II SA/Kr 640/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2010r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R.D. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w K. z dnia 13 marca 2009r. znak. [...] w przedmiocie pozwolenia wodnoprawnego p o s t a n a w i a I. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych , II. oddalić wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu . W dniu 13 grudnia 2010r. R.D. złożył kolejny wniosek o przyznanie pomocy w formie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w K. z dnia [...] marca 2009r. wydaną w przedmiocie pozwolenia wodno prawnego. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu z uwagi na bardzo trudną sytuację zdrowotną. Sam jest po urazie kręgosłupa i ma problemy z poruszaniem się. Wskazuje, iż jest zadłużony w bankach na kwotę około [...] zł. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy zaznaczyć, iż aktualnie rozpoznawany wniosek skarżącego jest jego czwartym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie. Postanowieniem z dnia 23.09.2009r. WSA w Krakowie oddalił wniosek skarżącego o udzielenie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. NSA – postanowieniem z dnia 11.12.2009r. sygn. akt II OZ 1099/09 oddalił zażalenie skarżącego na postanowienie sądu I instancji. Kolejny wniosek strony o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych również został rozpoznany negatywnie. Postanowieniem z dnia 5.03. 2010r.WSA w Krakowie wniosek skarżącego oddalił. NSA – postanowieniem z dnia 6.05. 2010r. sygn. akt II OZ 387/10 zażalenie wnioskodawcy oddalił. Trzeci wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów i ustanowienie adwokata został również - postanowieniem z dnia 3.09.2010r. oddalony. Rozpoznanie kolejnego ( czwartego obecnie ) wniosku strony winno zatem nastąpić w kontekście art. 165 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dającym prawo uchylenia lub zmiany prawomocnego postanowienia wskutek zmiany okoliczności sprawy, z uwzględnieniem materialnych przepisów stanowiących podstawę przyznania prawa pomocy zawartych w art. 243 i następnych powołanej ustawy. Należy wskazać, iż odstąpienie od oceny wyrażonej we wcześniejszym postanowieniu może wchodzić w grę jedynie wtedy, gdy okoliczności stanowiące przesłankę danego rozstrzygnięcia uległy zmianie. Chodzi o takie pogorszenie sytuacji materialno – bytowej strony, która skutkowałaby odmiennym od poprzedniego poglądem o aktualnej potrzebie przyznania skarżącemu prawa pomocy. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy w obecnej chwili wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Utrzymuje się z działalności gospodarczej , która jak wskazuje aktualnie przynosi stratę – za miesiąc październik 2010r strata ta wynosiła 1 151,21 zł, narastająco w roku 2010 – 9 975,30 zł. Koszty, na jakie wskazuje skarżący to podatek 90 zł kwartalnie, prąd 170 zł miesięcznie, telefon i Internet 319 zł, węgiel na zimę 2000 zł, drewno na zimę 1000 zł, na leki skarżącego już nie stać. Wykazuje przeterminowane zadłużenie w wysokości około [...] zł. Z akt sprawy wynika, iż skarżący posiada dom jednorodzinny o pow. 60 m2 oraz nieruchomość rolną o pow. 2,042 arów. Wnioskodawca nie wskazuje natomiast faktu posiadania wartościowych ruchomości czy też oszczędności. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 cyt. ustawy sformułowanie " gdy osoba wykaże " oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż pozostaje w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej strony – jej możliwości płatniczych i finansowych. Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego, skarżący nie wykazał wystarczająco skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej, w stosunku do sytuacji materialno – bytowej z września 2010r., kiedy to po raz trzeci wydano postanowienie o odmowie przyznania mu prawa pomocy – jego sytuacja uległa takiemu pogorszeniu, które uzasadniałoby zmianę poprzednio wydanego postanowienia. Biorąc pod uwagę fakt, iż skarżący stale prowadzi działalność gospodarczą, na bieżąco obraca środkami finansowymi, a wykazana strata jest tylko bilansowym zestawieniem księgowym i nie świadczy jeszcze o faktycznym braku środków finansowych – szczególnie biorąc pod uwagę wykazane wydatki np. na telefon i Internet w kwocie 319 zł, które nie są wydatkami koniecznymi i niezbędnymi do życia, brak innych osób, nie posiadających własnego dochodu na utrzymaniu, posiadany majątek – w szczególności ponad 2 ha gospodarstwo rolne, który zawsze może jego właścicielowi przynosić pożytki, nawet jeśli sam – ze względu na stan zdrowia nie jest w stanie na nim pracować ( może być np. przedmiotem dzierżawy, wynajmu, przynosi dofinansowanie z Unii Europejskiej ) skarżący nie wykazał wystarczająco skutecznie, iż nie jest w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie ponieść aktualnie wymaganych kosztów sądowych i kosztów ustanowienia pełnomocnika w niniejszej sprawie. W tym miejscu należy także zaznaczyć, iż spłata wykazanych przez skarżącego kredytów bankowych nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi. Ponadto zaciągnięte przez stronę kredyty świadczą o jej zdolnościach płatniczych, a przez to wyłączają możliwość przyznania jej prawa pomocy ( post. NSA z 28.06.2005r. II GZ 56/05 ). Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sadowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, na postawie art. 200,203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący, z uwagi na wskazane powyżej okoliczności, do takich osób nie należy. Dlatego przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym pełne zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata należy uznać za bezzasadne i nieadekwatne do jego aktualnej sytuacji majątkowej w szczególności wobec okoliczności, iż jego sytuacja materialna nie uległa zmianie wobec tej ocenianej w postanowieniu z 3 września 2010r. oddalającym wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skarżący bowiem nie wykazał aby nastąpiła taka zmiana okoliczności odnosząca się do jego sytuacji majątkowej, która uzasadniałaby zmianę prawomocnego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy w trybie art. 165 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).