II SA/Kr 736/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Łoboz po rozpoznaniu w dniu 15 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. B. od postanowienia Referendarza Sądowego z dnia 22 lipca 2016 r. oddalającego wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Wojewody z dnia 21 kwietnia 2016 r. znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w zakresie dotyczącym rozpoznania odwołania w sprawie zwrotu nieruchomości postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wraz ze skargą wpłynął wniosek skarżącego J. B. o przyznanie prawa pomocy obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący oświadczył, że jest emerytem i jego bieżące dochody nie pozwalają na poniesienie wydatków związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. W treści wniosku skarżący podał, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i z tego tytułu ich wspólny miesięczny dochód wynosi ok. 4.000 zł i stanowi go świadczenie emerytalne skarżącego w wysokości [...] zł oraz wynagrodzenie za pracę żony w wysokości ok. [...] zł. Ponadto wskazał, że posiada mieszkanie własnościowe na zasadach współwłasności o pow. 48 m2, nieruchomość rolną o powierzchni 27,71 ara, z czego 7 arów to grunty budowalne, samochód osobowy [...] z 2000 r. o wartości ok. [...] tyś. Jako stałe miesięczne wydatki skarżący wykazał: czynsz – [...] zł, opłaty za media – [...]zł, zakup lekarstw – [...] zł, ubezpieczenia – [...] zł. Skarżący oświadczył, że nie posiada zasobów pieniężnych, ani przedmiotów wartościowych. Ponadto skarżący wskazał na stałe zobowiązania stałe w postaci kredytu w wysokości [...] zł oraz kredytu odnawialnego w wysokości [...] zł. Referendarz sądowy WSA w Krakowie postanowieniem z dnia 22 lipca 2016 r., (sprostowany postanowieniem z dnia 27 lipca 2016 r.) oddalił wniosek J. B. o zwolnienie od kosztów sądowych, uznając, iż nie zachodzą szczególne okoliczności, określone w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z dnia 12 sierpnia 2016 r. (data nadania pisma w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe) skarżący wniósł pismo z dnia 12 sierpnia 2016 r. zatytułowane "Wniosek: Proszę o ponowne rozpatrzenie wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu". W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że nie zgadza się "z decyzją Referendarza Sądowego" oraz, że stan jego poborów ledwie starcza na bieżące opłaty i zobowiązania, na porady prawne zapożycza się u rodziny. Podniósł również, że musi ponieść opłaty sądowe w Sądzie Rejonowym w C. w sprawie o zasiedzenie jak również w sprawie z powództwa Pana S. A. Skarżący powołując się również na zawiłość sprawy wniósł o ponowne rozpatrzenie wniosku. Z uwagi na treść tego pisma, zarządzeniem z dnia 30 sierpnia 2016 r. wezwano skarżącego o sprecyzowanie charakteru ww. pisma, w szczególności, czy stanowi ono: sprzeciw na postanowienie tut. Sądu z dnia 22 lipca 2016 r. oddalające wniosek o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie kosztów sądowych – sprostowany postanowieniem z dnia 27 lipca 2016 r. czy ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, skarżący pismem z dnia 2 września 2016 r. wniósł o ponowne rozpatrzenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, jak również ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Dodatkowo skarżący pismem z dnia 8 września 2016 r. zwrócił się o przyznanie radcy prawnego z urzędu w osobie mecenasa wyznaczonego w sprawie o sygn. III SA/Kr 444/16. Do pisma dołączył formularz "PPF", z którego wynika, że intencją skarżącego jest wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 22 lipca 2016 r. oraz ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy. W związku z powyższym, pismo z dnia 12 sierpnia 2016 r. zatytułowane "Wniosek: Proszę o ponowne rozpatrzenie wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu" należało zakwalifikować jako sprzeciw od Referendarza Sądowego z dnia 22 lipca 2016 r. oddalającego wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718) – dalej jako P.p.s.a,. w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu i rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z treścią art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 tego przepisu), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.), zaś częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 P.p.s.a.). Ponadto zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej może nastąpić: w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu jego przyznanie następuje w wyjątkowych przypadkach, a mianowicie w sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta musi być realna, a do stwierdzenia jej zaistnienia niezbędne jest