II SA/Kr 817/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Asesor WSA Kazimierz Bandarzewski po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2007 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W.S. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 11 października 2007 r., sygn. akt II SA/Kr 817/07 oddalającego wiosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz oddalającego wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu postanawia: I. zwolnić skarżącego od wpisu sądowego w wysokości ponad 500 zł; II. w pozostałej części oddalić wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych; III. oddalić wniosek o ustanowienie adwokata. W dniu ..... września 2007 r. W.S. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, polegającym na zwolnieniu od kosztów sądowych oraz ustanowieniu adwokata z urzędu. Jako uzasadnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że zarabia kwotę netto około 700 zł miesięcznie, a jego żona kwotę około 800 zł miesięcznie. Posiadają dwoje dzieci uczęszczających do szkół ponadpodstawowych, samochód osobowy marki Toyota ........ z 1997 r. i nie mają innych źródeł dochodu. Skarżący podał, że jego żona posiada niewielkie gospodarstwo rolne o powierzchni 3,6 ha i dom o powierzchni 80 m2 również stanowiący wyłączą własność żony. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje również teściowa skarżącego – F.N. urodzona w 1923 r. Kwotę dochodów brutto małżonków określił skarżący na 2263 zł. Z przedłożonego wydruku operacji na rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym skarżącego i jego żony za okres lipca 2007 r. wynika, że dochód rodziny skarżącego powiększył się o kwotę 15.000 zł, otrzymanej - jak podaje skarżący - tytułem dopłat bezpośrednich do gospodarstwa rolnego. Z przedłożonych zaświadczeń wynika, że żona skarżącego posiada gospodarstwo rolne, którego dochodowość roczna wynosi 3002,64 zł, a ponadto las o powierzchni 1,84 ha i nieruchomość gruntową o powierzchni 800 m2. Skarżący wspólnie z małżonką posiadaj ą 6/8 udziału w gospodarstwie rolnym o powierzchni 2,71 ha z którego dochodowość roczną obliczono na 2570,84 zł. Posiadają ponadto las o powierzchni 1,06 ha i nieruchomość gruntową o powierzchni 600 m2. Z przedłożonych zaświadczeń wynika również, że skarżący uzyskuje wynagrodzenie brutto w wysokości 976 zł miesięcznie (netto kwota 730,17 zł miesięcznie), a wysokość wynagrodzenia brutto jego żony wynosi 1287,60 zł miesięcznie (netto kwota 933,63 zł miesięcznie). Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Krakowie postanowieniem z dnia 11 października 2007 r., sygn. akt II SA/Kr 817/07 oddalił wiosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata z urzędu Na to postanowienie skarżący wniósł w dniu ..... listopada 2007 r., z zachowaniem ustawowego 7-dniowego terminu sprzeciw. W sprzeciwie wskazano, że kwota 15.000 zł stanowi kwotę dofinansowania na modernizację gospodarstwa rolnego żony skarżącego i pieniądze te mogły zostać spożytkowane tylko na ten cel. Skarżący nie ma zgromadzonych środków na procesy sądowe, ponieważ takowych nie przewidywał. Nieporozumieniem jest również odmawianie przyznania prawa pomocy w związku z posiadaniem domu i gospodarstwa rolnego, bo dom jest jedynym miejscem zamieszkania. Skarżący oświadczył, że nie sprzeda domu po to, aby opłacić koszty sądowe. Do sprzeciwu dołączono kopie decyzji Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. z ..........10.2007 r. przyznającej żonie skarżącego zasiłki rodzinne na łączną kwotę 136 zł miesięcznie i dodatki do tych zasiłków na rzecz ich dzieci w wysokości 100 miesięcznie i 200 zł jednorazowo. Z treści uzasadnienia tej decyzji wynika, że dochód na jednego członka rodziny skarżącego wyniósł 542,93 zł. Sygn. akt II SA/Kr 817/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: W tej sprawie skarżący złożył wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowym oraz ustanowienia adwokata z urzędu. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie postanowieniem z dnia 11 października 2007 r., sygn. akt II SA/Kr 817/07 oddalił wiosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata z urzędu. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., w przypadku wniesienia sprzeciwu - jeżeli tylko nie podlega on odrzuceniu - zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym w drodze postanowienia. Oznacza to, że na skutek wniesienia sprzeciwu, Wojewódzki Sąd Administracyjny ma obowiązek ponownie rozpatrzyć wniosek skarżącego w sprawie przyznania mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata z urzędu. Zwolnienie od opłat sądowych stanowi odstępstwo od powszechnie obowiązującej zasady ponoszenia opłat sądowych przez tą stronę postępowania, która wnosi pisma wszczynające postępowanie sądowe. W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04 (niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istniej ą uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (tak np. