II SA/Kr 733/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia [...] w Z. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia I [...] " w Z. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 26 marca 2013 r. Nr: [...] znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu p o s t a n a w i a wniosek oddalić W skardze na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] marca 2013 r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu Stowarzyszenie [...] " w Z. zawarło wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia z wszelkich kosztów procesowych ze względu na brak środków i majątku pozwalającego w jakimkolwiek stopniu pokryć wydatki procesowe. Wniosek o przyznanie prawa pomocy został złożony bez zachowania przewidzianej prawem formy, dlatego w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 10 czerwca 2013 roku, Stowarzyszenie zostało wezwane do uzupełnienia wniosku przez złożenie wniosku na urzędowym formularzu wniosku "PPPr". W zakreślonym terminie brak został uzupełniony. We wniosku wskazano, iż Stowarzyszenie [...] " w Z. prowadzi działalność w zakresie edukacji ekologicznej i ochrony przyrody oraz opiniuje przedsięwzięcia i inwestycje na terenie Gminy Z. pod kątem ich zgodności z zasadami ochrony przyrody. Wartość majątku Stowarzyszenia wynosi 365 zł. Wnioskodawca dysponuje rachunkiem bankowym w [...] Banku Spółdzielczym, którego stan na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy wynosił 200 zł. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, iż Stowarzyszenie nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania ze względu na trudną sytuację finansową – rzeczywisty brak środków. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.) osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy podmiot ten wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W niniejszej sprawie Stowarzyszenie [...]" w Z. domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie w całości od kosztów sądowych. Użyty w powołanym przepisie zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy osobom prawnym. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie Sąd bowiem może, a nie musi, przyznać taką pomoc, gdy w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (vide: postanowienie NSA z dnia 13 lipca 2010 r. sygn. akt I FZ 195/10). Na wstępie należy zaakcentować, że udzielenie podmiotowi prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania osoba prawna, a także inna jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" Warszawa 2008 r., str. 587). W ocenie orzekającego Stowarzyszenie [...]" w Z. nie wykazało, że spełnia przesłanki o których mowa w art. 246 § 2 p.p.s.a., od których zaistnienia zależy przyznanie podmiotowi prawa pomocy. Przepis art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.), przewiduje możliwość uzyskiwania przez stowarzyszenie środków finansowych na swoją działalność ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz ofiarności publicznej. Stowarzyszenie, z zachowaniem obowiązujących przepisów, może zatem przyjmować darowizny, spadki, zapisy oraz korzystać z ofiarności publicznej. Jak wynika z § 13 zalegającego w aktach administracyjnych sprawy Statutu źródłem majątku Stowarzyszenia [...]" w Z. mogą być dobrowolne składki członkowskie, dotacje i subwencje, darowizny i zapisy, dochody z działalności gospodarczej, dochody z ofiarności publicznej oraz dochody z majątku Stowarzyszenia. Wnioskodawca posiada zatem możliwości zgromadzenia środków finansowych na prowadzenie statutowej działalności z wielu źródeł. Niewykorzystanie przewidzianych prawem możliwości (m. in. w postaci składek członkowskich) pozwalających na zgromadzenie środków finansowych niezbędnych do prowadzenia działalności statutowej, jest przesłanką odmowy przyznania prawa pomocy. Taki pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie o sygn. II OZ 1361/05 z dnia 6 stycznia 2006 r. i jest on aprobowany przez orzekającego w niniejszej sprawie. Należy zauważyć, że na obecnym etapie postępowania jedynym składnikiem kosztów sądowych, które ma ponieść Stowarzyszenie jest wpis od złożonej skargi w wysokości 100 zł, zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 roku w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221 z 2003 r. poz. 2193 ze zmianami) i jest to najniższa wysokość wpisu sądowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jak wynika natomiast z oświadczenia złożonego w formularzu "PPPr" Stowarzyszenie dysponuje środkami na rachunku bankowym w wysokości 200 zł, które może przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Na marginesie należy zaakcentować, że stowarzyszenie nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć wszystkie odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku, np. poprzez pobieranie składek od członków. Przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, np. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, rodzi bowiem ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06 niepubl.). Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.