II SA/Kr 736/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Łoboz po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J.B. od postanowienia Referendarza Sądowego z dnia 4 października 2016 r. oddalającego wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi J.B. na decyzję Wojewody z dnia 21 kwietnia 2016 r. znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w zakresie dotyczącym rozpoznania odwołania w sprawie zwrotu nieruchomości postanawia: zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że ustanowić dla skarżącego radcę prawnego, którego wyznaczy Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. ; zaś w pozostałym zakresie zaskarżone postanowienie utrzymać w mocy. Postanowieniem z dnia 4 października 2016r. Referendarz Sądowy oddalił ponowny wniosek J.B. o zwolnienie od kosztów sądowych, z argumentacją, że poprzednio nie przyznano prawomocnie zwolnienia od kosztów skarżącemu, zaś nowy wniosek nie zawiera zmienionych okoliczności. Zwłaszcza skarżący nie wykazał w żaden sposób, że jego sytuacja materialna od chwili złożenia pierwszego wniosku pogorszyła się. Co do wniosku o przyznanie pełnomocnika z urzędu, Referendarz wskazał, że dodatkowo skarżący wniósł o przyznanie takiego pełnomocnika, uzasadniając ten fakt kondycją finansową i zawiłością sprawy. Jednakże w tym zakresie w ocenie Referendarza sytuacja materialna skarżącego nie uzasadnia przyznania takiej pomocy. Sprzeciw od tego postanowienia złożył J.B. w terminie, wskazując, że domaga się przyznania pełnomocnika z urzędu w osobie radcy prawnego W.S. . Skarżący zarzucił, że Referendarz nie wziął pod uwagę, że pismo skarżącego stanowiące drugi wniosek było pierwszym pismem domagającym się ustanowienia pełnomocnika. Nadto wskazał, że nie jest w stanie zebrać kwoty na pełnomocnika, gdyż jest zobowiązany działać szybko z uwagi na terminy do wniesienia skargi. Wskazał ponadto, że nie jest w stanie działać samodzielnie, że pismo będące sprzeciwem nie zostało przez niego sporządzone, oraz że w innej sprawie III SA/Kr 444/16 o wiele prostszej otrzymał pełnomocnika z urzędu, więc nie rozumie, czemu w sprawie niniejszej się go odmawia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718) – dalej jako P.p.s.a,. w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu i rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z treścią art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 tego przepisu), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.), zaś częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 P.p.s.a.). Ponadto zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej może nastąpić: w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu jego przyznanie następuje w wyjątkowych przypadkach, a mianowicie w sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta musi być realna, a do stwierdzenia jej zaistnienia niezbędne jest dokładne poznanie sytuacji wnioskodawcy. To na składającym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar przekonania Sądu, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2012 r., sygn. akt: l FZ 429/12, LEX nr 1247073). Uwarunkowanie dostępu do sądu od ponoszenia opłat sądowych nie stanowi pozbawienia tego prawa, o ile opłaty te nie są nadmierne, a strona ma możliwość uzyskania zwolnienia z nich z uwagi na swoją sytuację finansową i sytuacja ta zostanie dogłębnie oceniona w postępowaniu dotyczącym zwolnienia od opłat (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 grudnia 2003 r., 47375/99 w sprawie Pogorzelec przeciwko Polsce, publ. w Lex pod nr 101042) – tak: postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2015 r., sygn. akt II FZ 1948/14. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy wnioskodawcy. Rozstrzygnięcie zatem w tej kwestii będzie zależało przede wszystkim od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. To strona musi wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. Właściwe bowiem przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających wobec niej zastosowanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwi sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej. Nastąpić to może w sytuacji, w której strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, tj. spójny, niebudzący żadnych wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej zasadność zastosowania wobec niej instytucji prawa pomocy. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Może być ono przyznane na wniosek osób bardzo ubogich, znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich zapłata byłaby związana z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny. Skoro udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, to powinno ono sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 stycznia 2013 r., sygn. akt: II FZ 987/12, LEX nr 1274301). Mając powyższe na uwadze wskazać należy, iż sytuacja materialna skarżącego przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca przyznanie prawa pomocy w zakresie wyłącznie częściowym, to jest w zakresie przyznania pełnomocnika. Skarżący zadeklarował w formularzu "PPF" miesięczny dochód rodziny z tytułu świadczenia emerytalnego oraz umowy o pracę w wysokości 4.100 zł. Dochód ten nie jest na tyle niski, aby konieczne było korzystanie z pomocy Państwa w uiszczeniu kosztów postępowania, ale może uzasadniać przyznanie pełnomocnika z urzędu, zwłaszcza w sytuacji, gdy skarżący jest obciążony licznymi kredytami, które wskazał i opisał we wniosku. Wprawdzie, jak zaznaczono w poprzednio wydanym postanowieniu Sądu, Sąd w pełni podziela wyrażany w judykaturze pogląd, że przedkładanie przez stronę należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi, nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lutego 2010 r. sygn. akt II FZ 55/10, publ. CBOSA), jednak nie dotyczy to sytuacji ustanowienia pełnomocnika w niniejszej sprawie, gdyż koszty w tym zakresie są znacznie wyższe niż koszty sądowe. Sytuacja ta została zauważona przy okazji rozpoznania podobnego wniosku skarżącego w sprawie III SA/Kr 444/16, gdzie w dniu 10 czerwca 2016r. zapadło postanowienie oddalające wniosek o zwolnienie od kosztów, ale uwzględniające wniosek co do przyznania pełnomocnika z urzędu. W związku z powyższym stwierdzić należy, że o ile skarżącemu prawidłowo i zasadnie odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, o tyle rozstrzygnięcie w kwestii pełnomocnika winno być odmienne. Skarżący w ocenie Sądu spełnił przesłanki przyznania pomocy częściowej, poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu ( art. 245 § 3 P.p.s.a.). Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie w zakresie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych, natomiast zmienił je w uwzględnieniu wniosku o zwolnienie od kosztów i ustanowienie pełnomocnika z urzędu.