego tytułu uzyskuje miesięczny dochód syn skarżącej – M. M. Nie jest on stroną postępowania w niniejszej sprawie i jak podnosi nie będzie on ujawniał swojego majątku. Skarżąca oświadczyła także, iż na podstawie powołanego przepisu, sąd może wzywać tylko stronę postępowania do uzupełniania. Skarżąca nie zna sytuacji finansowej dorosłego syna. Dlatego uzupełnienie braków nie jest niemożliwe, a sąd na tej podstawie nie może oddalić wniosku o przyznanie prawa pomocy. Referendarz uznał, że skarżąca nie wykazała skutecznie spełnienia przesłanek uzasadniających zmianę dotychczasowego postanowienia i zwolnienie je od ponoszenia kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu. Nie wykazała bowiem, że jej sytuacja materialna pogorszyła się. Nadto referendarz uznał, że z przedstawionych dokumentów jednoznacznie wynika, iż M. B. nie prowadzi gospodarstwa domowego sama. Wzywana o wykazanie miesięcznego dochodu syna i podania jego źródła, odmówiła udzielenia informacji twierdząc, iż pytanie takie nie ma uzasadnianie prawnego a syn odmówił ujawnienia swojego majątku, gdyż nie jest stroną postępowania. Referendarz wskazał następnie na art. 87 k.r.o., zgodnie z którym rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie, co obejmuje m. in. pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego. Od powyższego postanowienia M. B. wniosła sprzeciw. Termin do jego wniesienia został przywrócony postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 6 kwietnia 2017 r. W sprzeciwie skarżąca określiła ustalenia referendarza odnośnie prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego razem z synem za insynuację, wskazała, że syn jest właścicielem własnego mieszkania, za które ponosi opłaty. Wskazała również, że dom w którym sama mieszka nie posiada przyłączonego gazu, wszystkie urządzenia są na prąd. W wykonaniu zarządzenia z dnia 6 kwietnia 2017 r. wezwano M. B. do wykazania stosownymi dokumentami (potwierdzającymi własność mieszkania lub zameldowanie oraz ponoszenie opłat związanych z użytkowaniem mieszkania) że jej syn M. M. prowadzi osobne gospodarstwo domowe – w terminie 7 dni, pod rygorem przyjęcia, że nie zostały wykazane okoliczności istotne dla przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi, udzielonej pismem z dnia 2 maja 2017 r. M. B. podniosła, że wezwanie to jest niezgodne z prawem, a jeżeli sąd ma wątpliwości, to powinien przeprowadzić kontrolę. Podniosła też, że sąsiadka i współwłaścicielka domu szkaluje jej syna, dlatego wszelkie wiadomości o nim chce zdobywać przez sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 259 p.p.s.a. od postanowień, wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z brzmienia art. 260 p.p.s.a. wynika natomiast, iż rozpoznając sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W myśl przepisu art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 tego przepisu), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.), zaś częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej może nastąpić: w zakresie całkowitym- gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym- gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie znaczenie ma również art. 165 p.p.s.a., stosownie do którego postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. W sytuacji, gdy już raz został rozpatrzony wniosek o przyznanie prawa pomocy, strona składająca ponownie podobny wniosek ma obowiązek wykazania, że okoliczności sprawy uległy zmianie. Dodatkowo w nowych okolicznościach również muszą zachodzić przesłanki przyznania prawa pomocy, wynikające z art. 246 § 1 p.p.s.a. Z oświadczeń skarżącej i przedłożonych dokumentów nie wynika, aby okoliczności sprawy uległy zmianie w stosunku do tych, na podstawie których zapadło postanowienie referendarza z dnia 22 lipca 2016 r., oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu, utrzymane w mocy postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 24 sierpnia 2016 r. M.B. na formularzu zadeklarowała miesięczny dochód w kwocie 1.116 zł (poprzednio 1.323 zł), niemniej w sprzeciwie ponownie podała kwotę miesięcznych dochodów jako 1300 zł. Skarżąca wymieniła poniesione wydatki, w tym opłatę za energię elektryczną 160 zł, abonament telefoniczny – 25 zł, ratę podatku od nieruchomości – 46 zł, opłatę za wodę: 52,64 zł, za śmieci 9 zł, koszt biletu miesięcznego 95 zł, dojazdy do lekarzy 28 zł, leki – 80 zł, środki czystości 50 zł. W tym zakresie wydatki zasadniczo nie uległy zmianie w stosunku do ustalonych w postanowieniu z dnia 24 sierpnia 2016 r. (wówczas skarżąca udokumentowała: koszt dojazdu do pracy 95 zł, koszt dojazdu do lekarzy 27 zł, wydatki na środki czystości 70 zł, leki 50-70 zł, opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi 18 zł, opłatę za energię elektryczną 104,48 zł, opłatę za wodę 144,51 zł za blisko trzy miesiące, a zatem ok. 50 zł miesięcznie, opłatę za telefon (25 zł), podatek od nieruchomości - 46 zł kwartalnie, a zatem 11,50 zł miesięcznie. Dodatkowo na obecnym etapie postępowania wykazała wydatek na wizytę lekarską w kwocie 130 zł i zakup obuwia leczniczego w kwocie 130 zł. W odniesieniu do tych wydatków wskazać trzeba, że faktura dokumentująca badanie lekarskie pochodzi z dnia 17 października 2016 r., a faktura dokumentująca zakup obuwia pochodzi z dnia 23 października 2016 r., są to zatem wydatki poniesione ponad pół roku temu, nadto mające charakter jednorazowy. Skarżąca wyliczała nadto postępowania sądowe, w których jest stroną i