II SA/Kr 638/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Nawara - Dubiel po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z.P. o wznowienie postępowania sądowego w sprawie sygn. II SA/Kr 1804/11 postanawia: odrzucić skargę o wznowienie postępowania. W dniu 25 kwietnia 2014 r. Z.P. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 12 marca 2012 r. sygn. akt II SA/Kr 1804/11. Powołując się na art. 270 i art. 271 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wskazała, że podstawą wznowienia postępowania jest nieważność spowodowana wydaniem wyroku przez sędziego wyłączonego z mocy ustawy. W uzasadnieniu skargi wskazano, że wyrokiem z dnia 12 lutego 2014 r. sygn. akt I OSK 1602/12 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 12 marca 2012 r. sygn. akt II SA/Kr 1804/11 w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody [....] z dnia 28 września 2011 r. nr [....] . W uzasadnieniu tego wyroku Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza m. in., że rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie, pisze w uzasadnieniu Sąd, nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Tymczasem, wbrew powyższemu stwierdzeniu zawartemu w uzasadnieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego, w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z naruszeniem art. 18 § 1 pkt 6 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, bowiem w składzie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie rozpoznającego skargę w I instancji brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy, co skutkuje zgodnie z art. 183 § 2 pkt 4 tejże ustawy nieważnością postępowania, to zaś Naczelny Sąd Administracyjny ma obowiązek brać pod rozwagę z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie sprawę związaną ze zwrotem nieruchomości stanowiących części działek nr [....] i [....] obręb [....] jednostka ewidencyjna [....] w granicach wywłaszczonych działek nr nr [....] obręb [....] byłej dzielnicy administracyjnej [....] rozpatrywał czterokrotnie. W składzie Sądu I instancji, który wydał wyrok sygn. akt II SA/Kr 866/10 z dnia 22 października 2010 r. brali udział: sędzia NSA J.T. , sędzia WSA K.B. i sędzia WSA J.B. . Następnie sędzia WSA KB brał również udział w wydaniu zaskarżonego wyroku z dnia 12 marca 2012 r., sygn. akt II SA/Kr 1804/11, którego przedmiotem jest odmowa zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. Zgodnie z przepisem art. 18 § 1 pkt. 6 p.p.s.a. sędzia wyłączony jest z mocy ustawy od orzekania w sprawach, w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator. Instytucja wyłączenia sędziego ma charakter gwarancji procesowej, polegającej na bezstronności sędziego utożsamianej z obiektywizmem rozumianym m. in. w ten sposób, że sędzia nie powinien uczestniczyć w kolejnej kontroli decyzji, jeżeli brał wcześniej udział w wydaniu wyroku kasacyjnego. Wyłączenie sędziego ma zapewnić budowanie zaufania społecznego do organów sprawujących wymiar sprawiedliwości, które to zaufanie wiąże się m. in. z bezstronnością sędziów. O konieczności zapewnienia bezstronności sędziów mowa jest zarówno w art. 14 ust. 1 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych i w art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, jak też w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Zdaniem skarżącej w niniejszej sprawie doszło do sytuacji, w której w obrocie prawnym pozostaje orzeczenie wydane w okolicznościach mogących budzić uzasadnione wątpliwości co do bezstronności Sądu, który je wydał. Równocześnie spełnione zostały przesłanki zawarte w przepisach art. 270 i 271 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z art. 271 pkt 1 wspomnianej ustawy można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności, jeżeli w składzie sądu uczestniczyła osoba nieuprawniona albo jeżeli orzekał sędzia wyłączony z mocy ustawy, a strona przed uprawomocnieniem się orzeczenia nie mogła domagać się wyłączenia. Jak powyżej zostało wykazane, w sprawie o sygn. akt