II SA/Kr 82/01

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 maja 2004r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia NSA Andrzej Niecikowski Sędziowie : NSA Joanna Tuszyńska ( spr. ) AWSA Mariusz Kotulski Protokolant : Edyta Domagalska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 maja 2004r. sprawy ze skargi B. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2000r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego gwarantowanego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej B. G. kwotę 10 (dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. II S A/Kr 82/01 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...]10.2000r , wydaną na podstawie art.104 kpa w związku z art.31 ust.4a, art.43 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990r o pomocy społecznej/tekst jednolity Dz.U. z 1998r Nr 64 poz.414 z późn.zm./ , Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. odmówił B.G. przyznania pomocy w formie gwarantowanego zasiłku okresowego od [...] października 2000r. W uzasadnieniu decyzji wskazał , że w dniu [...].10.2000r B.G. zwróciła się o przyznanie pomocy w formie gwarantowanego zasiłku okresowego. W/w utraciła z dniem [...].09.2000r prawo do zasiłku dla bezrobotnych. Wnioskodawczyni znajduje się w trudnej sytuacji rodzinnej , mieszka wraz z dwójką dzieci i byłym mężem , z którym prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe i z którym pozostaje w stałym konflikcie. Były mąż zeznał w dniu [...]10.2000r , że współuczestniczy w wychowaniu syna P.P. poprzez " finansowanie w znacznym stopniu jego potrzeb " tj. zakup odzieży , artykułów szkolnych, częściowo wyżywienia , ponadto przyprowadza syna do szkoły zaś koszty leczenia ponoszą obie strony. B.G. potwierdziła fakt sprawowania przez ojca opieki nad synem . Zgodnie z art.31 ust.4a ustawy o pomocy społecznej gwarantowany zasiłek okresowy przysługuje osobie , która w dniu utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych oraz w okresie pobierania zasiłku okresowego gwarantowanego samotnie wychowuje co najmniej 1 dziecko do dnia ukończeniu szkoły podstawowej i gimnazjum , nie dłużej jednak niż do 15 roku życia. Ponieważ B.G. nie jest osobą , która samotnie wychowuje dzieci orzeczono jak w sentencji decyzji. W odwołaniu od tej decyzji B.G. zarzuciła , że sprawowanie opieki nad dzieckiem przez byłego męża sprowadza się do zakupu odzieży i obuwia i okresowo leków. Ojciec dziecka zapewnia okresowo powyższe potrzeby synowi a w zamian za to matka dziecka nie występuje o podwyższenie alimentów. Podała, że ją jedynie obciąża obowiązek odrabiania z synem lekcji , uczenia go czytania i rysowania, gry i zabawy, zebrania w szkole, zaprowadzanie i przyprowadzanie 7-letniego syna ze szkoły. Decyzją z dnia [...] grudnia 2000r znak : [...] , wydaną na postawie art.138 § l pkt l kpa , Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że zgodnie z art.31 ust.4 a ustawy z dnia 29 listopada 1990r o pomocy społecznej, osobie, która utraciła prawo do zasiłku dla bezrobotnych, pobieranego na podstawie przepisów o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, z powodu upływu okresu jego pobierania, a dochód rodziny nie przekracza kryterium dochodowego ustalonego zgodnie z art. 4 ust. 1 - przysługuje gwarantowany zasiłek okresowy, jeżeli w dniu utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych oraz w okresie pobierania gwarantowanego zasiłku okresowego samotnie wychowuje co najmniej jedno dziecko do dnia ukończenia szkoły podstawowej i gimnazjum, nie dłużej jednak niż do 15 roku życia, a od dnia 1 września 2001 r. nie dłużej niż do 16 roku życia. Kolegium ustaliło, że B.G. utraciła prawo do zasiłku dla bezrobotnych z powodu upływu okresu jego pobierania z dniem [...].09.2000r, a faktyczny dochód jaki rodzina uzyskała w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wynosił 215 , 78 zł, na który składają się alimenty na syna w wysokości 80 zł, zasiłek rodzinny w wysokości 73,80 zł oraz dodatek mieszkaniowy w wysokości 61, 98zł. Dlatego też uznało, że spełnione zostały pierwsze dwa kryteria przyznania gwarantowanego zasiłku okresowego. Zdaniem organu, B.G. nie może być jednak uznana za osobę samotnie wychowującą dziecko, gdyż jej były mąż współuczestniczy w wychowaniu syna oraz sprawuje nad nim opiekę polegającą na przyprowadzaniu ze szkoły , udostępnianiu telewizora, przyczynia się także , poza płaceniem alimentów na rzecz syna, do