związane z tym wydatki na opłaty sądowe. Kwestia ta podlegała już ocenie w postanowieniu z dnia 24 sierpnia 2016 r., w którym Sąd wskazał, że argumentem, przemawiającym za przyznaniem prawa pomocy nie może być fakt, że ze skargi tej samej skarżącej toczy się bardzo duża ilość postępowań sądowych. Przyznanie prawa pomocy nie jest uzależnione od ilości toczących się postępowań sądowych lecz wyłącznie od sytuacji finansowej skarżącego (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 października 2012 r., sygn. akt II GZ 341/12, Lex Omega nr 1270155). Duża ilość postępowań sądowych wnioskodawcy nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem przy rozpatrywaniu jego wniosków o przyznanie prawa pomocy (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 25 lipca 2014 r., sygn. akt II OZ 723/14, Lex Omega nr 1510362, podobnie – w postanowieniu z dnia 24 lipca 2012 r., sygn. akt II FZ 521/12, Lex Omega nr 1261047). W niniejszej sprawie nie została zatem wykazana zmiana okoliczności w stosunku do wcześniejszych orzeczeń, dotyczących prawa pomocy. Co więcej, skarżąca wzywana na różnych etapach rozpoznawania aktualnego wniosku do wykazania twierdzeń, odnoszących się do prowadzenia przez jej syna odrębnego gospodarstwa domowego nie przedstawiła żadnych dokumentów, które chociażby uprawdopodabniałyby, że M. M. z nią nie zamieszkuje. W tym zakresie wskazać trzeba, że stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konsekwencją nie zrealizowania takiego wezwania jest oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości również co do tego, że inicjatywa w zakresie uprawdopodobnienia okoliczności świadczących o trudnej sytuacji materialnej, np. związanej z ponoszeniem nadzwyczajnych kosztów utrzymania, czy leczenia spoczywa na wnioskodawcy. Sąd, korzystając z uprawnień, zakreślonych przez art. 255 p.p.s.a., może - jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości- wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jednakże na tym możliwości sądu w zakresie badania stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych strony się kończą i bez współpracy ze strony osoby, ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, ustalenie czy rzeczywiście nie może ona ponieść kosztów związanych ze sprawą, nie jest możliwe. Zatem w zakresie ustalenia, czy w danej sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy osoba wnioskująca winna współpracować z sądem administracyjnym, jeżeli nie poprzez wskazanie wszelkich okoliczności istotnych dla oceny jej stanu majątkowego, to przynajmniej realizując wszelkie wezwania sądu o uzupełnienie brakujących danych i dokumentów. W wypadku braku pełnej współpracy wnioskodawcy, skutki nie wykazania okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia o prawie pomocy będą obciążać właśnie jego. Jak podkreśla się w orzecznictwie, strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd o zasadności przyznania prawa pomocy, ponieważ rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co przez stronę zostanie wykazane (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 30 lipca 2009 roku, sygn. akt I FZ 171/09, Lex Omega nr 552205). W takiej sytuacji uznać trzeba, iż zainteresowana nie wykazała- w rozumieniu art. 246 § 1 p.p.s.a.- że nie stać jej na poniesienie wydatków, niezbędnych w postępowaniu sądowym. Wskazuje się też, że skoro strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez sąd dokumentacji, do dostarczenia której została zobowiązana na podstawie art. 255 p.p.s.a., powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 kwietnia 2012r., sygn. akt II FZ 170/12, Lex Omega nr 1137689), a niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 28 marca 2012r., sygn. akt I OZ 189/12, Lex Omega nr 1145153 oraz z dnia 16 marca 2012r., sygn. akt I OZ 156/12, Lex Omega nr 1136748). Kwestia tego, czy M. M. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze skarżącą nie może być uznana za należycie wyjaśnioną. Sama skarżąca podaje, że pozostaje on zameldowany w jej domu. Przez pewien czas opłaty za odpady komunalne były obliczane jak za gospodarstwo dwuosobowe, nadto korespondencja sądowa, skierowana na adres skarżącej została jeden raz odebrana przez jej syna (przesyłka z dnia 7 lutego 2017 r., odebrane w dniu 27 lutego 2017 r., k. 145 akt sądowych). Można zgodzić się ze skarżącą, że wobec konieczności ogrzewania elektrycznego sama wysokość opłat za energię elektryczną nie może dowodzić, że M. M. z nią zamieszkuje. Niemniej jednak jeżeli skarżąca zamierzała wykazać, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, winna była wobec wskazanych wyżej wątpliwości przedstawić żądane dokumenty. Sąd nie ma podstaw prawnych do sprawdzenia okoliczności istotnych dla przyznania prawa pomocy w sposób inny, niż wskazany w art. 255 p.p.s.a., a zatem poprzez żądanie dodatkowych oświadczeń lub dokumentów źródłowych. Dokumenty te mogą dotyczyć nie tylko sytuacji samej skarżącej, ale również jej stanu rodzinnego w istotnym dla sprawy zakresie. Skoro istnieją przesłanki pozwalające domniemywać, że M. M. zamieszkuje ze skarżącą przynajmniej czasowo, a skarżąca – wbrew wezwaniu – nie podjęła próby wykazania, że jest inaczej, nie pozwalają zatem w pełni ocenić jej sytuacji życiowej, majątkowej i zarobkowej. Taka sytuacja dodatkowo przemawia za odmową przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak na wstępie, za podstawę biorąc art. 245 § 1 i § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a.