II SA/Kr 1804/11 orzekał sędzia wyłączony z mocy ustawy. Skarżąca jako strona przedmiotowego postępowania nie miała możliwości domagania się wyłączenia przed uprawomocnieniem się wyroku, ponieważ w dniu posiedzenia Sądu nie mogła być obecna w Sądzie ze względu na konieczność zajęcia się bardzo ważnymi sprawami służbowymi, nie znając uprzednio składu orzekającego Sądu wyznaczonego do rozpatrzenia tej sprawy. Skarżąca podniosła, że o podstawie wznowienia dowiedziała się dopiero po dostarczeniu w dniu 11 kwietnia 2014 r. odpisu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. akt I OSK 1602/12 wraz z jego uzasadnieniem, po analizie twierdzenia, że nie miała miejsca nieważność postępowania w rozpoznawanej sprawie, zawartej w uzasadnieniu wyroku. W oparciu o powyższe przesłanki Z.P. wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 271 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) - dalej "p.p.s.a." - można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności jeżeli w składzie sądu uczestniczyła osoba nieuprawniona albo jeżeli orzekał sędzia wyłączony z mocy ustawy, a strona przed uprawomocnieniem się orzeczenia nie mogła domagać się wyłączenia. W myśl art. 277 p.p.s.a. skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzymiesięcznym. Termin ten liczy się od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy podstawą jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji - od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy. Natomiast art. 280 § 1 stanowi, że Sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań sąd wniosek odrzuci, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę. W niniejszej sprawie skarga o wznowienie podlegała odrzuceniu na obu powyższych podstawach, bowiem brak jest ustawowej podstawy wznowienia, a ponadto termin do wniesienia skargi nie został zachowany. Skarżąca jako podstawę wznowienia podała, że w wydaniu wyroku z dnia 12 marca 2012 r. sygn. akt II SA/Kr 1804/11 brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy. Jej zdaniem SWSA K.B. był wyłączony od orzekania w tej sprawie na podstawie art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. z uwagi na fakt, że wcześniej brał udział w wydaniu wyroku z dnia 22 października 2010 r. sygn. akt II SA/Kr 866/10. W pierwszej kolejności należy wskazać, że powołany w skardze art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. wyłącza sędziego od rozpoznania spraw, w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator. Taka sytuacja nie miała miejsca, bowiem żaden z sędziów orzekających w sprawie II SA/Kr 1804/11 nie brał udziału w wydaniu decyzji Wojewody [....] z dnia 28 września 2011 r. nr [....] . W niniejszej sprawie ewentualnie mieć znaczenie art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a., zgodnie z którym sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. W orzecznictwie podkreśla się, że w omawianym przepisie ustawodawca odsyła do sprawy w jej znaczeniu materialnoprawnym i jej tożsamość wyznaczają elementy wyznaczające tożsamość skonkretyzowanego w decyzji administracyjnej stosunku prawnego, a więc identyczność podmiotów, identyczność przedmiotu tego stosunku oraz identyczność obu jego podstaw - prawnej i faktycznej (por. wyroki NSA z dnia 6 marca 2013 r., sygn. II GSK 2305/11, LEX nr 1296044 i z 9 maja 2012 r., sygn. II GSK 2244/11, LEX nr 1244610). W wyrokach z dnia 20 lipca 2011 r., sygn. I OSK 751/11 (LEX nr 1082804) Naczelny Sąd Administracyjny skonkretyzował powyższy pogląd podkreślając, że przepis art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. - w odniesieniu do sędziego orzekającego w sądzie wojewódzkim - obejmuje zakaz orzekania w danej sprawie w instancji wyższej oraz w sprawie ze skargi na akt, wydany w następstwie wyroku wydanego przy udziale tego sędziego. Chodzi tu więc o sytuację, gdy w wyniku uwzględnienia skargi na dany akt, organ administracji publicznej ponownie sprawę rozpoznał i wydał akt nowy, z treścią którego strona się jednak nie zgadza i