jego utrzymania tj. kupuje mu ubrania , wyposażenie do szkoły , ponosi także część kosztów leczenia i zakupu leków. Zgodnie z przepisem art.2a ust. l a ustawy o pomocy społecznej osoba samotnie wychowująca dziecko oznacza osobę gospodarującą z dzieckiem pozostającym pod jej opieką i na jej wyłącznym utrzymaniu, nawet jeśli otrzymuje alimenty. W skardze wniesionej na powyższą decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego B.G. zarzuciła, że decyzja ta jest dla niej krzywdząca. Podniosła, że przy alimentach wynoszących 80 zł kupowanie przez byłego męża odzieży dla syna nie może być uznane ani za formę opieki nad dzieckiem, ani za współuczestniczenie w wychowaniu dziecka. W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie , podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Sąd zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art.97 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153 poz. 1271), sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dlatego też właściwym do rozpoznania skargi jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie. Zgodnie z treścią art.3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi , sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania , nie będąc przy tym związanym granicami skargi / art.134 ustawy/. Zgodnie z treścią art.31 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej , w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji, osobie, która utraciła prawo do zasiłku dla bezrobotnych, pobieranego na podstawie przepisów o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, z powodu upływu okresu jego pobierania, a dochód rodziny nie przekracza kryterium dochodowego ustalonego zgodnie z art. 4 ust. l - przysługuje gwarantowany zasiłek okresowy, jeżeli w dniu utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych oraz w okresie pobierania gwarantowanego zasiłku okresowego samotnie wychowuje co najmniej jedno dziecko do dnia ukończenia szkoły podstawowej i gimnazjum, nie dłużej jednak niż do 15 roku życia, a od dnia 1 września 2001 r. nie dłużej niż do 16 roku życia z zastrzeżeniem ust. 4d. Zasiłek przysługuje, jeżeli osoba uprawniona wystąpiła z wnioskiem o jego wypłatę nie później niż w terminie 30 dni od dnia ustania prawa do zasiłku dla bezrobotnych, lub 30 dni od dnia otrzymania decyzji urzędu pracy o ustaniu prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Z kolei w myśl przepisu art.2a ust.1 pkt la omawianej ustawy , ilekroć w dalszych przepisach ustawy jest mowa o osobie samotnie wychowującej dziecko - oznacza to osobę gospodarującą z dzieckiem pozostającym pod jej opieką i na jej wyłącznym utrzymaniu, nawet jeśli otrzymuje alimenty. Tak więc rozstrzygnięcie sprawy sprowadza się do odpowiedzi na pytanie , czy skarżąca jako osoba rozwiedziona , zamieszkująca wspólnie z byłym mężem wykonującym pewne czynności związane z opieką nad synem stron , prowadząca z nim oddzielne gospodarstwo domowe i uzyskująca od niego alimenty w kwocie 80 zł miesięcznie oraz pomoc rzeczową na rzecz syna , może być uznana za osobę samotnie wychowującą dziecko. Dla dokonania prawidłowej wykładni pojęcia "osoby samotnie wychowującej dziecko", przypomnieć należy chronologię wprowadzenia tego pojęcia. Po raz pierwszy definicja osoby samotnie wychowującej dzieci zawarta została w nowelizacji ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych /Dz.U. 1993 Nr 28 poz.127/. Osoby samotnie wychowujące dzieci uzyskały preferencyjne uprawnienia w zakresie opodatkowania swoich dochodów. Według przepisu art.6 ust.5 tej ustawy "przez osobę samotnie wychowującą dzieci rozumie się rodzica albo opiekuna prawnego stanu wolnego: pannę, kawalera, osobę rozwiedzioną, wdowę oraz wdowca. Następnie szczególna ochrona osób wychowujących samotnie dzieci została wprowadzona do ówcześnie obowiązującej ustawy z dnia 16.10.1991 r. o zatrudnieniu i bezrobociu /dodany ust.5a do art.21 ustawy z dnia 10 marca 1994r - Dz.U. Nr 43 poz. 1657 i polegała na przedłużeniu wobec tych osób okresu prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Ta forma ochrony przeszła do nowej ustawy z dnia 14 grudnia 1994r o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu /Dz.U.1997r Nr 25 poz. 1287. W ustawie tej w art.2 ust. l pkt 13, określono , że przez osobę samotnie wychowującą dzieci rozumie się osobę, o której mowa w przepisach o podatku dochodowym od osób fizycznych. Ustawodawca , tworząc w ustawie