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w postanowieniu z dnia 4.01.2005 r, sygn. akt II SA/Gd 758/04, opub. w LEX nr 203329 oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w postanowieniu z dnia 7.09.2006 r., sygn. akt II SA/Ol 588/06, opub. w LEX nr 191863). Ze środków uiszczanych do budżetu państwa przez współobywateli pochodzą dochody, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Analogicznie ustanowienie adwokata z urzędu, którego wynagrodzenie będzie pokrywane przez Skarb Państwa stanowi formę pomocy udzielanej stronie. Stosownie do art. 246 § l P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W art. 246 P.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na osobie wnoszącej o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W świetle tego artykułu przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym wtedy jest uzasadnione, jeżeli osoba ubiegająca się o taką pomoc wykaże, że w ogóle nie jest w stanie ponieść nie tylko części kosztów postępowania, ale żadnych (jakichkolwiek) kosztów postępowania. Roczny dochód netto skarżącego i jego żony wyniósł z wynagrodzenia za wykonywaną pracę ok. 19965 zł oraz z tytułu posiadania gospodarstw rolnych rocznie kwotę ok. 4930 zł i z dopłat bezpośrednich kwotę 15.000 zł. Łącznie jest to kwota sięgająca około 40 tyś. zł na 4-osobową rodzinę. Nie są to więc znaczne lub chociażby duże dochody, z których finansowane są koszty utrzymania rodziny. Sygn. akt II SA/Kr 817/07 Nie oznacza to jednak, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oceniając sytuację materialną skarżącego Sąd uznał, iż nie zachodzą przesłanki uzasadniające zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych w całości i ustanowienie adwokata z urzędu. Wprawdzie dochody uzyskiwane przez skarżącego nie są zbyt wysokie, ale jest to kwota przekraczająca minimum dochodowe ustalone w ustawie o pomocy społecznej jako kryterium uzasadniające przyznawanie świadczeń społecznych. Wysokość tych dochodów powiększaj ą również zasiłki rodzinne i dodatki do tych zasiłków. Zwolnienie w całkowitym zakresie skarżącego z ponoszenia jakichkolwiek kosztów postępowania oznaczałoby zrównanie sytuacji skarżącego mającego miesięczne dochody w wysokości netto ponad 730 zł (brutto 936 zł) nie licząc dochodów współmałżonka oraz dochodów z gospodarstw rolnych z osobą np. bezrobotną, która nie ma żadnego dochodu. Mając jednak na uwadze sytuację materialną skarżącego należy uznać, iż uzasadnionym jest przyznanie w częściowym zakresie prawa pomocy poprzez zwolnienie skarżącego z obowiązku uiszczania wpisu sądowego w wysokości ponad 500 zł. Kwota ta może być, w ocenie Sądu uiszczona przez skarżącego bez pogorszenia warunków utrzymania jego i jego rodziny. W ocenie Sądu skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Przyznanie w takim zakresie prawa pomocy nie stanowi ograniczenia prawa do sądu. Sąd uznał jednak, że wniosek w zakresie przyznania adwokata z urzędu nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżący uzyskuje pewne środki finansowe które może spożytkować na ustanowienie adwokata lub radcę prawnego z wyboru. Ponadto skarżący wraz ze współmałżonkiem posiadają dwa odrębne gospodarstwa rolne oraz nieruchomości gruntowe oraz las. Dzięki temu skarżący może poczynić pewne działania związane chociażby z zaciągnięciem pożyczki na pokrycie kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Nic nie stoi na przeszkodzie, aby sam skarżący podjął starania związane z uzyskaniem dodatkowych dochodów zwłaszcza, że wysokość grożącej kary za usunięcie drzew jest bardzo znaczna. Takie działania nie muszą polegać na pozbywaniu się majątku, ale mogą dotyczyć obciążenia części tego majątku, a zwłaszcza tej części, która nie jest bezpośrednio związana ze spełnieniem podstawowych funkcji skarżącego i jego rodziny, np. funkcji mieszkaniowej. Obowiązek zagwarantowania skutecznego prawa do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronie bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej poprzez ustanowienie adwokata z urzędu. Nie przyznanie prawa pomocy w całkowitym zakresie w tej sprawie nie stanowi naruszenia art. 6 ust. l Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, póz. 284 z późn. zm.). W związku z powyższym Sąd przyznał prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie skarżącego z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego w wysokości powyżej 500 zł, w pozostałym zaś zakresie wniosek skarżącego oddalił. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, działając na podstawie art. 243 § l, art. 244 § l, art. 245 § l, § 3 i § 4, art. 246 § l pkt 2 oraz art. 260 P.p.s.a., orzekł jak na wstępie.