składa na niego skargę do sądu (materialna tożsamość sprawy). Na podobnym stanowisku stanął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 marca 2011 r., sygn. I OSK 755/10 (LEX nr 1079820) stwierdzając: "Celem regulacji art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. jest, aby sędzia który badał legalność decyzji administracyjnej w konkretnej sprawie, nie orzekał przy badaniu legalności decyzji wydanej w tej sprawie w nadzwyczajnym trybie postępowania, a także przy badaniu legalności decyzji wydanej w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy po uchyleniu przez sąd decyzji poprzedniej". W tym miejscu należy wskazać, że w sprawie sygn. II SA/Kr 866/10 przedmiotem skargi było postanowienie o odmowie podjęcia zawieszonego postępowania administracyjnego. Z kolei w sprawie sygn. II SA/Kr 1804/11 (której wznowienia domaga się skarżąca w niniejszym postępowaniu) przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej była decyzja o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Pomiędzy tymi sprawami sądowymi nie zachodzi więc tożsamość przedmiotowa. Oznacza to, że sędzia WSA K.B. nie był wyłączony od orzekania w sprawie sygn. II SA/Kr 1804/11, a zatem nie zachodzi przesłanka wznowienia, o której mowa w art. 271 pkt 1 p.p.s.a. Pogląd ten potwierdził również Naczelny Sąd Administracyjny, który rozpoznając skargę kasacyjną wniesioną od powyższego wyroku badał z urzędu przesłanki nieważności postępowania i stwierdził, że żadna z nich w niniejszej sprawie nie zachodzi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie jest tym poglądem związany na mocy art. 170 i art. 171 p.p.s.a. W dalszej kolejności należy wskazać, że przepis art. 271 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje kumulatywne spełnienie dwóch przesłanek: po pierwsze - w sprawie orzekał sędzia wyłączony z mocy ustawy, a po drugie - strona przed uprawomocnieniem się orzeczenia nie mogła domagać się wyłączenia tego sędziego. Również druga z tych przesłanek nie została w niniejszej sprawie spełniona. Jak wynika z akt postępowania II SA/Kr 1804/11 Z.P. nie była obecna na rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku z dnia 20 stycznia 2012 r. (protokół rozprawy - k. 65 tych akt). Wydany wówczas wyroku uprawomocnił się jednak dopiero w dniu rozpoznania skargi kasacyjnej przez Naczelny Sąd Administracyjny tj. w dniu 12 lutego 2014 r. W skardze kasacyjnej można było podnosić zarzuty związane z nieprawidłowym - zdaniem skarżącej - składem sądu przy wydawaniu zaskarżonego wyroku. Z możliwości tej skarżąca jednak nie skorzystała. Wreszcie nie został również dotrzymany termin do złożenia skargi o wznowienie. Nie można zgodzić się ze skarżącą, iż o podstawie wznowienia dowiedziała się z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, który - jak już wcześniej wskazano - nieważności postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, wynikającej z orzekania przez sędziego wyłączonego z mocy ustawy się nie dopatrzył. Jeżeli podstawą wznowienia miałby być fakt, że w sprawie sygn. II SA/Kr 1804/11 orzekał sędzia, który podlegał wyłączeniu, to o składzie sędziowskim, który wydał wyrok skarżąca dowiedziała się w dniu doręczenia jej odpisu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z uzasadnieniem, a więc w dniu 2 maja 2012 r. (zwrotne poświadczenie odbioru k. 94 akt sprawy sygn. II SA/Kr 1804/11). Z uwagi na fakt, że strona wniosła skargę kasacyjną wyrok nie stał się prawomocny przed upływem 3 miesięcy od dnia 2 maja 2012 r., a strona miała możliwość podnoszenia omawianej okoliczności w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Jak wynika z powyższego w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki wznowienia postępowania wskazane w art. 271 pkt 1 p.p.s.a., a strona nie zachowała trzymiesięcznego terminu do wniesienia skargi o wznowienie, wynikającego z art. 277 p.p.s.a. W tej sytuacji skargę o wznowienie postępowania należało odrzucić na podstawie cytowanego wcześniej art. 281 zd. 1 p.p.s.a.