o pomocy społecznej instytucję "gwarantowanego zasiłku okresowego", założył przeniesienie - z ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu do ustawy o pomocy społecznej -regulacji mających charakter wyłącznie socjalny. Przyjęto bowiem , że świadczenia dla bezrobotnych , finansowane z Funduszu Pracy , nie powinny pełnić funkcji socjalnych. Świadczenia o charakterze socjalnym winny być realizowane w ramach pomocy społecznej. W myśl art.25 ust.6 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu , prawo do zasiłku dla bezrobotnych zachował bezrobotny, który miał na utrzymaniu co najmniej jedno dziecko, na które przysługuje zasiłek rodzinny, jeżeli bezrobotny był osobą samotnie wychowującą dzieci i utracił prawo do zasiłku z powodu upływu okresu jego pobierania . Ustawą z dnia 6.12.1996r/Dz.U.Nr 147 poz.6877 o zmianie ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu oraz o zmianie niektórych ustaw art.25 ust.6 ustawy został z dniem 1 stycznia 1997r skreślony , a w art.25 ust. 1 pkt 3 wprowadzono dłuższy okres pobierania zasiłku dla osób , które mają na utrzymaniu co najmniej jedno dziecko w wieku do 15 lat, a małżonek bezrobotnego jest także bezrobotny i utracił prawo do zasiłku z powodu upływu okresu jego pobierania. Tą samą ustawą z dnia 6 grudnia 1996 r. , w ustawie z dnia 29 listopada 1990r o pomocy społecznej , dodany został cytowany wcześniej art.31 ust.4a. Ustawą z dnia z dnia 27 czerwca 1997 r. o zmianie ustawy o zasiłkach rodzinnych i pielęgnacyjnych oraz o zmianie innych ustaw /Dz.U.97.93.569/ w ustawie z dnia 1 grudnia 1994 r. o zasiłkach rodzinnych i pielęgnacyjnych , art.4 ust.2 nadano brzmienie : "Przez osobę samotnie wychowującą dziecko rozumie się osobę stanu wolnego: pannę, kawalera, rozwiedzioną, rozwiedzionego, wdowę lub wdowca." Zasiłki rodzinne wypłacały rejonowe urzędy pracy - bezrobotnym oraz osobom pobierającym zasiłki przedemerytalne i świadczenia przedemerytalne oraz właściwe jednostki organizacyjne gminy - ośrodki pomocy społecznej -w pozostałych przypadkach. Definicje osoby samotnie wychowującej dziecko zawarte w tych ustawach muszą być spójne. Nie pozwala to na rozbieżne interpretacje tego pojęcia. Wreszcie , omówienia wymaga , co w istocie oznacza sformułowanie zawarte w art.2a ust.l pkt la ustawy o pomocy społecznej - dziecko pozostające pod opieką osoby samotnie wychowującej dziecko i "na jej wyłącznym utrzymaniu , nawet Jeśli otrzymuje alimenty." W myśl przepisu art.128 kro obowiązek alimentacyjny to obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania. Dopuszczalna jest zatem każda postać świadczeń alimentacyjnych; mogą to być świadczenia pieniężne lub w naturze; jej wybór odpowiadać powinien celowi, jakiemu obowiązek ten służy, i uwzględniać okoliczności każdego konkretnego przypadku. Stosownie do art.133 kro rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie. Wykładni art. 133 § l kro należy dokonywać w nawiązaniu do art. 96 tej ustawy, który nakłada na rodziców obowiązek troszczenia się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka oraz należyte przygotowanie go do pracy zawodowej. Wykonanie obowiązku alimentacyjnego względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o jego utrzymanie lub wychowanie /art. 135 §2kro/. Podkreślić należy , że roszczenie alimentacyjne małoletniego dziecka względem rodziców powstaje także w okresie objętym prawomocnym wyrokiem zasądzającym alimenty w zakresie, w jakim nie zostały zaspokojone usprawiedliwione potrzeby dziecka. O zakresie obowiązku alimentacyjnego decyduje bowiem ustawowy obowiązek alimentacyjny, a nie orzeczony. Jeżeli więc otrzymywanie alimentów nie pozbawia osoby gospodarującej z dzieckiem pozostającym pod jej opieką i na jej wyłącznym utrzymaniu statusu osoby samotnie wychowującej dziecko , to bez znaczenia dla ustalenia takiego statusu jest okoliczność , czy alimenty te przybierają postać świadczenia pieniężnego , świadczenia w naturze , czy też formę osobistych starań o jego utrzymanie lub wychowanie. Wobec powyższego uznać należy , że zaskarżona decyzja narusza prawo materialne. Stosownie do treści art.145 § l pkt a ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd uwzględniając skargę uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Dlatego też , na podstawie powołanego wcześniej przepisu i art.135 ustawy orzeczono jak w punkcie I wyroku . O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art.200 ustawy.