dokładne poznanie sytuacji wnioskodawcy. To na składającym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar przekonania Sądu, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2012 r., sygn. akt: l FZ 429/12, LEX nr 1247073). Uwarunkowanie dostępu do sądu od ponoszenia opłat sądowych nie stanowi pozbawienia tego prawa, o ile opłaty te nie są nadmierne, a strona ma możliwość uzyskania zwolnienia z nich z uwagi na swoją sytuację finansową i sytuacja ta zostanie dogłębnie oceniona w postępowaniu dotyczącym zwolnienia od opłat (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 grudnia 2003 r., 47375/99 w sprawie Pogorzelec przeciwko Polsce, publ. w Lex pod nr 101042) – tak: postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2015 r., sygn. akt II FZ 1948/14. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy wnioskodawcy. Rozstrzygnięcie zatem w tej kwestii będzie zależało przede wszystkim od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. To strona musi wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. Właściwe bowiem przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających wobec niej zastosowanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwi sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej. Nastąpić to może w sytuacji, w której strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, tj. spójny, niebudzący żadnych wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej zasadność zastosowania wobec niej instytucji prawa pomocy. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Może być ono przyznane na wniosek osób bardzo ubogich, znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich zapłata byłaby związana z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny. Skoro udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, to powinno ono sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 stycznia 2013 r., sygn. akt: II FZ 987/12, LEX nr 1274301). Mając powyższe na uwadze wskazać należy, iż sytuacja materialna skarżącego nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Skarżący zadeklarował w formularzu "PPF" miesięczny dochód rodziny z tytułu świadczenia emerytalnego oraz umowy o pracę w wysokości 4.000 zł. Dochód ten nie jest na tyle niski, aby konieczne było korzystanie z pomocy Państwa w uiszczeniu kosztów postępowania. Wnioskodawca uzyskuje dochód, którego wysokość, nie wymaga interwencji socjalnej mającej zastosowanie w sytuacjach, gdy kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie nie przekracza 514 zł, zgodnie z art. 8 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004r. (Dz.U. z 2015., poz. 163 ze zm.). Wysokość uzyskiwanego przez skarżącego dochodu przekracza również wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę ustalonego w 2016 r. na kwotę brutto 1850 zł (patrz: rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 września 2015 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2016 r. (Dz. U. z 2015 r., poz. 1385). Mając zatem na uwadze łączny dochód rodziny w wysokości 4.000 zł, przyjąć należy, że przy rozsądnym gospodarowaniu, powinien on umożliwiać nie tylko zabezpieczenie środków na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb, ale również pokrycie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Prawo pomocy, jak wyżej podniesiono, jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Ponadto Sąd w niniejszej sprawie w pełni podziela wyrażany w judykaturze pogląd, że przedkładanie przez stronę należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi, nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lutego 2010 r. sygn. akt II FZ 55/10, publ. CBOSA). Zauważyć ponadto należy, że skarżący także na etapie sprzeciwu nie przedstawił argumentacji (ani nie załączył wspierających tą argumentację dokumentów), która mogłaby skutecznie podważyć ocenę wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy, dokonaną w zaskarżonym postanowieniu z dnia 22 lipca 2016r. – sprostowany postanowieniem z dnia 27 lipca 2016 r. Materiał dowodowy zgromadzony w niniejszej sprawie jest niewystarczający do wydania korzystnego dla strony rozstrzygnięcia, tj. przyjęcia, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W związku z powyższym stwierdzić należy, iż skarżącemu prawidłowo i zasadnie odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący nie spełnił bowiem przesłanek przyznania prawa pomocy wynikających z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Na marginesie wskazać należy, iż załączony do pisma z dnia 8 września 2016 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy zostanie rozpoznany w odrębnym postępowaniu. Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.